प्रथम मण्डल

सूक्त 190: अजेय स्तुति-वृषभ बृहस्पति

ऋषि: अगस्त्यो मैत्रावरुणिः · देवता: बृहस्पतिः · छन्द: त्रिष्टुप्

8 श्लोक · 190 में से 191

इस अध्याय में क्या होता है

अजेय स्तुति-वृषभ बृहस्पति

अगस्त्य मैत्रावरुणि त्रिष्टुप् छन्द में स्तोता से कहते हैं कि वह नए गीतों से बृहस्पति को बढ़ाए, जो अजेय वृषभ हैं, मधुर जिह्वा वाले, जिनका गान देव और मनुष्य सुनते हैं। ऋतु के अनुसार वाणियाँ उनके पास आती हैं; यज्ञ में वे मातरिश्वा के समान हैं। उनकी पुकार द्युलोक और पृथ्वी में फैलती है, और उनके आयुध शिकारी के बाणों की तरह कपटियों पर जाते हैं। जो दुष्ट उन्हें दुर्बल बैल समझकर सज्जनों के सहारे जीते हैं, बृहस्पति उन्हें कुछ नहीं देते; वे निन्दक को दण्ड देते हैं। स्तुतियाँ नदियों की तरह उनमें समुद्र-सी समाती हैं। ऋषि उनसे वीर पुत्र और गौएँ माँगते हैं।

190.1

अ॒न॒र्वाणं॑ वृष॒भं म॒न्द्रजि॑ह्वं॒ बृह॒स्पतिं॑ वर्धया॒ नव्य॑म॒र्कैः ।
गा॒था॒न्य॑ः सु॒रुचो॒ यस्य॑ दे॒वा आ॑शृ॒ण्वन्ति॒ नव॑मानस्य॒ मर्ता॑ः

anarvāṇaṃ vṛṣabhaṃ mandrajihvaṃ bṛhaspatiṃ vardhayā navyamarkaiḥ |
gāthānyaḥ suruco yasya devā āśṛṇvanti navamānasya martāḥ

190.2

तमृ॒त्विया॒ उप॒ वाच॑ः सचन्ते॒ सर्गो॒ न यो दे॑वय॒तामस॑र्जि ।
बृह॒स्पति॒ः स ह्यञ्जो॒ वरां॑सि॒ विभ्वाभ॑व॒त्समृ॒ते मा॑त॒रिश्वा॑

tamṛtviyā upa vācaḥ sacante sargo na yo devayatāmasarji |
bṛhaspatiḥ sa hyañjo varāṃsi vibhvābhavatsamṛte mātariśvā

190.3

उप॑स्तुतिं॒ नम॑स॒ उद्य॑तिं च॒ श्लोकं॑ यंसत्सवि॒तेव॒ प्र बा॒हू ।
अ॒स्य क्रत्वा॑ह॒न्यो॒३॒॑ यो अस्ति॑ मृ॒गो न भी॒मो अ॑र॒क्षस॒स्तुवि॑ष्मान्

upastutiṃ namasa udyatiṃ ca ślokaṃ yaṃsatsaviteva pra bāhū |
asya kratvāhanyo yo asti mṛgo na bhīmo arakṣasastuviṣmān

190.4

अ॒स्य श्लोको॑ दि॒वीय॑ते पृथि॒व्यामत्यो॒ न यं॑सद्यक्ष॒भृद्विचे॑ताः ।
मृ॒गाणां॒ न हे॒तयो॒ यन्ति॑ चे॒मा बृह॒स्पते॒रहि॑मायाँ अ॒भि द्यून्

asya śloko divīyate pṛthivyāmatyo na yaṃsadyakṣabhṛdvicetāḥ |
mṛgāṇāṃ na hetayo yanti cemā bṛhaspaterahimāyām̐ abhi dyūn

190.5

ये त्वा॑ देवोस्रि॒कं मन्य॑मानाः पा॒पा भ॒द्रमु॑प॒जीव॑न्ति प॒ज्राः ।
न दू॒ढ्ये॒३॒॑ अनु॑ ददासि वा॒मं बृह॑स्पते॒ चय॑स॒ इत्पिया॑रुम्

ye tvā devosrikaṃ manyamānāḥ pāpā bhadramupajīvanti pajrāḥ |
na dūḍhye anu dadāsi vāmaṃ bṛhaspate cayasa itpiyārum

190.6

सु॒प्रैतु॑ः सू॒यव॑सो॒ न पन्था॑ दुर्नि॒यन्तु॒ः परि॑प्रीतो॒ न मि॒त्रः ।
अ॒न॒र्वाणो॑ अ॒भि ये चक्ष॑ते॒ नोऽपी॑वृता अपोर्णु॒वन्तो॑ अस्थुः

supraituḥ sūyavaso na panthā durniyantuḥ pariprīto na mitraḥ |
anarvāṇo abhi ye cakṣate no'pīvṛtā aporṇuvanto asthuḥ

190.7

सं यं स्तुभो॒ऽवन॑यो॒ न यन्ति॑ समु॒द्रं न स्र॒वतो॒ रोध॑चक्राः ।
स वि॒द्वाँ उ॒भयं॑ चष्टे अ॒न्तर्बृह॒स्पति॒स्तर॒ आप॑श्च॒ गृध्र॑ः

saṃ yaṃ stubho'vanayo na yanti samudraṃ na sravato rodhacakrāḥ |
sa vidvām̐ ubhayaṃ caṣṭe antarbṛhaspatistara āpaśca gṛdhraḥ

190.8

ए॒वा म॒हस्तु॑विजा॒तस्तुवि॑ष्मा॒न्बृह॒स्पति॑र्वृष॒भो धा॑यि दे॒वः ।
स न॑ः स्तु॒तो वी॒रव॑द्धातु॒ गोम॑द्वि॒द्यामे॒षं वृ॒जनं॑ जी॒रदा॑नुम्

evā mahastuvijātastuviṣmānbṛhaspatirvṛṣabho dhāyi devaḥ |
sa naḥ stuto vīravaddhātu gomadvidyāmeṣaṃ vṛjanaṃ jīradānum

पाठ का स्रोत: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)