दशम मण्डल

सूक्त 130: यज्ञ, बुना हुआ वस्त्र

ऋषि: यज्ञः प्राजापत्यः · देवता: भाववृत्तम् · छन्द: त्रिष्टुप्, १ जगती

7 श्लोक · 130 में से 191

इस अध्याय में क्या होता है

यज्ञ, बुना हुआ वस्त्र

यज्ञ प्राजापत्य त्रिष्टुप् में स्वयं यज्ञ के विषय में गाते हैं। यज्ञ सब ओर तंतुओं से ताना वस्त्र है, एक सौ एक देव-कर्मों से फैलाया; पितर उसे बुनते हैं, आगे बुनो, पीछे बुनो कहते हुए। एक पुरुष उसे नाक पर तानता है; साम ढरकियाँ हैं। उसका प्रमाण, प्रतिमा और छन्द क्या था? हर छन्द एक देव से जुड़ता है: गायत्री अग्नि से, उष्णिक् सविता से, अनुष्टुप् सोम से, बृहती बृहस्पति से, विराट् मित्र-वरुण से, त्रिष्टुप् इन्द्र से, जगती विश्वेदेवों से। इस प्रकार प्रथम यज्ञ रचा गया। सात दिव्य ऋषि पूर्वजों के मार्ग पर वैसे चलते हैं जैसे सारथि रास थामते हैं।

130.1

यो य॒ज्ञो वि॒श्वत॒स्तन्तु॑भिस्त॒त एक॑शतं देवक॒र्मेभि॒राय॑तः ।
इ॒मे व॑यन्ति पि॒तरो॒ य आ॑य॒युः प्र व॒याप॑ व॒येत्या॑सते त॒ते

yo yajño viśvatastantubhistata ekaśataṃ devakarmebhirāyataḥ |
ime vayanti pitaro ya āyayuḥ pra vayāpa vayetyāsate tate

130.2

पुमाँ॑ एनं तनुत॒ उत्कृ॑णत्ति॒ पुमा॒न्वि त॑त्ने॒ अधि॒ नाके॑ अ॒स्मिन् ।
इ॒मे म॒यूखा॒ उप॑ सेदुरू॒ सद॒ः सामा॑नि चक्रु॒स्तस॑रा॒ण्योत॑वे

pumām̐ enaṃ tanuta utkṛṇatti pumānvi tatne adhi nāke asmin |
ime mayūkhā upa sedurū sadaḥ sāmāni cakrustasarāṇyotave

130.3

कासी॑त्प्र॒मा प्र॑ति॒मा किं नि॒दान॒माज्यं॒ किमा॑सीत्परि॒धिः क आ॑सीत् ।
छन्द॒ः किमा॑सी॒त्प्रउ॑गं॒ किमु॒क्थं यद्दे॒वा दे॒वमय॑जन्त॒ विश्वे॑

kāsītpramā pratimā kiṃ nidānamājyaṃ kimāsītparidhiḥ ka āsīt |
chandaḥ kimāsītpraugaṃ kimukthaṃ yaddevā devamayajanta viśve

130.4

अ॒ग्नेर्गा॑य॒त्र्य॑भवत्स॒युग्वो॒ष्णिह॑या सवि॒ता सं ब॑भूव ।
अ॒नु॒ष्टुभा॒ सोम॑ उ॒क्थैर्मह॑स्वा॒न्बृह॒स्पते॑र्बृह॒ती वाच॑मावत्

agnergāyatryabhavatsayugvoṣṇihayā savitā saṃ babhūva |
anuṣṭubhā soma ukthairmahasvānbṛhaspaterbṛhatī vācamāvat

130.5

वि॒राण्मि॒त्रावरु॑णयोरभि॒श्रीरिन्द्र॑स्य त्रि॒ष्टुबि॒ह भा॒गो अह्न॑ः ।
विश्वा॑न्दे॒वाञ्जग॒त्या वि॑वेश॒ तेन॑ चाकॢप्र॒ ऋष॑यो मनु॒ष्या॑ः

virāṇmitrāvaruṇayorabhiśrīrindrasya triṣṭubiha bhāgo ahnaḥ |
viśvāndevāñjagatyā viveśa tena cākḷpra ṛṣayo manuṣyāḥ

130.6

चा॒कॢ॒प्रे तेन॒ ऋष॑यो मनु॒ष्या॑ य॒ज्ञे जा॒ते पि॒तरो॑ नः पुरा॒णे ।
पश्य॑न्मन्ये॒ मन॑सा॒ चक्ष॑सा॒ तान्य इ॒मं य॒ज्ञमय॑जन्त॒ पूर्वे॑

cākḷpre tena ṛṣayo manuṣyā yajñe jāte pitaro naḥ purāṇe |
paśyanmanye manasā cakṣasā tānya imaṃ yajñamayajanta pūrve

130.7

स॒हस्तो॑माः स॒हछ॑न्दस आ॒वृत॑ः स॒हप्र॑मा॒ ऋष॑यः स॒प्त दैव्या॑ः ।
पूर्वे॑षां॒ पन्था॑मनु॒दृश्य॒ धीरा॑ अ॒न्वाले॑भिरे र॒थ्यो॒३॒॑ न र॒श्मीन्

sahastomāḥ sahachandasa āvṛtaḥ sahapramā ṛṣayaḥ sapta daivyāḥ |
pūrveṣāṃ panthāmanudṛśya dhīrā anvālebhire rathyo na raśmīn

पाठ का स्रोत: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)