प्रथम मण्डल

सूक्त 37: कण्वो, क्रीड़ाशील मरुतों का गान करो

ऋषि: कण्वो घौरः · देवता: मरुतः · छन्द: गायत्री

15 श्लोक · 37 में से 191

इस अध्याय में क्या होता है

कण्वो, क्रीड़ाशील मरुतों का गान करो

हे कण्वो, क्रीड़ाशील, अद्वितीय और रथों पर शोभित मरुद्गण का गान करो। कण्व घौर के गायत्री मन्त्र मरुतों को आते हुए सुनते हैं: वे चित्तीदार मृगियों, भालों, फरसों और आभूषणों के साथ स्वयं प्रकाशित होकर जन्मे, उनके हाथों में चाबुकों की चटकार ऐसे सुनायी देती है जैसे पास ही हो। उनकी उग्र यात्रा के आगे मनुष्य झुक जाता है और पर्वत हट जाता है। उनके वेग में पृथ्वी वृद्ध सरदार की तरह काँपती है। जैसे तुमने लोगों को हिलाया, वैसे पर्वतों को हिलाया। चलते हुए वे मार्ग में आपस में बात करते हैं, और कोई सुन लेता है। शीघ्र आओ; कण्व तुम्हारी सेवा करते हैं।

37.1

क्री॒ळं व॒ः शर्धो॒ मारु॑तमन॒र्वाणं॑ रथे॒शुभ॑म् ।
कण्वा॑ अ॒भि प्र गा॑यत

krīḻaṃ vaḥ śardho mārutamanarvāṇaṃ ratheśubham |
kaṇvā abhi pra gāyata

37.2

ये पृष॑तीभिरृ॒ष्टिभि॑ः सा॒कं वाशी॑भिर॒ञ्जिभि॑ः ।
अजा॑यन्त॒ स्वभा॑नवः

ye pṛṣatībhirṛṣṭibhiḥ sākaṃ vāśībhirañjibhiḥ |
ajāyanta svabhānavaḥ

37.3

इ॒हेव॑ शृण्व एषां॒ कशा॒ हस्ते॑षु॒ यद्वदा॑न् ।
नि याम॑ञ्चि॒त्रमृ॑ञ्जते

iheva śṛṇva eṣāṃ kaśā hasteṣu yadvadān |
ni yāmañcitramṛñjate

37.4

प्र व॒ः शर्धा॑य॒ घृष्व॑ये त्वे॒षद्यु॑म्नाय शु॒ष्मिणे॑ ।
दे॒वत्तं॒ ब्रह्म॑ गायत

pra vaḥ śardhāya ghṛṣvaye tveṣadyumnāya śuṣmiṇe |
devattaṃ brahma gāyata

37.5

प्र शं॑सा॒ गोष्वघ्न्यं॑ क्री॒ळं यच्छर्धो॒ मारु॑तम् ।
जम्भे॒ रस॑स्य वावृधे

pra śaṃsā goṣvaghnyaṃ krīḻaṃ yacchardho mārutam |
jambhe rasasya vāvṛdhe

37.6

को वो॒ वर्षि॑ष्ठ॒ आ न॑रो दि॒वश्च॒ ग्मश्च॑ धूतयः ।
यत्सी॒मन्तं॒ न धू॑नु॒थ

ko vo varṣiṣṭha ā naro divaśca gmaśca dhūtayaḥ |
yatsīmantaṃ na dhūnutha

37.7

नि वो॒ यामा॑य॒ मानु॑षो द॒ध्र उ॒ग्राय॑ म॒न्यवे॑ ।
जिही॑त॒ पर्व॑तो गि॒रिः

ni vo yāmāya mānuṣo dadhra ugrāya manyave |
jihīta parvato giriḥ

37.8

येषा॒मज्मे॑षु पृथि॒वी जु॑जु॒र्वाँ इ॑व वि॒श्पति॑ः ।
भि॒या यामे॑षु॒ रेज॑ते

yeṣāmajmeṣu pṛthivī jujurvām̐ iva viśpatiḥ |
bhiyā yāmeṣu rejate

37.9

स्थि॒रं हि जान॑मेषां॒ वयो॑ मा॒तुर्निरे॑तवे ।
यत्सी॒मनु॑ द्वि॒ता शव॑ः

sthiraṃ hi jānameṣāṃ vayo māturniretave |
yatsīmanu dvitā śavaḥ

37.10

उदु॒ त्ये सू॒नवो॒ गिर॒ः काष्ठा॒ अज्मे॑ष्वत्नत ।
वा॒श्रा अ॑भि॒ज्ञु यात॑वे

udu tye sūnavo giraḥ kāṣṭhā ajmeṣvatnata |
vāśrā abhijñu yātave

37.11

त्यं चि॑द्घा दी॒र्घं पृ॒थुं मि॒हो नपा॑त॒ममृ॑ध्रम् ।
प्र च्या॑वयन्ति॒ याम॑भिः

tyaṃ cidghā dīrghaṃ pṛthuṃ miho napātamamṛdhram |
pra cyāvayanti yāmabhiḥ

37.12

मरु॑तो॒ यद्ध॑ वो॒ बलं॒ जनाँ॑ अचुच्यवीतन ।
गि॒रीँर॑चुच्यवीतन

maruto yaddha vo balaṃ janām̐ acucyavītana |
girīm̐racucyavītana

37.13

यद्ध॒ यान्ति॑ म॒रुत॒ः सं ह॑ ब्रुव॒तेऽध्व॒न्ना ।
शृ॒णोति॒ कश्चि॑देषाम्

yaddha yānti marutaḥ saṃ ha bruvate'dhvannā |
śṛṇoti kaścideṣām

37.14

प्र या॑त॒ शीभ॑मा॒शुभि॒ः सन्ति॒ कण्वे॑षु वो॒ दुव॑ः ।
तत्रो॒ षु मा॑दयाध्वै

pra yāta śībhamāśubhiḥ santi kaṇveṣu vo duvaḥ |
tatro ṣu mādayādhvai

37.15

अस्ति॒ हि ष्मा॒ मदा॑य व॒ः स्मसि॑ ष्मा व॒यमे॑षाम् ।
विश्वं॑ चि॒दायु॑र्जी॒वसे॑

asti hi ṣmā madāya vaḥ smasi ṣmā vayameṣām |
viśvaṃ cidāyurjīvase

पाठ का स्रोत: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)