दशम मण्डल

सूक्त 105: इन्द्र के अश्व और कुत्स का वंश

ऋषि: कौत्सो दुर्मित्रः सुमित्रो वा · देवता: इन्द्रः · छन्द: उष्णिक्, १ गायत्री वा, २, ७ पिपीलिकामध्या, ११ त्रिष्टुप्

11 श्लोक · 105 में से 191

इस अध्याय में क्या होता है

इन्द्र के अश्व और कुत्स का वंश

कौत्स दुर्मित्र, अथवा सुमित्र, उष्णिक् में, अंत में त्रिष्टुप् में, इन्द्र की स्तुति करते हैं। गायक पूछता है, वह श्रेष्ठ कब हमारे स्तोत्र से प्रसन्न होगा? इन्द्र के दो सुयुक्त हरि अश्व, नदियों के जोड़े जैसे केशों वाले, उसे वहन करते हैं; वह शोभा के लिए उन पर चढ़ता है। उस वीर ने ऋभुओं के शिल्प की भाँति अपना बल गढ़ा और दस्यु को मारने के लिए वज्र बनाया। ऋचा से हमारे टेढ़े मार्ग सीधे कर, ताकि हम स्तोत्रहीनों को जीतें; ब्रह्म-रहित यज्ञ तुझे नहीं भाता। अंतिम मन्त्र कहता है कि सुमित्र और दुर्मित्र ने उसकी सौ बार स्तुति की, और दस्यु-वध में उसने कुत्स-पुत्र की रक्षा की।

105.1

क॒दा व॑सो स्तो॒त्रं हर्य॑त॒ आव॑ श्म॒शा रु॑ध॒द्वाः ।
दी॒र्घं सु॒तं वा॒ताप्या॑य

kadā vaso stotraṃ haryata āva śmaśā rudhadvāḥ |
dīrghaṃ sutaṃ vātāpyāya

105.2

हरी॒ यस्य॑ सु॒युजा॒ विव्र॑ता॒ वेरर्व॒न्तानु॒ शेपा॑ ।
उ॒भा र॒जी न के॒शिना॒ पति॒र्दन्

harī yasya suyujā vivratā verarvantānu śepā |
ubhā rajī na keśinā patirdan

105.3

अप॒ योरिन्द्र॒ः पाप॑ज॒ आ मर्तो॒ न श॑श्रमा॒णो बि॑भी॒वान् ।
शु॒भे यद्यु॑यु॒जे तवि॑षीवान्

apa yorindraḥ pāpaja ā marto na śaśramāṇo bibhīvān |
śubhe yadyuyuje taviṣīvān

105.4

सचा॒योरिन्द्र॒श्चर्कृ॑ष॒ आँ उ॑पान॒सः स॑प॒र्यन् ।
न॒दयो॒र्विव्र॑तयो॒ः शूर॒ इन्द्र॑ः

sacāyorindraścarkṛṣa ām̐ upānasaḥ saparyan |
nadayorvivratayoḥ śūra indraḥ

105.5

अधि॒ यस्त॒स्थौ केश॑वन्ता॒ व्यच॑स्वन्ता॒ न पु॒ष्ट्यै ।
व॒नोति॒ शिप्रा॑भ्यां शि॒प्रिणी॑वान्

adhi yastasthau keśavantā vyacasvantā na puṣṭyai |
vanoti śiprābhyāṃ śipriṇīvān

105.6

प्रास्तौ॑दृ॒ष्वौजा॑ ऋ॒ष्वेभि॑स्त॒तक्ष॒ शूर॒ः शव॑सा ।
ऋ॒भुर्न क्रतु॑भिर्मात॒रिश्वा॑

prāstaudṛṣvaujā ṛṣvebhistatakṣa śūraḥ śavasā |
ṛbhurna kratubhirmātariśvā

105.7

वज्रं॒ यश्च॒क्रे सु॒हना॑य॒ दस्य॑वे हिरीम॒शो हिरी॑मान् ।
अरु॑तहनु॒रद्भु॑तं॒ न रज॑ः

vajraṃ yaścakre suhanāya dasyave hirīmaśo hirīmān |
arutahanuradbhutaṃ na rajaḥ

105.8

अव॑ नो वृजि॒ना शि॑शीह्यृ॒चा व॑नेमा॒नृच॑ः ।
नाब्र॑ह्मा य॒ज्ञ ऋध॒ग्जोष॑ति॒ त्वे

ava no vṛjinā śiśīhyṛcā vanemānṛcaḥ |
nābrahmā yajña ṛdhagjoṣati tve

105.9

ऊ॒र्ध्वा यत्ते॑ त्रे॒तिनी॒ भूद्य॒ज्ञस्य॑ धू॒र्षु सद्म॑न् ।
स॒जूर्नावं॒ स्वय॑शसं॒ सचा॒योः

ūrdhvā yatte tretinī bhūdyajñasya dhūrṣu sadman |
sajūrnāvaṃ svayaśasaṃ sacāyoḥ

105.10

श्रि॒ये ते॒ पृश्नि॑रुप॒सेच॑नी भूच्छ्रि॒ये दर्वि॑ररे॒पाः ।
यया॒ स्वे पात्रे॑ सि॒ञ्चस॒ उत्

śriye te pṛśnirupasecanī bhūcchriye darvirarepāḥ |
yayā sve pātre siñcasa ut

105.11

श॒तं वा॒ यद॑सुर्य॒ प्रति॑ त्वा सुमि॒त्र इ॒त्थास्तौ॑द्दुर्मि॒त्र इ॒त्थास्तौ॑त् ।
आवो॒ यद्द॑स्यु॒हत्ये॑ कुत्सपु॒त्रं प्रावो॒ यद्द॑स्यु॒हत्ये॑ कुत्सव॒त्सम्

śataṃ vā yadasurya prati tvā sumitra itthāstauddurmitra itthāstaut |
āvo yaddasyuhatye kutsaputraṃ prāvo yaddasyuhatye kutsavatsam

पाठ का स्रोत: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)