दशम मण्डल

सूक्त 109: ब्राह्मण की पत्नी लौटाई गई

ऋषि: जुहूर्ब्रह्मजाया, ब्राह्मः ऊर्ध्वनाभा वा · देवता: विश्वे देवाः · छन्द: त्रिष्टुप्, ६-७ अनुष्टुप्

7 श्लोक · 109 में से 191

इस अध्याय में क्या होता है

ब्राह्मण की पत्नी लौटाई गई

जुहू ब्रह्मजाया, अथवा ऊर्ध्वनाभा ब्राह्म, त्रिष्टुप् और अनुष्टुप् में विश्वेदेवों को संबोधित करते हैं। जब ब्राह्मण के प्रति अपराध हुआ, तो सबसे पहले अपार समुद्र, मातरिश्वा, उग्र तप और जल बोले। राजा सोम ने बिना क्रोध के सबसे पहले ब्राह्मण की पत्नी लौटाई; वरुण और मित्र ने अनुमोदन किया और अग्नि उसे हाथ पकड़कर ले आए। सप्तर्षियों ने कहा कि अन्याय से ली गई ब्राह्मण-पत्नी परम व्योम में भय उत्पन्न करती है, और राष्ट्र तभी सुरक्षित है जब वह लौटाई जाए। इस प्रकार बृहस्पति ने पत्नी फिर पाई। देवों और मनुष्यों ने उसे लौटाया, राजाओं ने वचन निभाया; निर्दोष होकर वे पृथ्वी का बल भोगते हैं।

109.1

ते॑ऽवदन्प्रथ॒मा ब्र॑ह्मकिल्बि॒षेऽकू॑पारः सलि॒लो मा॑त॒रिश्वा॑ ।
वी॒ळुह॑रा॒स्तप॑ उ॒ग्रो म॑यो॒भूरापो॑ दे॒वीः प्र॑थम॒जा ऋ॒तेन॑

te'vadanprathamā brahmakilbiṣe'kūpāraḥ salilo mātariśvā |
vīḻuharāstapa ugro mayobhūrāpo devīḥ prathamajā ṛtena

109.2

सोमो॒ राजा॑ प्रथ॒मो ब्र॑ह्मजा॒यां पुन॒ः प्राय॑च्छ॒दहृ॑णीयमानः ।
अ॒न्व॒र्ति॒ता वरु॑णो मि॒त्र आ॑सीद॒ग्निर्होता॑ हस्त॒गृह्या नि॑नाय

somo rājā prathamo brahmajāyāṃ punaḥ prāyacchadahṛṇīyamānaḥ |
anvartitā varuṇo mitra āsīdagnirhotā hastagṛhyā nināya

109.3

हस्ते॑नै॒व ग्रा॒ह्य॑ आ॒धिर॑स्या ब्रह्मजा॒येयमिति॒ चेदवो॑चन् ।
न दू॒ताय॑ प्र॒ह्ये॑ तस्थ ए॒षा तथा॑ रा॒ष्ट्रं गु॑पि॒तं क्ष॒त्रिय॑स्य

hastenaiva grāhya ādhirasyā brahmajāyeyamiti cedavocan |
na dūtāya prahye tastha eṣā tathā rāṣṭraṃ gupitaṃ kṣatriyasya

109.4

दे॒वा ए॒तस्या॑मवदन्त॒ पूर्वे॑ सप्तऋ॒षय॒स्तप॑से॒ ये नि॑षे॒दुः ।
भी॒मा जा॒या ब्रा॑ह्म॒णस्योप॑नीता दु॒र्धां द॑धाति पर॒मे व्यो॑मन्

devā etasyāmavadanta pūrve saptaṛṣayastapase ye niṣeduḥ |
bhīmā jāyā brāhmaṇasyopanītā durdhāṃ dadhāti parame vyoman

109.5

ब्र॒ह्म॒चा॒री च॑रति॒ वेवि॑ष॒द्विष॒ः स दे॒वानां॑ भव॒त्येक॒मङ्ग॑म् ।
तेन॑ जा॒यामन्व॑विन्द॒द्बृह॒स्पति॒ः सोमे॑न नी॒तां जु॒ह्वं१॒॑ न दे॑वाः

brahmacārī carati veviṣadviṣaḥ sa devānāṃ bhavatyekamaṅgam |
tena jāyāmanvavindadbṛhaspatiḥ somena nītāṃ juhvaṃ na devāḥ

109.6

पुन॒र्वै दे॒वा अ॑ददु॒ः पुन॑र्मनु॒ष्या॑ उ॒त ।
राजा॑नः स॒त्यं कृ॑ण्वा॒ना ब्र॑ह्मजा॒यां पुन॑र्ददुः

punarvai devā adaduḥ punarmanuṣyā uta |
rājānaḥ satyaṃ kṛṇvānā brahmajāyāṃ punardaduḥ

109.7

पु॒न॒र्दाय॑ ब्रह्मजा॒यां कृ॒त्वी दे॒वैर्नि॑किल्बि॒षम् ।
ऊर्जं॑ पृथि॒व्या भ॒क्त्वायो॑रुगा॒यमुपा॑सते

punardāya brahmajāyāṃ kṛtvī devairnikilbiṣam |
ūrjaṃ pṛthivyā bhaktvāyorugāyamupāsate

पाठ का स्रोत: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)