प्रथम मण्डल

सूक्त 151: ऋत के रक्षक मित्र और वरुण

ऋषि: दीर्घतमा औचथ्यः · देवता: १ मित्रः, २-९ मित्रावरुणौ · छन्द: जगती

9 श्लोक · 151 में से 191

इस अध्याय में क्या होता है

ऋत के रक्षक मित्र और वरुण

दीर्घतमा औचथ्य जगती छन्द में पहले अकेले मित्र की और फिर पूरे सूक्त में मित्र और वरुण की स्तुति करते हैं। गौओं की कामना करने वाले भक्तों ने यज्ञ में उन्हें प्रकट किया, तो द्यावापृथिवी उनके तेज से काँप उठीं। ये दोनों ऋत, अर्थात सत्य के विधान, को धारण करते हैं और जलों को वैसे जोतते हैं जैसे बैल को धुरे में। यज्ञ की केशधारी ज्वालाएँ उनकी ओर उठती हैं। ऋषि प्रार्थना करते हैं कि वे गायक की बुद्धि को सींचें, स्नेह से हवि तक आएँ और ऐसा धन दें जिसे न दिन मिटा सकें, न नदियाँ, न कंजूस पणि।

151.1

मि॒त्रं न यं शिम्या॒ गोषु॑ ग॒व्यव॑ः स्वा॒ध्यो॑ वि॒दथे॑ अ॒प्सु जीज॑नन् ।
अरे॑जेतां॒ रोद॑सी॒ पाज॑सा गि॒रा प्रति॑ प्रि॒यं य॑ज॒तं ज॒नुषा॒मव॑ः

mitraṃ na yaṃ śimyā goṣu gavyavaḥ svādhyo vidathe apsu jījanan |
arejetāṃ rodasī pājasā girā prati priyaṃ yajataṃ januṣāmavaḥ

151.2

यद्ध॒ त्यद्वां॑ पुरुमी॒ळ्हस्य॑ सो॒मिन॒ः प्र मि॒त्रासो॒ न द॑धि॒रे स्वा॒भुव॑ः ।
अध॒ क्रतुं॑ विदतं गा॒तुमर्च॑त उ॒त श्रु॑तं वृषणा प॒स्त्या॑वतः

yaddha tyadvāṃ purumīḻhasya sominaḥ pra mitrāso na dadhire svābhuvaḥ |
adha kratuṃ vidataṃ gātumarcata uta śrutaṃ vṛṣaṇā pastyāvataḥ

151.3

आ वां॑ भूषन्क्षि॒तयो॒ जन्म॒ रोद॑स्योः प्र॒वाच्यं॑ वृषणा॒ दक्ष॑से म॒हे ।
यदी॑मृ॒ताय॒ भर॑थो॒ यदर्व॑ते॒ प्र होत्र॑या॒ शिम्या॑ वीथो अध्व॒रम्

ā vāṃ bhūṣankṣitayo janma rodasyoḥ pravācyaṃ vṛṣaṇā dakṣase mahe |
yadīmṛtāya bharatho yadarvate pra hotrayā śimyā vītho adhvaram

151.4

प्र सा क्षि॒तिर॑सुर॒ या महि॑ प्रि॒य ऋता॑वानावृ॒तमा घो॑षथो बृ॒हत् ।
यु॒वं दि॒वो बृ॑ह॒तो दक्ष॑मा॒भुवं॒ गां न धु॒र्युप॑ युञ्जाथे अ॒पः

pra sā kṣitirasura yā mahi priya ṛtāvānāvṛtamā ghoṣatho bṛhat |
yuvaṃ divo bṛhato dakṣamābhuvaṃ gāṃ na dhuryupa yuñjāthe apaḥ

151.5

म॒ही अत्र॑ महि॒ना वार॑मृण्वथोऽरे॒णव॒स्तुज॒ आ सद्म॑न्धे॒नव॑ः ।
स्वर॑न्ति॒ ता उ॑प॒रता॑ति॒ सूर्य॒मा नि॒म्रुच॑ उ॒षस॑स्तक्व॒वीरि॑व

mahī atra mahinā vāramṛṇvatho'reṇavastuja ā sadmandhenavaḥ |
svaranti tā uparatāti sūryamā nimruca uṣasastakvavīriva

151.6

आ वा॑मृ॒ताय॑ के॒शिनी॑रनूषत॒ मित्र॒ यत्र॒ वरु॑ण गा॒तुमर्च॑थः ।
अव॒ त्मना॑ सृ॒जतं॒ पिन्व॑तं॒ धियो॑ यु॒वं विप्र॑स्य॒ मन्म॑नामिरज्यथः

ā vāmṛtāya keśinīranūṣata mitra yatra varuṇa gātumarcathaḥ |
ava tmanā sṛjataṃ pinvataṃ dhiyo yuvaṃ viprasya manmanāmirajyathaḥ

151.7

यो वां॑ य॒ज्ञैः श॑शमा॒नो ह॒ दाश॑ति क॒विर्होता॒ यज॑ति मन्म॒साध॑नः ।
उपाह॒ तं गच्छ॑थो वी॒थो अ॑ध्व॒रमच्छा॒ गिर॑ः सुम॒तिं ग॑न्तमस्म॒यू

yo vāṃ yajñaiḥ śaśamāno ha dāśati kavirhotā yajati manmasādhanaḥ |
upāha taṃ gacchatho vītho adhvaramacchā giraḥ sumatiṃ gantamasmayū

151.8

यु॒वां य॒ज्ञैः प्र॑थ॒मा गोभि॑रञ्जत॒ ऋता॑वाना॒ मन॑सो॒ न प्रयु॑क्तिषु ।
भर॑न्ति वां॒ मन्म॑ना सं॒यता॒ गिरोऽदृ॑प्यता॒ मन॑सा रे॒वदा॑शाथे

yuvāṃ yajñaiḥ prathamā gobhirañjata ṛtāvānā manaso na prayuktiṣu |
bharanti vāṃ manmanā saṃyatā giro'dṛpyatā manasā revadāśāthe

151.9

रे॒वद्वयो॑ दधाथे रे॒वदा॑शाथे॒ नरा॑ मा॒याभि॑रि॒तऊ॑ति॒ माहि॑नम् ।
न वां॒ द्यावोऽह॑भि॒र्नोत सिन्ध॑वो॒ न दे॑व॒त्वं प॒णयो॒ नान॑शुर्म॒घम्

revadvayo dadhāthe revadāśāthe narā māyābhiritaūti māhinam |
na vāṃ dyāvo'habhirnota sindhavo na devatvaṃ paṇayo nānaśurmagham

पाठ का स्रोत: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)