प्रथम मण्डल

सूक्त 3: अश्विनीकुमार, इन्द्र, विश्वेदेव और सरस्वती का आवाहन

ऋषि: मधुच्छन्दा वैश्वामित्रः · देवता: १-३ अश्विनौ, ४-६ इन्द्रः, ७-९ विश्वेदेवाः, १०-१२ सरस्वती · छन्द: गायत्री

12 श्लोक · 3 में से 191

इस अध्याय में क्या होता है

अश्विनीकुमार, इन्द्र, विश्वेदेव और सरस्वती का आवाहन

मधुच्छन्दा वैश्वामित्र के बारह गायत्री मन्त्रों में चार आवाहन हैं। शीघ्र हाथों वाले, शुभ के स्वामी अश्विनीकुमारों से यज्ञ के अन्न को स्वीकार करने और रुद्र-मार्ग से आने की विनती है, क्योंकि कुश बिछ चुके हैं। तेजस्वी इन्द्र को तीन बार उस सोम के लिए बुलाया जाता है जो महीन छलनियों से पवित्र हुआ है। लोगों को धारण करने वाले, कभी द्रोह न करने वाले विश्वेदेव सवन पर ऐसे आयें जैसे गायें गोशाला की ओर दौड़ती हैं। अन्त प्रसिद्ध है: पावका नः सरस्वती। पवित्र करने वाली सरस्वती सत्य वाणी को प्रेरित करती हैं, सुबुद्धि को जगाती हैं और महान जलराशि का ज्ञान देती हैं।

3.1

अश्वि॑ना॒ यज्व॑री॒रिषो॒ द्रव॑त्पाणी॒ शुभ॑स्पती ।
पुरु॑भुजा चन॒स्यत॑म्

aśvinā yajvarīriṣo dravatpāṇī śubhaspatī |
purubhujā canasyatam

3.2

अश्वि॑ना॒ पुरु॑दंससा॒ नरा॒ शवी॑रया धि॒या ।
धिष्ण्या॒ वन॑तं॒ गिर॑ः

aśvinā purudaṃsasā narā śavīrayā dhiyā |
dhiṣṇyā vanataṃ giraḥ

3.3

दस्रा॑ यु॒वाक॑वः सु॒ता नास॑त्या वृ॒क्तब॑र्हिषः ।
आ या॑तं रुद्रवर्तनी

dasrā yuvākavaḥ sutā nāsatyā vṛktabarhiṣaḥ |
ā yātaṃ rudravartanī

3.4

इन्द्रा या॑हि चित्रभानो सु॒ता इ॒मे त्वा॒यव॑ः ।
अण्वी॑भि॒स्तना॑ पू॒तास॑ः

indrā yāhi citrabhāno sutā ime tvāyavaḥ |
aṇvībhistanā pūtāsaḥ

3.5

इन्द्रा या॑हि धि॒येषि॒तो विप्र॑जूतः सु॒ताव॑तः ।
उप॒ ब्रह्मा॑णि वा॒घत॑ः

indrā yāhi dhiyeṣito viprajūtaḥ sutāvataḥ |
upa brahmāṇi vāghataḥ

3.6

इन्द्रा या॑हि॒ तूतु॑जान॒ उप॒ ब्रह्मा॑णि हरिवः ।
सु॒ते द॑धिष्व न॒श्चन॑ः

indrā yāhi tūtujāna upa brahmāṇi harivaḥ |
sute dadhiṣva naścanaḥ

3.7

ओमा॑सश्चर्षणीधृतो॒ विश्वे॑ देवास॒ आ ग॑त ।
दा॒श्वांसो॑ दा॒शुष॑ः सु॒तम्

omāsaścarṣaṇīdhṛto viśve devāsa ā gata |
dāśvāṃso dāśuṣaḥ sutam

3.8

विश्वे॑ दे॒वासो॑ अ॒प्तुर॑ः सु॒तमा ग॑न्त॒ तूर्ण॑यः ।
उ॒स्रा इ॑व॒ स्वस॑राणि

viśve devāso apturaḥ sutamā ganta tūrṇayaḥ |
usrā iva svasarāṇi

3.9

विश्वे॑ दे॒वासो॑ अ॒स्रिध॒ एहि॑मायासो अ॒द्रुह॑ः ।
मेधं॑ जुषन्त॒ वह्न॑यः

viśve devāso asridha ehimāyāso adruhaḥ |
medhaṃ juṣanta vahnayaḥ

3.10

पा॒व॒का न॒ः सर॑स्वती॒ वाजे॑भिर्वा॒जिनी॑वती ।
य॒ज्ञं व॑ष्टु धि॒याव॑सुः

pāvakā naḥ sarasvatī vājebhirvājinīvatī |
yajñaṃ vaṣṭu dhiyāvasuḥ

3.11

चो॒द॒यि॒त्री सू॒नृता॑नां॒ चेत॑न्ती सुमती॒नाम् ।
य॒ज्ञं द॑धे॒ सर॑स्वती

codayitrī sūnṛtānāṃ cetantī sumatīnām |
yajñaṃ dadhe sarasvatī

3.12

म॒हो अर्ण॒ः सर॑स्वती॒ प्र चे॑तयति के॒तुना॑ ।
धियो॒ विश्वा॒ वि रा॑जति

maho arṇaḥ sarasvatī pra cetayati ketunā |
dhiyo viśvā vi rājati

पाठ का स्रोत: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)