प्रथम मण्डल

सूक्त 46: प्रभात के अश्विनीकुमार, पार ले जाने वाली नौका

ऋषि: प्रस्कण्वः काण्वः · देवता: अश्विनौ · छन्द: गायत्री

15 श्लोक · 46 में से 191

इस अध्याय में क्या होता है

प्रभात के अश्विनीकुमार, पार ले जाने वाली नौका

आकाश की प्रिय पुत्री उषा ऐसी चमकी है जैसी पहले कभी नहीं, और उसके आते ही प्रस्कण्व काण्व गायत्री छन्द में अश्विनीकुमारों की स्तुति करते हैं। वे नदी से जन्मे अद्भुत कर्म करने वाले, धन खोजने वाले हैं, जिनका रथ पक्षियों की तरह उड़ता है। ऋषि उनसे रथ जोड़कर विचारों की नौका में आने को कहते हैं, ताकि स्तोता पार हो सकें। उनका चप्पू आकाश जितना चौड़ा है, रथ नदियों के घाट पर खड़ा है। सूर्य सोने की तरह उग आया है, ऋत का मार्ग खुल गया है। वे अन्धकार से प्रकाश तक ले जाने वाला अन्न और सुरक्षा माँगते हैं।

46.1

ए॒षो उ॒षा अपू॑र्व्या॒ व्यु॑च्छति प्रि॒या दि॒वः ।
स्तु॒षे वा॑मश्विना बृ॒हत्

eṣo uṣā apūrvyā vyucchati priyā divaḥ |
stuṣe vāmaśvinā bṛhat

46.2

या द॒स्रा सिन्धु॑मातरा मनो॒तरा॑ रयी॒णाम् ।
धि॒या दे॒वा व॑सु॒विदा॑

yā dasrā sindhumātarā manotarā rayīṇām |
dhiyā devā vasuvidā

46.3

व॒च्यन्ते॑ वां ककु॒हासो॑ जू॒र्णाया॒मधि॑ वि॒ष्टपि॑ ।
यद्वां॒ रथो॒ विभि॒ष्पता॑त्

vacyante vāṃ kakuhāso jūrṇāyāmadhi viṣṭapi |
yadvāṃ ratho vibhiṣpatāt

46.4

ह॒विषा॑ जा॒रो अ॒पां पिप॑र्ति॒ पपु॑रिर्नरा ।
पि॒ता कुट॑स्य चर्ष॒णिः

haviṣā jāro apāṃ piparti papurirnarā |
pitā kuṭasya carṣaṇiḥ

46.5

आ॒दा॒रो वां॑ मती॒नां नास॑त्या मतवचसा ।
पा॒तं सोम॑स्य धृष्णु॒या

ādāro vāṃ matīnāṃ nāsatyā matavacasā |
pātaṃ somasya dhṛṣṇuyā

46.6

या न॒ः पीप॑रदश्विना॒ ज्योति॑ष्मती॒ तम॑स्ति॒रः ।
ताम॒स्मे रा॑साथा॒मिष॑म्

yā naḥ pīparadaśvinā jyotiṣmatī tamastiraḥ |
tāmasme rāsāthāmiṣam

46.7

आ नो॑ ना॒वा म॑ती॒नां या॒तं पा॒राय॒ गन्त॑वे ।
यु॒ञ्जाथा॑मश्विना॒ रथ॑म्

ā no nāvā matīnāṃ yātaṃ pārāya gantave |
yuñjāthāmaśvinā ratham

46.8

अ॒रित्रं॑ वां दि॒वस्पृ॒थु ती॒र्थे सिन्धू॑नां॒ रथ॑ः ।
धि॒या यु॑युज्र॒ इन्द॑वः

aritraṃ vāṃ divaspṛthu tīrthe sindhūnāṃ rathaḥ |
dhiyā yuyujra indavaḥ

46.9

दि॒वस्क॑ण्वास॒ इन्द॑वो॒ वसु॒ सिन्धू॑नां प॒दे ।
स्वं व॒व्रिं कुह॑ धित्सथः

divaskaṇvāsa indavo vasu sindhūnāṃ pade |
svaṃ vavriṃ kuha dhitsathaḥ

46.10

अभू॑दु॒ भा उ॑ अं॒शवे॒ हिर॑ण्यं॒ प्रति॒ सूर्य॑ः ।
व्य॑ख्यज्जि॒ह्वयासि॑तः

abhūdu bhā u aṃśave hiraṇyaṃ prati sūryaḥ |
vyakhyajjihvayāsitaḥ

46.11

अभू॑दु पा॒रमेत॑वे॒ पन्था॑ ऋ॒तस्य॑ साधु॒या ।
अद॑र्शि॒ वि स्रु॒तिर्दि॒वः

abhūdu pārametave panthā ṛtasya sādhuyā |
adarśi vi srutirdivaḥ

46.12

तत्त॒दिद॒श्विनो॒रवो॑ जरि॒ता प्रति॑ भूषति ।
मदे॒ सोम॑स्य॒ पिप्र॑तोः

tattadidaśvinoravo jaritā prati bhūṣati |
made somasya pipratoḥ

46.13

वा॒व॒सा॒ना वि॒वस्व॑ति॒ सोम॑स्य पी॒त्या गि॒रा ।
म॒नु॒ष्वच्छ॑म्भू॒ आ ग॑तम्

vāvasānā vivasvati somasya pītyā girā |
manuṣvacchambhū ā gatam

46.14

यु॒वोरु॒षा अनु॒ श्रियं॒ परि॑ज्मनोरु॒पाच॑रत् ।
ऋ॒ता व॑नथो अ॒क्तुभि॑ः

yuvoruṣā anu śriyaṃ parijmanorupācarat |
ṛtā vanatho aktubhiḥ

46.15

उ॒भा पि॑बतमश्विनो॒भा न॒ः शर्म॑ यच्छतम् ।
अ॒वि॒द्रि॒याभि॑रू॒तिभि॑ः

ubhā pibatamaśvinobhā naḥ śarma yacchatam |
avidriyābhirūtibhiḥ

पाठ का स्रोत: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)