प्रथम मण्डल

सूक्त 62: इन्द्र, अंगिरा और सरमा की खोज

ऋषि: नोधा गौतमः · देवता: इन्द्रः · छन्द: त्रिष्टुप्

13 श्लोक · 62 में से 191

इस अध्याय में क्या होता है

इन्द्र, अंगिरा और सरमा की खोज

नोधा गौतम अंगिराओं की रीति से त्रिष्टुप् छन्द में इन्द्र का गान करते हैं। इसी स्तुति से पद जानने वाले पितरों, अंगिराओं ने गौएँ पाईं। इन्द्र की खोज में सरमा ने अपनी सन्तान के लिए अन्न पाया; बृहस्पति ने चट्टान तोड़ी और गौएँ रँभाईं। नवग्वों और दशग्वों के साथ इन्द्र ने गर्जना से वल को तोड़ा। उन्होंने उषा और सूर्य से अन्धकार को प्रकाशित किया, पृथ्वी फैलाई, आकाश थामा। कच्ची गौओं में उन्होंने पका दूध रखा। भिन्न रूपों वाली बहनें रात्रि और उषा द्यावापृथिवी के चारों ओर चलती हैं। उनके धन कभी नहीं घटते।

62.1

प्र म॑न्महे शवसा॒नाय॑ शू॒षमा॑ङ्गू॒षं गिर्व॑णसे अङ्गिर॒स्वत् ।
सु॒वृ॒क्तिभि॑ः स्तुव॒त ऋ॑ग्मि॒यायार्चा॑मा॒र्कं नरे॒ विश्रु॑ताय

pra manmahe śavasānāya śūṣamāṅgūṣaṃ girvaṇase aṅgirasvat |
suvṛktibhiḥ stuvata ṛgmiyāyārcāmārkaṃ nare viśrutāya

62.2

प्र वो॑ म॒हे महि॒ नमो॑ भरध्वमाङ्गू॒ष्यं॑ शवसा॒नाय॒ साम॑ ।
येना॑ न॒ः पूर्वे॑ पि॒तर॑ः पद॒ज्ञा अर्च॑न्तो॒ अङ्गि॑रसो॒ गा अवि॑न्दन्

pra vo mahe mahi namo bharadhvamāṅgūṣyaṃ śavasānāya sāma |
yenā naḥ pūrve pitaraḥ padajñā arcanto aṅgiraso gā avindan

62.3

इन्द्र॒स्याङ्गि॑रसां चे॒ष्टौ वि॒दत्स॒रमा॒ तन॑याय धा॒सिम् ।
बृह॒स्पति॑र्भि॒नदद्रिं॑ वि॒दद्गाः समु॒स्रिया॑भिर्वावशन्त॒ नर॑ः

indrasyāṅgirasāṃ ceṣṭau vidatsaramā tanayāya dhāsim |
bṛhaspatirbhinadadriṃ vidadgāḥ samusriyābhirvāvaśanta naraḥ

62.4

स सु॒ष्टुभा॒ स स्तु॒भा स॒प्त विप्रै॑ः स्व॒रेणाद्रिं॑ स्व॒र्यो॒३॒॑ नव॑ग्वैः ।
स॒र॒ण्युभि॑ः फलि॒गमि॑न्द्र शक्र व॒लं रवे॑ण दरयो॒ दश॑ग्वैः

sa suṣṭubhā sa stubhā sapta vipraiḥ svareṇādriṃ svaryo navagvaiḥ |
saraṇyubhiḥ phaligamindra śakra valaṃ raveṇa darayo daśagvaiḥ

62.5

गृ॒णा॒नो अङ्गि॑रोभिर्दस्म॒ वि व॑रु॒षसा॒ सूर्ये॑ण॒ गोभि॒रन्ध॑ः ।
वि भूम्या॑ अप्रथय इन्द्र॒ सानु॑ दि॒वो रज॒ उप॑रमस्तभायः

gṛṇāno aṅgirobhirdasma vi varuṣasā sūryeṇa gobhirandhaḥ |
vi bhūmyā aprathaya indra sānu divo raja uparamastabhāyaḥ

62.6

तदु॒ प्रय॑क्षतममस्य॒ कर्म॑ द॒स्मस्य॒ चारु॑तममस्ति॒ दंस॑ः ।
उ॒प॒ह्व॒रे यदुप॑रा॒ अपि॑न्व॒न्मध्व॑र्णसो न॒द्य१॒॑श्चत॑स्रः

tadu prayakṣatamamasya karma dasmasya cārutamamasti daṃsaḥ |
upahvare yaduparā apinvanmadhvarṇaso nadyaścatasraḥ

62.7

द्वि॒ता वि व॑व्रे स॒नजा॒ सनी॑ळे अ॒यास्य॒ः स्तव॑मानेभिर॒र्कैः ।
भगो॒ न मेने॑ पर॒मे व्यो॑म॒न्नधा॑रय॒द्रोद॑सी सु॒दंसा॑ः

dvitā vi vavre sanajā sanīḻe ayāsyaḥ stavamānebhirarkaiḥ |
bhago na mene parame vyomannadhārayadrodasī sudaṃsāḥ

62.8

स॒नाद्दिवं॒ परि॒ भूमा॒ विरू॑पे पुन॒र्भुवा॑ युव॒ती स्वेभि॒रेवै॑ः ।
कृ॒ष्णेभि॑र॒क्तोषा रुश॑द्भि॒र्वपु॑र्भि॒रा च॑रतो अ॒न्यान्या॑

sanāddivaṃ pari bhūmā virūpe punarbhuvā yuvatī svebhirevaiḥ |
kṛṣṇebhiraktoṣā ruśadbhirvapurbhirā carato anyānyā

62.9

सने॑मि स॒ख्यं स्व॑प॒स्यमा॑नः सू॒नुर्दा॑धार॒ शव॑सा सु॒दंसा॑ः ।
आ॒मासु॑ चिद्दधिषे प॒क्वम॒न्तः पय॑ः कृ॒ष्णासु॒ रुश॒द्रोहि॑णीषु

sanemi sakhyaṃ svapasyamānaḥ sūnurdādhāra śavasā sudaṃsāḥ |
āmāsu ciddadhiṣe pakvamantaḥ payaḥ kṛṣṇāsu ruśadrohiṇīṣu

62.10

स॒नात्सनी॑ळा अ॒वनी॑रवा॒ता व्र॒ता र॑क्षन्ते अ॒मृता॒ः सहो॑भिः ।
पु॒रू स॒हस्रा॒ जन॑यो॒ न पत्नी॑र्दुव॒स्यन्ति॒ स्वसा॑रो॒ अह्र॑याणम्

sanātsanīḻā avanīravātā vratā rakṣante amṛtāḥ sahobhiḥ |
purū sahasrā janayo na patnīrduvasyanti svasāro ahrayāṇam

62.11

स॒ना॒युवो॒ नम॑सा॒ नव्यो॑ अ॒र्कैर्व॑सू॒यवो॑ म॒तयो॑ दस्म दद्रुः ।
पतिं॒ न पत्नी॑रुश॒तीरु॒शन्तं॑ स्पृ॒शन्ति॑ त्वा शवसावन्मनी॒षाः

sanāyuvo namasā navyo arkairvasūyavo matayo dasma dadruḥ |
patiṃ na patnīruśatīruśantaṃ spṛśanti tvā śavasāvanmanīṣāḥ

62.12

स॒नादे॒व तव॒ रायो॒ गभ॑स्तौ॒ न क्षीय॑न्ते॒ नोप॑ दस्यन्ति दस्म ।
द्यु॒माँ अ॑सि॒ क्रतु॑माँ इन्द्र॒ धीर॒ः शिक्षा॑ शचीव॒स्तव॑ न॒ः शची॑भिः

sanādeva tava rāyo gabhastau na kṣīyante nopa dasyanti dasma |
dyumām̐ asi kratumām̐ indra dhīraḥ śikṣā śacīvastava naḥ śacībhiḥ

62.13

स॒ना॒य॒ते गोत॑म इन्द्र॒ नव्य॒मत॑क्ष॒द्ब्रह्म॑ हरि॒योज॑नाय ।
सु॒नी॒थाय॑ नः शवसान नो॒धाः प्रा॒तर्म॒क्षू धि॒याव॑सुर्जगम्यात्

sanāyate gotama indra navyamatakṣadbrahma hariyojanāya |
sunīthāya naḥ śavasāna nodhāḥ prātarmakṣū dhiyāvasurjagamyāt

पाठ का स्रोत: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)