प्रथम मण्डल

सूक्त 144: अपनी शक्ति से चलने वाला होता

ऋषि: दीर्घतमा औचथ्यः · देवता: अग्निः · छन्द: जगती

7 श्लोक · 144 में से 191

इस अध्याय में क्या होता है

अपनी शक्ति से चलने वाला होता

होता अपनी अद्भुत शक्ति से आगे बढ़ते हैं, और दाहिनी ओर घूमती स्रुचाओं की ओर मुड़ते हैं। दीर्घतमा जगती में गाते हैं। देव के आसन पर ऋत की धाराएँ उनके लिए रँभाई हैं। समान आयु के दो, एक ही घर में रहने वाला जोड़ा, उनकी सेवा करते हैं; वे दिन-रात, सफ़ेद बालों वाले होकर भी युवा जन्मते हैं, मनुष्यों की अनेक पीढ़ियों तक अजर। दस उँगलियाँ उन्हें प्रेरित करती हैं। ग्वाले की तरह अग्नि दिव्य और पार्थिव पर राज करते हैं। कवि प्रार्थना करता है कि वे इन वचनों को स्वीकारें; वे अन्न भरे घर की तरह हर ओर से सुन्दर हैं।

144.1

एति॒ प्र होता॑ व्र॒तम॑स्य मा॒ययो॒र्ध्वां दधा॑न॒ः शुचि॑पेशसं॒ धिय॑म् ।
अ॒भि स्रुच॑ः क्रमते दक्षिणा॒वृतो॒ या अ॑स्य॒ धाम॑ प्रथ॒मं ह॒ निंस॑ते

eti pra hotā vratamasya māyayordhvāṃ dadhānaḥ śucipeśasaṃ dhiyam |
abhi srucaḥ kramate dakṣiṇāvṛto yā asya dhāma prathamaṃ ha niṃsate

144.2

अ॒भीमृ॒तस्य॑ दो॒हना॑ अनूषत॒ योनौ॑ दे॒वस्य॒ सद॑ने॒ परी॑वृताः ।
अ॒पामु॒पस्थे॒ विभृ॑तो॒ यदाव॑स॒दध॑ स्व॒धा अ॑धय॒द्याभि॒रीय॑ते

abhīmṛtasya dohanā anūṣata yonau devasya sadane parīvṛtāḥ |
apāmupasthe vibhṛto yadāvasadadha svadhā adhayadyābhirīyate

144.3

युयू॑षत॒ः सव॑यसा॒ तदिद्वपु॑ः समा॒नमर्थं॑ वि॒तरि॑त्रता मि॒थः ।
आदीं॒ भगो॒ न हव्य॒ः सम॒स्मदा वोळ्हु॒र्न र॒श्मीन्सम॑यंस्त॒ सार॑थिः

yuyūṣataḥ savayasā tadidvapuḥ samānamarthaṃ vitaritratā mithaḥ |
ādīṃ bhago na havyaḥ samasmadā voḻhurna raśmīnsamayaṃsta sārathiḥ

144.4

यमीं॒ द्वा सव॑यसा सप॒र्यत॑ः समा॒ने योना॑ मिथु॒ना समो॑कसा ।
दिवा॒ न नक्तं॑ पलि॒तो युवा॑जनि पु॒रू चर॑न्न॒जरो॒ मानु॑षा यु॒गा

yamīṃ dvā savayasā saparyataḥ samāne yonā mithunā samokasā |
divā na naktaṃ palito yuvājani purū carannajaro mānuṣā yugā

144.5

तमीं॑ हिन्वन्ति धी॒तयो॒ दश॒ व्रिशो॑ दे॒वं मर्ता॑स ऊ॒तये॑ हवामहे ।
धनो॒रधि॑ प्र॒वत॒ आ स ऋ॑ण्वत्यभि॒व्रज॑द्भिर्व॒युना॒ नवा॑धित

tamīṃ hinvanti dhītayo daśa vriśo devaṃ martāsa ūtaye havāmahe |
dhanoradhi pravata ā sa ṛṇvatyabhivrajadbhirvayunā navādhita

144.6

त्वं ह्य॑ग्ने दि॒व्यस्य॒ राज॑सि॒ त्वं पार्थि॑वस्य पशु॒पा इ॑व॒ त्मना॑ ।
एनी॑ त ए॒ते बृ॑ह॒ती अ॑भि॒श्रिया॑ हिर॒ण्ययी॒ वक्व॑री ब॒र्हिरा॑शाते

tvaṃ hyagne divyasya rājasi tvaṃ pārthivasya paśupā iva tmanā |
enī ta ete bṛhatī abhiśriyā hiraṇyayī vakvarī barhirāśāte

144.7

अग्ने॑ जु॒षस्व॒ प्रति॑ हर्य॒ तद्वचो॒ मन्द्र॒ स्वधा॑व॒ ऋत॑जात॒ सुक्र॑तो ।
यो वि॒श्वत॑ः प्र॒त्यङ्ङसि॑ दर्श॒तो र॒ण्वः संदृ॑ष्टौ पितु॒माँ इ॑व॒ क्षय॑ः

agne juṣasva prati harya tadvaco mandra svadhāva ṛtajāta sukrato |
yo viśvataḥ pratyaṅṅasi darśato raṇvaḥ saṃdṛṣṭau pitumām̐ iva kṣayaḥ

पाठ का स्रोत: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)