प्रथम मण्डल

सूक्त 130: इन्द्र ने चट्टान खोली, नदियाँ छोड़ीं

ऋषि: परुच्छेपो दैवोदासिः · देवता: इन्द्रः · छन्द: अत्यष्टिः, १० त्रिष्टुप्

10 श्लोक · 130 में से 191

इस अध्याय में क्या होता है

इन्द्र ने चट्टान खोली, नदियाँ छोड़ीं

हे इन्द्र, दूर से हमारे पास आओ, जैसे सज्जनों का स्वामी सभा में और राजा अपने घर आता है। परुच्छेप अत्यष्टि में, अन्त में एक त्रिष्टुप् के साथ, उन्हें पत्थरों से निचोड़ा सोम पीने बुलाते हैं, जैसे पुत्र पिता को पुकारते हैं। इन्द्र ने अनन्त चट्टान में छिपा खज़ाना पाया, जैसे घोंसले में पक्षी का बच्चा, और गौओं का बाड़ा खोला। उन्होंने अहि को मारने के लिए वज्र तेज़ किया, बढ़ई की तरह शत्रुओं को काटा, और नदियों को दौड़ते रथों की तरह समुद्र की ओर बहाया। पुरु और दिवोदास के लिए नब्बे दुर्ग तोड़े, अतिथिग्व के लिए शम्बर को पर्वत से गिराया। उन्होंने सूर्य का पहिया छीन लिया।

130.1

एन्द्र॑ या॒ह्युप॑ नः परा॒वतो॒ नायमच्छा॑ वि॒दथा॑नीव॒ सत्प॑ति॒रस्तं॒ राजे॑व॒ सत्प॑तिः ।
हवा॑महे त्वा व॒यं प्रय॑स्वन्तः सु॒ते सचा॑ ।
पु॒त्रासो॒ न पि॒तरं॒ वाज॑सातये॒ मंहि॑ष्ठं॒ वाज॑सातये

endra yāhyupa naḥ parāvato nāyamacchā vidathānīva satpatirastaṃ rājeva satpatiḥ |
havāmahe tvā vayaṃ prayasvantaḥ sute sacā |
putrāso na pitaraṃ vājasātaye maṃhiṣṭhaṃ vājasātaye

130.2

पिबा॒ सोम॑मिन्द्र सुवा॒नमद्रि॑भि॒ः कोशे॑न सि॒क्तम॑व॒तं न वंस॑गस्तातृषा॒णो न वंस॑गः ।
मदा॑य हर्य॒ताय॑ ते तु॒विष्ट॑माय॒ धाय॑से ।
आ त्वा॑ यच्छन्तु ह॒रितो॒ न सूर्य॒महा॒ विश्वे॑व॒ सूर्य॑म्

pibā somamindra suvānamadribhiḥ kośena siktamavataṃ na vaṃsagastātṛṣāṇo na vaṃsagaḥ |
madāya haryatāya te tuviṣṭamāya dhāyase |
ā tvā yacchantu harito na sūryamahā viśveva sūryam

130.3

अवि॑न्दद्दि॒वो निहि॑तं॒ गुहा॑ नि॒धिं वेर्न गर्भं॒ परि॑वीत॒मश्म॑न्यन॒न्ते अ॒न्तरश्म॑नि ।
व्र॒जं व॒ज्री गवा॑मिव॒ सिषा॑स॒न्नङ्गि॑रस्तमः ।
अपा॑वृणो॒दिष॒ इन्द्र॒ः परी॑वृता॒ द्वार॒ इष॒ः परी॑वृताः

avindaddivo nihitaṃ guhā nidhiṃ verna garbhaṃ parivītamaśmanyanante antaraśmani |
vrajaṃ vajrī gavāmiva siṣāsannaṅgirastamaḥ |
apāvṛṇodiṣa indraḥ parīvṛtā dvāra iṣaḥ parīvṛtāḥ

130.4

दा॒दृ॒हा॒णो वज्र॒मिन्द्रो॒ गभ॑स्त्यो॒ः क्षद्मे॑व ति॒ग्ममस॑नाय॒ सं श्य॑दहि॒हत्या॑य॒ सं श्य॑त् ।
सं॒वि॒व्या॒न ओज॑सा॒ शवो॑भिरिन्द्र म॒ज्मना॑ ।
तष्टे॑व वृ॒क्षं व॒निनो॒ नि वृ॑श्चसि पर॒श्वेव॒ नि वृ॑श्चसि

dādṛhāṇo vajramindro gabhastyoḥ kṣadmeva tigmamasanāya saṃ śyadahihatyāya saṃ śyat |
saṃvivyāna ojasā śavobhirindra majmanā |
taṣṭeva vṛkṣaṃ vanino ni vṛścasi paraśveva ni vṛścasi

130.5

त्वं वृथा॑ न॒द्य॑ इन्द्र॒ सर्त॒वेऽच्छा॑ समु॒द्रम॑सृजो॒ रथाँ॑ इव वाजय॒तो रथाँ॑ इव ।
इ॒त ऊ॒तीर॑युञ्जत समा॒नमर्थ॒मक्षि॑तम् ।
धे॒नूरि॑व॒ मन॑वे वि॒श्वदो॑हसो॒ जना॑य वि॒श्वदो॑हसः

tvaṃ vṛthā nadya indra sartave'cchā samudramasṛjo rathām̐ iva vājayato rathām̐ iva |
ita ūtīrayuñjata samānamarthamakṣitam |
dhenūriva manave viśvadohaso janāya viśvadohasaