सूक्त 141: अग्नि के तीन जन्म और मातरिश्वा का मन्थन

बळि॒त्था तद्वपु॑षे धायि दर्श॒तं दे॒वस्य॒ भर्ग॒ः सह॑सो॒ यतो॒ जनि॑ ।
यदी॒मुप॒ ह्वर॑ते॒ साध॑ते म॒तिरृ॒तस्य॒ धेना॑ अनयन्त स॒स्रुत॑ः

baḻitthā tadvapuṣe dhāyi darśataṃ devasya bhargaḥ sahaso yato jani |
yadīmupa hvarate sādhate matirṛtasya dhenā anayanta sasrutaḥ

पृ॒क्षो वपु॑ः पितु॒मान्नित्य॒ आ श॑ये द्वि॒तीय॒मा स॒प्तशि॑वासु मा॒तृषु॑ ।
तृ॒तीय॑मस्य वृष॒भस्य॑ दो॒हसे॒ दश॑प्रमतिं जनयन्त॒ योष॑णः

pṛkṣo vapuḥ pitumānnitya ā śaye dvitīyamā saptaśivāsu mātṛṣu |
tṛtīyamasya vṛṣabhasya dohase daśapramatiṃ janayanta yoṣaṇaḥ

निर्यदीं॑ बु॒ध्नान्म॑हि॒षस्य॒ वर्प॑स ईशा॒नास॒ः शव॑सा॒ क्रन्त॑ सू॒रय॑ः ।
यदी॒मनु॑ प्र॒दिवो॒ मध्व॑ आध॒वे गुहा॒ सन्तं॑ मात॒रिश्वा॑ मथा॒यति॑

niryadīṃ budhnānmahiṣasya varpasa īśānāsaḥ śavasā kranta sūrayaḥ |
yadīmanu pradivo madhva ādhave guhā santaṃ mātariśvā mathāyati

प्र यत्पि॒तुः प॑र॒मान्नी॒यते॒ पर्या पृ॒क्षुधो॑ वी॒रुधो॒ दंसु॑ रोहति ।
उ॒भा यद॑स्य ज॒नुषं॒ यदिन्व॑त॒ आदिद्यवि॑ष्ठो अभवद्घृ॒णा शुचि॑ः

pra yatpituḥ paramānnīyate paryā pṛkṣudho vīrudho daṃsu rohati |
ubhā yadasya januṣaṃ yadinvata ādidyaviṣṭho abhavadghṛṇā śuciḥ

आदिन्मा॒तॄरावि॑श॒द्यास्वा शुचि॒रहिं॑स्यमान उर्वि॒या वि वा॑वृधे ।
अनु॒ यत्पूर्वा॒ अरु॑हत्सना॒जुवो॒ नि नव्य॑सी॒ष्वव॑रासु धावते

ādinmātṝrāviśadyāsvā śucirahiṃsyamāna urviyā vi vāvṛdhe |
anu yatpūrvā aruhatsanājuvo ni navyasīṣvavarāsu dhāvate

आदिद्धोता॑रं वृणते॒ दिवि॑ष्टिषु॒ भग॑मिव पपृचा॒नास॑ ऋञ्जते ।
दे॒वान्यत्क्रत्वा॑ म॒ज्मना॑ पुरुष्टु॒तो मर्तं॒ शंसं॑ वि॒श्वधा॒ वेति॒ धाय॑से

ādiddhotāraṃ vṛṇate diviṣṭiṣu bhagamiva papṛcānāsa ṛñjate |
devānyatkratvā majmanā puruṣṭuto martaṃ śaṃsaṃ viśvadhā veti dhāyase

वि यदस्था॑द्यज॒तो वात॑चोदितो ह्वा॒रो न वक्वा॑ ज॒रणा॒ अना॑कृतः ।
तस्य॒ पत्म॑न्द॒क्षुष॑ः कृ॒ष्णजं॑हस॒ः शुचि॑जन्मनो॒ रज॒ आ व्य॑ध्वनः

vi yadasthādyajato vātacodito hvāro na vakvā jaraṇā anākṛtaḥ |
tasya patmandakṣuṣaḥ kṛṣṇajaṃhasaḥ śucijanmano raja ā vyadhvanaḥ

रथो॒ न या॒तः शिक्व॑भिः कृ॒तो द्यामङ्गे॑भिररु॒षेभि॑रीयते ।
आद॑स्य॒ ते कृ॒ष्णासो॑ दक्षि सू॒रय॒ः शूर॑स्येव त्वे॒षथा॑दीषते॒ वय॑ः

ratho na yātaḥ śikvabhiḥ kṛto dyāmaṅgebhiraruṣebhirīyate |
ādasya te kṛṣṇāso dakṣi sūrayaḥ śūrasyeva tveṣathādīṣate vayaḥ

त्वया॒ ह्य॑ग्ने॒ वरु॑णो धृ॒तव्र॑तो मि॒त्रः शा॑श॒द्रे अ॑र्य॒मा सु॒दान॑वः ।
यत्सी॒मनु॒ क्रतु॑ना वि॒श्वथा॑ वि॒भुर॒रान्न ने॒मिः प॑रि॒भूरजा॑यथाः

tvayā hyagne varuṇo dhṛtavrato mitraḥ śāśadre aryamā sudānavaḥ |
yatsīmanu kratunā viśvathā vibhurarānna nemiḥ paribhūrajāyathāḥ

त्वम॑ग्ने शशमा॒नाय॑ सुन्व॒ते रत्नं॑ यविष्ठ दे॒वता॑तिमिन्वसि ।
तं त्वा॒ नु नव्यं॑ सहसो युवन्व॒यं भगं॒ न का॒रे म॑हिरत्न धीमहि

tvamagne śaśamānāya sunvate ratnaṃ yaviṣṭha devatātiminvasi |
taṃ tvā nu navyaṃ sahaso yuvanvayaṃ bhagaṃ na kāre mahiratna dhīmahi

अ॒स्मे र॒यिं न स्वर्थं॒ दमू॑नसं॒ भगं॒ दक्षं॒ न प॑पृचासि धर्ण॒सिम् ।
र॒श्मीँरि॑व॒ यो यम॑ति॒ जन्म॑नी उ॒भे दे॒वानां॒ शंस॑मृ॒त आ च॑ सु॒क्रतु॑ः

asme rayiṃ na svarthaṃ damūnasaṃ bhagaṃ dakṣaṃ na papṛcāsi dharṇasim |
raśmīm̐riva yo yamati janmanī ubhe devānāṃ śaṃsamṛta ā ca sukratuḥ

उ॒त न॑ः सु॒द्योत्मा॑ जी॒राश्वो॒ होता॑ म॒न्द्रः शृ॑णवच्च॒न्द्रर॑थः ।
स नो॑ नेष॒न्नेष॑तमै॒रमू॑रो॒ऽग्निर्वा॒मं सु॑वि॒तं वस्यो॒ अच्छ॑

uta naḥ sudyotmā jīrāśvo hotā mandraḥ śṛṇavaccandrarathaḥ |
sa no neṣanneṣatamairamūro'gnirvāmaṃ suvitaṃ vasyo accha

अस्ता॑व्य॒ग्निः शिमी॑वद्भिर॒र्कैः साम्रा॑ज्याय प्रत॒रं दधा॑नः ।
अ॒मी च॒ ये म॒घवा॑नो व॒यं च॒ मिहं॒ न सूरो॒ अति॒ निष्ट॑तन्युः

astāvyagniḥ śimīvadbhirarkaiḥ sāmrājyāya prataraṃ dadhānaḥ |
amī ca ye maghavāno vayaṃ ca mihaṃ na sūro ati niṣṭatanyuḥ