दशम मण्डल

सूक्त 32: इन्द्र के अनुशासन से राह मिलती है

ऋषि: कवष ऐलूषः · देवता: इन्द्रः · छन्द: जगती, ६-९ त्रिष्टुप्

9 श्लोक · 32 में से 191

इस अध्याय में क्या होता है

इन्द्र के अनुशासन से राह मिलती है

कवष ऐलूष नौ जगती और त्रिष्टुप् मन्त्रों में इन्द्र को सम्बोधित करते हैं। इन्द्र द्युलोक और पृथ्वी के प्रकाशमय धामों में जाते हैं; जो उन्हें लाते हैं वे कृपणों को जीतें। ऋषि उस पुत्र की प्रशंसा करते हैं जो माता-पिता का कुल जानता है, और उस पत्नी की जो गीत के साथ पति को घर लाती है। फिर उपदेश का मन्त्र: खेत न जानने वाला खेत जानने वाले से पूछता है, और उससे सीखकर आगे बढ़ता है। यही अनुशासन का कल्याण है कि वह सीधा मार्ग पा लेता है। जानने वाले इन्द्र ने ऋषि को सिखाया। अन्त में राजा कुरुश्रवण के दान की स्तुति है।

32.1

प्र सु ग्मन्ता॑ धियसा॒नस्य॑ स॒क्षणि॑ व॒रेभि॑र्व॒राँ अ॒भि षु प्र॒सीद॑तः ।
अ॒स्माक॒मिन्द्र॑ उ॒भयं॑ जुजोषति॒ यत्सो॒म्यस्यान्ध॑सो॒ बुबो॑धति

pra su gmantā dhiyasānasya sakṣaṇi varebhirvarām̐ abhi ṣu prasīdataḥ |
asmākamindra ubhayaṃ jujoṣati yatsomyasyāndhaso bubodhati

32.2

वी॑न्द्र यासि दि॒व्यानि॑ रोच॒ना वि पार्थि॑वानि॒ रज॑सा पुरुष्टुत ।
ये त्वा॒ वह॑न्ति॒ मुहु॑रध्व॒राँ उप॒ ते सु व॑न्वन्तु वग्व॒नाँ अ॑रा॒धस॑ः

vīndra yāsi divyāni rocanā vi pārthivāni rajasā puruṣṭuta |
ye tvā vahanti muhuradhvarām̐ upa te su vanvantu vagvanām̐ arādhasaḥ

32.3

तदिन्मे॑ छन्त्स॒द्वपु॑षो॒ वपु॑ष्टरं पु॒त्रो यज्जानं॑ पि॒त्रोर॒धीय॑ति ।
जा॒या पतिं॑ वहति व॒ग्नुना॑ सु॒मत्पुं॒स इद्भ॒द्रो व॑ह॒तुः परि॑ष्कृतः

tadinme chantsadvapuṣo vapuṣṭaraṃ putro yajjānaṃ pitroradhīyati |
jāyā patiṃ vahati vagnunā sumatpuṃsa idbhadro vahatuḥ pariṣkṛtaḥ

32.4

तदित्स॒धस्थ॑म॒भि चारु॑ दीधय॒ गावो॒ यच्छास॑न्वह॒तुं न धे॒नव॑ः ।
मा॒ता यन्मन्तु॑र्यू॒थस्य॑ पू॒र्व्याभि वा॒णस्य॑ स॒प्तधा॑तु॒रिज्जन॑ः

taditsadhasthamabhi cāru dīdhaya gāvo yacchāsanvahatuṃ na dhenavaḥ |
mātā yanmanturyūthasya pūrvyābhi vāṇasya saptadhāturijjanaḥ

32.5

प्र वोऽच्छा॑ रिरिचे देव॒युष्प॒दमेको॑ रु॒द्रेभि॑र्याति तु॒र्वणि॑ः ।
ज॒रा वा॒ येष्व॒मृते॑षु दा॒वने॒ परि॑ व॒ ऊमे॑भ्यः सिञ्चता॒ मधु॑

pra vo'cchā ririce devayuṣpadameko rudrebhiryāti turvaṇiḥ |
jarā vā yeṣvamṛteṣu dāvane pari va ūmebhyaḥ siñcatā madhu

32.6

नि॒धी॒यमा॑न॒मप॑गूळ्हम॒प्सु प्र मे॑ दे॒वानां॑ व्रत॒पा उ॑वाच ।
इन्द्रो॑ वि॒द्वाँ अनु॒ हि त्वा॑ च॒चक्ष॒ तेना॒हम॑ग्ने॒ अनु॑शिष्ट॒ आगा॑म्

nidhīyamānamapagūḻhamapsu pra me devānāṃ vratapā uvāca |
indro vidvām̐ anu hi tvā cacakṣa tenāhamagne anuśiṣṭa āgām

32.7

अक्षे॑त्रवित्क्षेत्र॒विदं॒ ह्यप्रा॒ट् स प्रैति॑ क्षेत्र॒विदानु॑शिष्टः ।
ए॒तद्वै भ॒द्रम॑नु॒शास॑नस्यो॒त स्रु॒तिं वि॑न्दत्यञ्ज॒सीना॑म्

akṣetravitkṣetravidaṃ hyaprāṭ sa praiti kṣetravidānuśiṣṭaḥ |
etadvai bhadramanuśāsanasyota srutiṃ vindatyañjasīnām

32.8

अ॒द्येदु॒ प्राणी॒दम॑मन्नि॒माहापी॑वृतो अधयन्मा॒तुरूध॑ः ।
एमे॑नमाप जरि॒मा युवा॑न॒महे॑ळ॒न्वसु॑ः सु॒मना॑ बभूव

adyedu prāṇīdamamannimāhāpīvṛto adhayanmāturūdhaḥ |
emenamāpa jarimā yuvānamaheḻanvasuḥ sumanā babhūva

32.9

ए॒तानि॑ भ॒द्रा क॑लश क्रियाम॒ कुरु॑श्रवण॒ दद॑तो म॒घानि॑ ।
दा॒न इद्वो॑ मघवान॒ः सो अ॑स्त्व॒यं च॒ सोमो॑ हृ॒दि यं बिभ॑र्मि

etāni bhadrā kalaśa kriyāma kuruśravaṇa dadato maghāni |
dāna idvo maghavānaḥ so astvayaṃ ca somo hṛdi yaṃ bibharmi

पाठ का स्रोत: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)