प्रथम मण्डल

सूक्त 85: रुद्र के पुत्र मरुद्गण निकल पड़े

ऋषि: गोतमो राहूगणः · देवता: मरुतः · छन्द: जगती, ५, १२ त्रिष्टुप्

12 श्लोक · 85 में से 191

इस अध्याय में क्या होता है

रुद्र के पुत्र मरुद्गण निकल पड़े

मरुद्गण स्त्रियों की भाँति सजते हैं, घोड़ों जैसे वेगवान; वे रुद्र के पुत्र हैं, चितकबरी गौ पृश्नि की सन्तान। गोतम राहूगण जगती में, दो मन्त्र त्रिष्टुप् में, उनकी स्तुति करते हैं। वे रथों में चितकबरी हिरनियाँ जोतते हैं, भाले चमकते हैं, और अडिग को भी हिला देते हैं। वर्षा उनके पीछे बहती है और धरती को चर्म की भाँति भिगो देती है। जब त्वष्टा के बनाए सहस्र धार वाले सुनहरे वज्र से इन्द्र ने वृत्र को मारा, तब वे साथ थे। प्यासे गोतम के लिए उन्होंने कुआँ उलटकर जलधारा बहा दी। ऋषि उनका तीन तहों वाला आश्रय और वीर सन्तान सहित धन माँगते हैं।

85.1

प्र ये शुम्भ॑न्ते॒ जन॑यो॒ न सप्त॑यो॒ याम॑न्रु॒द्रस्य॑ सू॒नव॑ः सु॒दंस॑सः ।
रोद॑सी॒ हि म॒रुत॑श्चक्रि॒रे वृ॒धे मद॑न्ति वी॒रा वि॒दथे॑षु॒ घृष्व॑यः

pra ye śumbhante janayo na saptayo yāmanrudrasya sūnavaḥ sudaṃsasaḥ |
rodasī hi marutaścakrire vṛdhe madanti vīrā vidatheṣu ghṛṣvayaḥ

85.2

त उ॑क्षि॒तासो॑ महि॒मान॑माशत दि॒वि रु॒द्रासो॒ अधि॑ चक्रिरे॒ सद॑ः ।
अर्च॑न्तो अ॒र्कं ज॒नय॑न्त इन्द्रि॒यमधि॒ श्रियो॑ दधिरे॒ पृश्नि॑मातरः

ta ukṣitāso mahimānamāśata divi rudrāso adhi cakrire sadaḥ |
arcanto arkaṃ janayanta indriyamadhi śriyo dadhire pṛśnimātaraḥ

85.3

गोमा॑तरो॒ यच्छु॒भय॑न्ते अ॒ञ्जिभि॑स्त॒नूषु॑ शु॒भ्रा द॑धिरे वि॒रुक्म॑तः ।
बाध॑न्ते॒ विश्व॑मभिमा॒तिन॒मप॒ वर्त्मा॑न्येषा॒मनु॑ रीयते घृ॒तम्

gomātaro yacchubhayante añjibhistanūṣu śubhrā dadhire virukmataḥ |
bādhante viśvamabhimātinamapa vartmānyeṣāmanu rīyate ghṛtam

85.4

वि ये भ्राज॑न्ते॒ सुम॑खास ऋ॒ष्टिभि॑ः प्रच्या॒वय॑न्तो॒ अच्यु॑ता चि॒दोज॑सा ।
म॒नो॒जुवो॒ यन्म॑रुतो॒ रथे॒ष्वा वृष॑व्रातास॒ः पृष॑ती॒रयु॑ग्ध्वम्

vi ye bhrājante sumakhāsa ṛṣṭibhiḥ pracyāvayanto acyutā cidojasā |
manojuvo yanmaruto ratheṣvā vṛṣavrātāsaḥ pṛṣatīrayugdhvam

85.5

प्र यद्रथे॑षु॒ पृष॑ती॒रयु॑ग्ध्वं॒ वाजे॒ अद्रिं॑ मरुतो रं॒हय॑न्तः ।
उ॒तारु॒षस्य॒ वि ष्य॑न्ति॒ धारा॒श्चर्मे॑वो॒दभि॒र्व्यु॑न्दन्ति॒ भूम॑

pra yadratheṣu pṛṣatīrayugdhvaṃ vāje adriṃ maruto raṃhayantaḥ |
utāruṣasya vi ṣyanti dhārāścarmevodabhirvyundanti bhūma

