प्रथम मण्डल

सूक्त 63: इन्द्र, जिनके आगे पर्वत काँपते हैं

ऋषि: नोधा गौतमः · देवता: इन्द्रः · छन्द: त्रिष्टुप्

9 श्लोक · 63 में से 191

इस अध्याय में क्या होता है

इन्द्र, जिनके आगे पर्वत काँपते हैं

हे इन्द्र, तुम महान हो: तुम्हारे जन्म पर द्यावापृथिवी काँप उठे और दृढ़ पर्वत भी धूल की तरह हिल गए। त्रिष्टुप् छन्द के नौ मन्त्रों में नोधा गौतम इन्द्र की सहायता का स्मरण करते हैं। उन्होंने युवा कुत्स के लिए शुष्ण से युद्ध किया, पुरुकुत्स के लिए सात पुर तोड़े, मित्र बनकर वृत्र पर प्रहार किया और दस्युओं को बिखेरा। जल और ज्योति की होड़ में लोग उन्हें पुकारते हैं। गोतमवंशियों ने उनके हरि अश्वों को नमन के साथ ये स्तुतियाँ रचीं, और सुन्दर रूप वाला अन्न माँगते हैं।

63.1

त्वं म॒हाँ इ॑न्द्र॒ यो ह॒ शुष्मै॒र्द्यावा॑ जज्ञा॒नः पृ॑थि॒वी अमे॑ धाः ।
यद्ध॑ ते॒ विश्वा॑ गि॒रय॑श्चि॒दभ्वा॑ भि॒या दृ॒ळ्हास॑ः कि॒रणा॒ नैज॑न्

tvaṃ mahām̐ indra yo ha śuṣmairdyāvā jajñānaḥ pṛthivī ame dhāḥ |
yaddha te viśvā girayaścidabhvā bhiyā dṛḻhāsaḥ kiraṇā naijan

63.2

आ यद्धरी॑ इन्द्र॒ विव्र॑ता॒ वेरा ते॒ वज्रं॑ जरि॒ता बा॒ह्वोर्धा॑त् ।
येना॑विहर्यतक्रतो अ॒मित्रा॒न्पुर॑ इ॒ष्णासि॑ पुरुहूत पू॒र्वीः

ā yaddharī indra vivratā verā te vajraṃ jaritā bāhvordhāt |
yenāviharyatakrato amitrānpura iṣṇāsi puruhūta pūrvīḥ

63.3

त्वं स॒त्य इ॑न्द्र धृ॒ष्णुरे॒तान्त्वमृ॑भु॒क्षा नर्य॒स्त्वं षाट् ।
त्वं शुष्णं॑ वृ॒जने॑ पृ॒क्ष आ॒णौ यूने॒ कुत्सा॑य द्यु॒मते॒ सचा॑हन्

tvaṃ satya indra dhṛṣṇuretāntvamṛbhukṣā naryastvaṃ ṣāṭ |
tvaṃ śuṣṇaṃ vṛjane pṛkṣa āṇau yūne kutsāya dyumate sacāhan

63.4

त्वं ह॒ त्यदि॑न्द्र चोदी॒ः सखा॑ वृ॒त्रं यद्व॑ज्रिन्वृषकर्मन्नु॒भ्नाः ।
यद्ध॑ शूर वृषमणः परा॒चैर्वि दस्यूँ॒र्योना॒वकृ॑तो वृथा॒षाट्

tvaṃ ha tyadindra codīḥ sakhā vṛtraṃ yadvajrinvṛṣakarmannubhnāḥ |
yaddha śūra vṛṣamaṇaḥ parācairvi dasyūm̐ryonāvakṛto vṛthāṣāṭ

63.5

त्वं ह॒ त्यदि॒न्द्रारि॑षण्यन्दृ॒ळ्हस्य॑ चि॒न्मर्ता॑ना॒मजु॑ष्टौ ।
व्य१॒॑स्मदा काष्ठा॒ अर्व॑ते वर्घ॒नेव॑ वज्रिञ्छ्नथिह्य॒मित्रा॑न्

tvaṃ ha tyadindrāriṣaṇyandṛḻhasya cinmartānāmajuṣṭau |
vyasmadā kāṣṭhā arvate varghaneva vajriñchnathihyamitrān

63.6

त्वां ह॒ त्यदि॒न्द्रार्ण॑सातौ॒ स्व॑र्मीळ्हे॒ नर॑ आ॒जा ह॑वन्ते ।
तव॑ स्वधाव इ॒यमा स॑म॒र्य ऊ॒तिर्वाजे॑ष्वत॒साय्या॑ भूत्

tvāṃ ha tyadindrārṇasātau svarmīḻhe nara ājā havante |
tava svadhāva iyamā samarya ūtirvājeṣvatasāyyā bhūt

63.7

त्वं ह॒ त्यदि॑न्द्र स॒प्त युध्य॒न्पुरो॑ वज्रिन्पुरु॒कुत्सा॑य दर्दः ।
ब॒र्हिर्न यत्सु॒दासे॒ वृथा॒ वर्गं॒हो रा॑ज॒न्वरि॑वः पू॒रवे॑ कः

tvaṃ ha tyadindra sapta yudhyanpuro vajrinpurukutsāya dardaḥ |
barhirna yatsudāse vṛthā vargaṃho rājanvarivaḥ pūrave kaḥ

63.8

त्वं त्यां न॑ इन्द्र देव चि॒त्रामिष॒मापो॒ न पी॑पय॒ः परि॑ज्मन् ।
यया॑ शूर॒ प्रत्य॒स्मभ्यं॒ यंसि॒ त्मन॒मूर्जं॒ न वि॒श्वध॒ क्षर॑ध्यै

tvaṃ tyāṃ na indra deva citrāmiṣamāpo na pīpayaḥ parijman |
yayā śūra pratyasmabhyaṃ yaṃsi tmanamūrjaṃ na viśvadha kṣaradhyai

63.9

अका॑रि त इन्द्र॒ गोत॑मेभि॒र्ब्रह्मा॒ण्योक्ता॒ नम॑सा॒ हरि॑भ्याम् ।
सु॒पेश॑सं॒ वाज॒मा भ॑रा नः प्रा॒तर्म॒क्षू धि॒याव॑सुर्जगम्यात्

akāri ta indra gotamebhirbrahmāṇyoktā namasā haribhyām |
supeśasaṃ vājamā bharā naḥ prātarmakṣū dhiyāvasurjagamyāt

पाठ का स्रोत: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)