प्रथम मण्डल

सूक्त 180: मधु और दूध लाने वाले अश्विनीकुमार

ऋषि: अगस्त्यो मैत्रावरुणिः · देवता: अश्विनौ · छन्द: त्रिष्टुप्

10 श्लोक · 180 में से 191

इस अध्याय में क्या होता है

मधु और दूध लाने वाले अश्विनीकुमार

अगस्त्य मैत्रावरुणि त्रिष्टुप् छन्द में अश्विनीकुमारों की स्तुति करते हैं। उनके सधे घोड़े लोकों में दौड़ते हैं, उनके स्वर्ण पहियों से मधु टपकता है, और मधु पीते हुए वे उषा का साथ देते हैं। उन्होंने कच्ची गौ में पका दूध रखा और अत्रि को जल-सा शीतल, मधुर घर्म पेय दिया। ऋषि चाहते हैं कि वे दान की ओर मुड़ें, जैसे तुग्र-पुत्र भुज्यु को उन्होंने उबारा था। वे स्वयं को नाम लेकर कहते हैं: मनुष्यों में प्रशंसित अगस्त्य ढोल बजाने वाले की तरह हज़ारों को जगाते हैं। वे उनके अटूट पहियों वाले, द्युलोक में घूमने वाले नए रथ को बुलाते हैं और अश्व तथा धन माँगते हैं।

180.1

यु॒वो रजां॑सि सु॒यमा॑सो॒ अश्वा॒ रथो॒ यद्वां॒ पर्यर्णां॑सि॒ दीय॑त् ।
हि॒र॒ण्यया॑ वां प॒वय॑ः प्रुषाय॒न्मध्व॒ः पिब॑न्ता उ॒षस॑ः सचेथे

yuvo rajāṃsi suyamāso aśvā ratho yadvāṃ paryarṇāṃsi dīyat |
hiraṇyayā vāṃ pavayaḥ pruṣāyanmadhvaḥ pibantā uṣasaḥ sacethe

180.2

यु॒वमत्य॒स्याव॑ नक्षथो॒ यद्विप॑त्मनो॒ नर्य॑स्य॒ प्रय॑ज्योः ।
स्वसा॒ यद्वां॑ विश्वगूर्ती॒ भरा॑ति॒ वाजा॒येट्टे॑ मधुपावि॒षे च॑

yuvamatyasyāva nakṣatho yadvipatmano naryasya prayajyoḥ |
svasā yadvāṃ viśvagūrtī bharāti vājāyeṭṭe madhupāviṣe ca

180.3

यु॒वं पय॑ उ॒स्रिया॑यामधत्तं प॒क्वमा॒माया॒मव॒ पूर्व्यं॒ गोः ।
अ॒न्तर्यद्व॒निनो॑ वामृतप्सू ह्वा॒रो न शुचि॒र्यज॑ते ह॒विष्मा॑न्

yuvaṃ paya usriyāyāmadhattaṃ pakvamāmāyāmava pūrvyaṃ goḥ |
antaryadvanino vāmṛtapsū hvāro na śuciryajate haviṣmān

180.4

यु॒वं ह॑ घ॒र्मं मधु॑मन्त॒मत्र॑ये॒ऽपो न क्षोदो॑ऽवृणीतमे॒षे ।
तद्वां॑ नरावश्विना॒ पश्व॑इष्टी॒ रथ्ये॑व च॒क्रा प्रति॑ यन्ति॒ मध्व॑ः

yuvaṃ ha gharmaṃ madhumantamatraye'po na kṣodo'vṛṇītameṣe |
tadvāṃ narāvaśvinā paśvaiṣṭī rathyeva cakrā prati yanti madhvaḥ

180.5

आ वां॑ दा॒नाय॑ ववृतीय दस्रा॒ गोरोहे॑ण तौ॒ग्र्यो न जिव्रि॑ः ।
अ॒पः क्षो॒णी स॑चते॒ माहि॑ना वां जू॒र्णो वा॒मक्षु॒रंह॑सो यजत्रा

ā vāṃ dānāya vavṛtīya dasrā goroheṇa taugryo na jivriḥ |
apaḥ kṣoṇī sacate māhinā vāṃ jūrṇo vāmakṣuraṃhaso yajatrā

180.6

नि यद्यु॒वेथे॑ नि॒युत॑ः सुदानू॒ उप॑ स्व॒धाभि॑ः सृजथ॒ः पुरं॑धिम् ।
प्रेष॒द्वेष॒द्वातो॒ न सू॒रिरा म॒हे द॑दे सुव्र॒तो न वाज॑म्

ni yadyuvethe niyutaḥ sudānū upa svadhābhiḥ sṛjathaḥ puraṃdhim |
preṣadveṣadvāto na sūrirā mahe dade suvrato na vājam

180.7

व॒यं चि॒द्धि वां॑ जरि॒तार॑ः स॒त्या वि॑प॒न्याम॑हे॒ वि प॒णिर्हि॒तावा॑न् ।
अधा॑ चि॒द्धि ष्मा॑श्विनावनिन्द्या पा॒थो हि ष्मा॑ वृषणा॒वन्ति॑देवम्

vayaṃ ciddhi vāṃ jaritāraḥ satyā vipanyāmahe vi paṇirhitāvān |
adhā ciddhi ṣmāśvināvanindyā pātho hi ṣmā vṛṣaṇāvantidevam

180.8

यु॒वां चि॒द्धि ष्मा॑श्विना॒वनु॒ द्यून्विरु॑द्रस्य प्र॒स्रव॑णस्य सा॒तौ ।
अ॒गस्त्यो॑ न॒रां नृषु॒ प्रश॑स्त॒ः कारा॑धुनीव चितयत्स॒हस्रै॑ः

yuvāṃ ciddhi ṣmāśvināvanu dyūnvirudrasya prasravaṇasya sātau |
agastyo narāṃ nṛṣu praśastaḥ kārādhunīva citayatsahasraiḥ

180.9

प्र यद्वहे॑थे महि॒ना रथ॑स्य॒ प्र स्य॑न्द्रा याथो॒ मनु॑षो॒ न होता॑ ।
ध॒त्तं सू॒रिभ्य॑ उ॒त वा॒ स्वश्व्यं॒ नास॑त्या रयि॒षाच॑ः स्याम

pra yadvahethe mahinā rathasya pra syandrā yātho manuṣo na hotā |
dhattaṃ sūribhya uta vā svaśvyaṃ nāsatyā rayiṣācaḥ syāma

180.10

तं वां॒ रथं॑ व॒यम॒द्या हु॑वेम॒ स्तोमै॑रश्विना सुवि॒ताय॒ नव्य॑म् ।
अरि॑ष्टनेमिं॒ परि॒ द्यामि॑या॒नं वि॒द्यामे॒षं वृ॒जनं॑ जी॒रदा॑नुम्

taṃ vāṃ rathaṃ vayamadyā huvema stomairaśvinā suvitāya navyam |
ariṣṭanemiṃ pari dyāmiyānaṃ vidyāmeṣaṃ vṛjanaṃ jīradānum

पाठ का स्रोत: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)