85.6

आ वो॑ वहन्तु॒ सप्त॑यो रघु॒ष्यदो॑ रघु॒पत्वा॑न॒ः प्र जि॑गात बा॒हुभि॑ः ।
सीद॒ता ब॒र्हिरु॒रु व॒ः सद॑स्कृ॒तं मा॒दय॑ध्वं मरुतो॒ मध्वो॒ अन्ध॑सः

ā vo vahantu saptayo raghuṣyado raghupatvānaḥ pra jigāta bāhubhiḥ |
sīdatā barhiruru vaḥ sadaskṛtaṃ mādayadhvaṃ maruto madhvo andhasaḥ

85.7

ते॑ऽवर्धन्त॒ स्वत॑वसो महित्व॒ना नाकं॑ त॒स्थुरु॒रु च॑क्रिरे॒ सद॑ः ।
विष्णु॒र्यद्धाव॒द्वृष॑णं मद॒च्युतं॒ वयो॒ न सी॑द॒न्नधि॑ ब॒र्हिषि॑ प्रि॒ये

te'vardhanta svatavaso mahitvanā nākaṃ tasthururu cakrire sadaḥ |
viṣṇuryaddhāvadvṛṣaṇaṃ madacyutaṃ vayo na sīdannadhi barhiṣi priye

85.8

शूरा॑ इ॒वेद्युयु॑धयो॒ न जग्म॑यः श्रव॒स्यवो॒ न पृत॑नासु येतिरे ।
भय॑न्ते॒ विश्वा॒ भुव॑ना म॒रुद्भ्यो॒ राजा॑न इव त्वे॒षसं॑दृशो॒ नर॑ः

śūrā ivedyuyudhayo na jagmayaḥ śravasyavo na pṛtanāsu yetire |
bhayante viśvā bhuvanā marudbhyo rājāna iva tveṣasaṃdṛśo naraḥ

85.9

त्वष्टा॒ यद्वज्रं॒ सुकृ॑तं हिर॒ण्ययं॑ स॒हस्र॑भृष्टिं॒ स्वपा॒ अव॑र्तयत् ।
ध॒त्त इन्द्रो॒ नर्यपां॑सि॒ कर्त॒वेऽह॑न्वृ॒त्रं निर॒पामौ॑ब्जदर्ण॒वम्

tvaṣṭā yadvajraṃ sukṛtaṃ hiraṇyayaṃ sahasrabhṛṣṭiṃ svapā avartayat |
dhatta indro naryapāṃsi kartave'hanvṛtraṃ nirapāmaubjadarṇavam

85.10

ऊ॒र्ध्वं नु॑नुद्रेऽव॒तं त ओज॑सा दादृहा॒णं चि॑द्बिभिदु॒र्वि पर्व॑तम् ।
धम॑न्तो वा॒णं म॒रुत॑ः सु॒दान॑वो॒ मदे॒ सोम॑स्य॒ रण्या॑नि चक्रिरे

ūrdhvaṃ nunudre'vataṃ ta ojasā dādṛhāṇaṃ cidbibhidurvi parvatam |
dhamanto vāṇaṃ marutaḥ sudānavo made somasya raṇyāni cakrire

85.11

जि॒ह्मं नु॑नुद्रेऽव॒तं तया॑ दि॒शासि॑ञ्च॒न्नुत्सं॒ गोत॑माय तृ॒ष्णजे॑ ।
आ ग॑च्छन्ती॒मव॑सा चि॒त्रभा॑नव॒ः कामं॒ विप्र॑स्य तर्पयन्त॒ धाम॑भिः

jihmaṃ nunudre'vataṃ tayā diśāsiñcannutsaṃ gotamāya tṛṣṇaje |
ā gacchantīmavasā citrabhānavaḥ kāmaṃ viprasya tarpayanta dhāmabhiḥ

85.12

या व॒ः शर्म॑ शशमा॒नाय॒ सन्ति॑ त्रि॒धातू॑नि दा॒शुषे॑ यच्छ॒ताधि॑ ।
अ॒स्मभ्यं॒ तानि॑ मरुतो॒ वि य॑न्त र॒यिं नो॑ धत्त वृषणः सु॒वीर॑म्

yā vaḥ śarma śaśamānāya santi tridhātūni dāśuṣe yacchatādhi |
asmabhyaṃ tāni maruto vi yanta rayiṃ no dhatta vṛṣaṇaḥ suvīram

पाठ का स्रोत: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)