दशम मण्डल

सूक्त 1: उषा के आगे जन्मे अग्नि

ऋषि: त्रित आप्त्यः · देवता: अग्निः · छन्द: त्रिष्टुप्

7 श्लोक · 1 में से 191

इस अध्याय में क्या होता है

उषा के आगे जन्मे अग्नि

त्रित आप्त्य दसवें मण्डल का आरम्भ अग्नि के सात त्रिष्टुप् मन्त्रों से करते हैं। अग्नि उषाओं से पहले ऊँचे उठते हैं, अन्धकार से प्रकाश लेकर निकलते हैं और जन्म लेते ही सब घरों को भर देते हैं। वे द्यावापृथिवी के गर्भ हैं, ओषधियों में धारण किए गए, माताओं से निकलते हुए गरजने वाले उज्ज्वल शिशु। उनका परम पद विष्णु जानते हैं। अन्न लाने वाली माताएँ उनके पास आती हैं; मनुष्यों के बीच वे होता हैं, हर यज्ञ के ध्वज, जनों के अतिथि। ऋषि प्रार्थना करते हैं कि वे दोनों लोकों में फैलकर देवों को यहाँ ले आएँ।

1.1

अग्रे॑ बृ॒हन्नु॒षसा॑मू॒र्ध्वो अ॑स्थान्निर्जग॒न्वान्तम॑सो॒ ज्योति॒षागा॑त् ।
अ॒ग्निर्भा॒नुना॒ रुश॑ता॒ स्वङ्ग॒ आ जा॒तो विश्वा॒ सद्मा॑न्यप्राः

agre bṛhannuṣasāmūrdhvo asthānnirjaganvāntamaso jyotiṣāgāt |
agnirbhānunā ruśatā svaṅga ā jāto viśvā sadmānyaprāḥ

1.2

स जा॒तो गर्भो॑ असि॒ रोद॑स्यो॒रग्ने॒ चारु॒र्विभृ॑त॒ ओष॑धीषु ।
चि॒त्रः शिशु॒ः परि॒ तमां॑स्य॒क्तून्प्र मा॒तृभ्यो॒ अधि॒ कनि॑क्रदद्गाः

sa jāto garbho asi rodasyoragne cārurvibhṛta oṣadhīṣu |
citraḥ śiśuḥ pari tamāṃsyaktūnpra mātṛbhyo adhi kanikradadgāḥ

1.3

विष्णु॑रि॒त्था प॑र॒मम॑स्य वि॒द्वाञ्जा॒तो बृ॒हन्न॒भि पा॑ति तृ॒तीय॑म् ।
आ॒सा यद॑स्य॒ पयो॒ अक्र॑त॒ स्वं सचे॑तसो अ॒भ्य॑र्च॒न्त्यत्र॑

viṣṇuritthā paramamasya vidvāñjāto bṛhannabhi pāti tṛtīyam |
āsā yadasya payo akrata svaṃ sacetaso abhyarcantyatra

1.4

अत॑ उ त्वा पितु॒भृतो॒ जनि॑त्रीरन्ना॒वृधं॒ प्रति॑ चर॒न्त्यन्नै॑ः ।
ता ईं॒ प्रत्ये॑षि॒ पुन॑र॒न्यरू॑पा॒ असि॒ त्वं वि॒क्षु मानु॑षीषु॒ होता॑

ata u tvā pitubhṛto janitrīrannāvṛdhaṃ prati carantyannaiḥ |
tā īṃ pratyeṣi punaranyarūpā asi tvaṃ vikṣu mānuṣīṣu hotā

1.5

होता॑रं चि॒त्रर॑थमध्व॒रस्य॑ य॒ज्ञस्य॑यज्ञस्य के॒तुं रुश॑न्तम् ।
प्रत्य॑र्धिं दे॒वस्य॑देवस्य म॒ह्ना श्रि॒या त्व१॒॑ग्निमति॑थिं॒ जना॑नाम्

hotāraṃ citrarathamadhvarasya yajñasyayajñasya ketuṃ ruśantam |
pratyardhiṃ devasyadevasya mahnā śriyā tvagnimatithiṃ janānām

1.6

स तु वस्त्रा॒ण्यध॒ पेश॑नानि॒ वसा॑नो अ॒ग्निर्नाभा॑ पृथि॒व्याः ।
अ॒रु॒षो जा॒तः प॒द इळा॑याः पु॒रोहि॑तो राजन्यक्षी॒ह दे॒वान्

sa tu vastrāṇyadha peśanāni vasāno agnirnābhā pṛthivyāḥ |
aruṣo jātaḥ pada iḻāyāḥ purohito rājanyakṣīha devān

1.7

आ हि द्यावा॑पृथि॒वी अ॑ग्न उ॒भे सदा॑ पु॒त्रो न मा॒तरा॑ त॒तन्थ॑ ।
प्र या॒ह्यच्छो॑श॒तो य॑वि॒ष्ठाथा व॑ह सहस्ये॒ह दे॒वान्

ā hi dyāvāpṛthivī agna ubhe sadā putro na mātarā tatantha |
pra yāhyacchośato yaviṣṭhāthā vaha sahasyeha devān

पाठ का स्रोत: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)