दशम मण्डल

सूक्त 129: नासदीय सूक्त, सत् और असत् से पहले

ऋषि: प्रजापतिः परमेष्ठी · देवता: भाववृत्तम् · छन्द: त्रिष्टुप्

7 श्लोक · 129 में से 191

इस अध्याय में क्या होता है

नासदीय सूक्त, सत् और असत् से पहले

प्रजापति परमेष्ठी त्रिष्टुप् में नासदीय सूक्त गाते हैं; इसका देवता स्वयं सृष्टि का भाव है। तब न असत् था, न सत्; न अंतरिक्ष, न उससे परे व्योम। न मृत्यु थी, न अमृत; न रात्रि का चिह्न, न दिन का। वह एक बिना वायु के स्वधा से साँस लेता था; परे कुछ न था। अंधकार अंधकार से ढका था; तप की महिमा से वह एक उत्पन्न हुआ। पहले काम उठा, मन का प्रथम बीज; कवियों ने हृदय में असत् में सत् का बंधन पाया। कौन जानता है यह सृष्टि कहाँ से आई? देव बाद में हुए। परम व्योम में इसका अध्यक्ष जानता है, या शायद वह भी नहीं।

129.1

नास॑दासी॒न्नो सदा॑सीत्त॒दानीं॒ नासी॒द्रजो॒ नो व्यो॑मा प॒रो यत् ।
किमाव॑रीव॒ः कुह॒ कस्य॒ शर्म॒न्नम्भ॒ः किमा॑सी॒द्गह॑नं गभी॒रम्

nāsadāsīnno sadāsīttadānīṃ nāsīdrajo no vyomā paro yat |
kimāvarīvaḥ kuha kasya śarmannambhaḥ kimāsīdgahanaṃ gabhīram

129.2

न मृ॒त्युरा॑सीद॒मृतं॒ न तर्हि॒ न रात्र्या॒ अह्न॑ आसीत्प्रके॒तः ।
आनी॑दवा॒तं स्व॒धया॒ तदेकं॒ तस्मा॑द्धा॒न्यन्न प॒रः किं च॒नास॑

na mṛtyurāsīdamṛtaṃ na tarhi na rātryā ahna āsītpraketaḥ |
ānīdavātaṃ svadhayā tadekaṃ tasmāddhānyanna paraḥ kiṃ canāsa

129.3

तम॑ आसी॒त्तम॑सा गू॒ळ्हमग्रे॑ऽप्रके॒तं स॑लि॒लं सर्व॑मा इ॒दम् ।
तु॒च्छ्येना॒भ्वपि॑हितं॒ यदासी॒त्तप॑स॒स्तन्म॑हि॒नाजा॑य॒तैक॑म्

tama āsīttamasā gūḻhamagre'praketaṃ salilaṃ sarvamā idam |
tucchyenābhvapihitaṃ yadāsīttapasastanmahinājāyataikam

129.4

काम॒स्तदग्रे॒ सम॑वर्त॒ताधि॒ मन॑सो॒ रेत॑ः प्रथ॒मं यदासी॑त् ।
स॒तो बन्धु॒मस॑ति॒ निर॑विन्दन्हृ॒दि प्र॒तीष्या॑ क॒वयो॑ मनी॒षा

kāmastadagre samavartatādhi manaso retaḥ prathamaṃ yadāsīt |
sato bandhumasati niravindanhṛdi pratīṣyā kavayo manīṣā

129.5

ति॒र॒श्चीनो॒ वित॑तो र॒श्मिरे॑षाम॒धः स्वि॑दा॒सी३दु॒परि॑ स्विदासी३त् ।
रे॒तो॒धा आ॑सन्महि॒मान॑ आसन्स्व॒धा अ॒वस्ता॒त्प्रय॑तिः प॒रस्ता॑त्

tiraścīno vitato raśmireṣāmadhaḥ svidāsī3dupari svidāsī3t |
retodhā āsanmahimāna āsansvadhā avastātprayatiḥ parastāt

129.6

को अ॒द्धा वे॑द॒ क इ॒ह प्र वो॑च॒त्कुत॒ आजा॑ता॒ कुत॑ इ॒यं विसृ॑ष्टिः ।
अ॒र्वाग्दे॒वा अ॒स्य वि॒सर्ज॑ने॒नाथा॒ को वे॑द॒ यत॑ आब॒भूव॑

ko addhā veda ka iha pra vocatkuta ājātā kuta iyaṃ visṛṣṭiḥ |
arvāgdevā asya visarjanenāthā ko veda yata ābabhūva

129.7

इ॒यं विसृ॑ष्टि॒र्यत॑ आब॒भूव॒ यदि॑ वा द॒धे यदि॑ वा॒ न ।
यो अ॒स्याध्य॑क्षः पर॒मे व्यो॑म॒न्सो अ॒ङ्ग वे॑द॒ यदि॑ वा॒ न वेद॑

iyaṃ visṛṣṭiryata ābabhūva yadi vā dadhe yadi vā na |
yo asyādhyakṣaḥ parame vyomanso aṅga veda yadi vā na veda

पाठ का स्रोत: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)