प्रथम मण्डल

सूक्त 142: दीर्घतमा का आप्री सूक्त

ऋषि: दीर्घतमा औचथ्यः · देवता: आप्रीसूक्तं - १ इध्मः समिद्धोऽग्निर्वा, २ तनूनपात्, ३ नराशंसः, ४ इळः, ५ बर्हिः, ६ देवीर्द्वारः, ७ उषासानक्ता, ८ दैव्यौ होतारौ प्रचेतसौ, ९ तिस्रो देव्यः सरस्वतीळाभारत्यः, १० त्वष्टा, ११ वनस्पतिः, १२ स्वाहाकृतयः, १३ इन्द्रः · छन्द: अनुष्टुप्

13 श्लोक · 142 में से 191

इस अध्याय में क्या होता है

दीर्घतमा का आप्री सूक्त

हे प्रज्वलित अग्नि, आज स्रुचा उठाए यजमान के लिए देवताओं को लाओ और पुराना तन्तु फैलाओ। यह अनुष्टुप् छन्द का आप्री सूक्त है, जिसमें हर मन्त्र निश्चित क्रम में यज्ञ के एक अंग का सम्मान करता है: समिधा, तनूनपात्, नराशंस, आवाहित अग्नि, बिछा हुआ कुश, दिव्य द्वार, रात्रि और उषा, दो दिव्य होता, तीन देवियाँ भारती, इळा और सरस्वती, त्वष्टा, यूप रूपी वनस्पति, और स्वाहाकार। दीर्घतमा इन्द्र पर समाप्त करते हैं और उनसे स्वाहा से दी आहुतियों पर आने और पुकार सुनने को कहते हैं।

142.1

समि॑द्धो अग्न॒ आ व॑ह दे॒वाँ अ॒द्य य॒तस्रु॑चे ।
तन्तुं॑ तनुष्व पू॒र्व्यं सु॒तसो॑माय दा॒शुषे॑

samiddho agna ā vaha devām̐ adya yatasruce |
tantuṃ tanuṣva pūrvyaṃ sutasomāya dāśuṣe

142.2

घृ॒तव॑न्त॒मुप॑ मासि॒ मधु॑मन्तं तनूनपात् ।
य॒ज्ञं विप्र॑स्य॒ माव॑तः शशमा॒नस्य॑ दा॒शुष॑ः

ghṛtavantamupa māsi madhumantaṃ tanūnapāt |
yajñaṃ viprasya māvataḥ śaśamānasya dāśuṣaḥ

142.3

शुचि॑ः पाव॒को अद्भु॑तो॒ मध्वा॑ य॒ज्ञं मि॑मिक्षति ।
नरा॒शंस॒स्त्रिरा दि॒वो दे॒वो दे॒वेषु॑ य॒ज्ञिय॑ः

śuciḥ pāvako adbhuto madhvā yajñaṃ mimikṣati |
narāśaṃsastrirā divo devo deveṣu yajñiyaḥ

142.4

ई॒ळि॒तो अ॑ग्न॒ आ व॒हेन्द्रं॑ चि॒त्रमि॒ह प्रि॒यम् ।
इ॒यं हि त्वा॑ म॒तिर्ममाच्छा॑ सुजिह्व व॒च्यते॑

īḻito agna ā vahendraṃ citramiha priyam |
iyaṃ hi tvā matirmamācchā sujihva vacyate

142.5

स्तृ॒णा॒नासो॑ य॒तस्रु॑चो ब॒र्हिर्य॒ज्ञे स्व॑ध्व॒रे ।
वृ॒ञ्जे दे॒वव्य॑चस्तम॒मिन्द्रा॑य॒ शर्म॑ स॒प्रथ॑ः

stṛṇānāso yatasruco barhiryajñe svadhvare |
vṛñje devavyacastamamindrāya śarma saprathaḥ

142.6

वि श्र॑यन्तामृता॒वृध॑ः प्र॒यै दे॒वेभ्यो॑ म॒हीः ।
पा॒व॒कास॑ः पुरु॒स्पृहो॒ द्वारो॑ दे॒वीर॑स॒श्चत॑ः

vi śrayantāmṛtāvṛdhaḥ prayai devebhyo mahīḥ |
pāvakāsaḥ puruspṛho dvāro devīrasaścataḥ

142.7

आ भन्द॑माने॒ उपा॑के॒ नक्तो॒षासा॑ सु॒पेश॑सा ।
य॒ह्वी ऋ॒तस्य॑ मा॒तरा॒ सीद॑तां ब॒र्हिरा सु॒मत्

ā bhandamāne upāke naktoṣāsā supeśasā |
yahvī ṛtasya mātarā sīdatāṃ barhirā sumat

142.8

म॒न्द्रजि॑ह्वा जुगु॒र्वणी॒ होता॑रा॒ दैव्या॑ क॒वी ।
य॒ज्ञं नो॑ यक्षतामि॒मं सि॒ध्रम॒द्य दि॑वि॒स्पृश॑म्

mandrajihvā jugurvaṇī hotārā daivyā kavī |
yajñaṃ no yakṣatāmimaṃ sidhramadya divispṛśam

142.9

शुचि॑र्दे॒वेष्वर्पि॑ता॒ होत्रा॑ म॒रुत्सु॒ भार॑ती ।
इळा॒ सर॑स्वती म॒ही ब॒र्हिः सी॑दन्तु य॒ज्ञिया॑ः

śucirdeveṣvarpitā hotrā marutsu bhāratī |
iḻā sarasvatī mahī barhiḥ sīdantu yajñiyāḥ

142.10

तन्न॑स्तु॒रीप॒मद्भु॑तं पु॒रु वारं॑ पु॒रु त्मना॑ ।
त्वष्टा॒ पोषा॑य॒ वि ष्य॑तु रा॒ये नाभा॑ नो अस्म॒युः

tannasturīpamadbhutaṃ puru vāraṃ puru tmanā |
tvaṣṭā poṣāya vi ṣyatu rāye nābhā no asmayuḥ

142.11

अ॒व॒सृ॒जन्नुप॒ त्मना॑ दे॒वान्य॑क्षि वनस्पते ।
अ॒ग्निर्ह॒व्या सु॑षूदति दे॒वो दे॒वेषु॒ मेधि॑रः

avasṛjannupa tmanā devānyakṣi vanaspate |
agnirhavyā suṣūdati devo deveṣu medhiraḥ

142.12

पू॒ष॒ण्वते॑ म॒रुत्व॑ते वि॒श्वदे॑वाय वा॒यवे॑ ।
स्वाहा॑ गाय॒त्रवे॑पसे ह॒व्यमिन्द्रा॑य कर्तन

pūṣaṇvate marutvate viśvadevāya vāyave |
svāhā gāyatravepase havyamindrāya kartana

142.13

स्वाहा॑कृता॒न्या ग॒ह्युप॑ ह॒व्यानि॑ वी॒तये॑ ।
इन्द्रा ग॑हि श्रु॒धी हवं॒ त्वां ह॑वन्ते अध्व॒रे

svāhākṛtānyā gahyupa havyāni vītaye |
indrā gahi śrudhī havaṃ tvāṃ havante adhvare

पाठ का स्रोत: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)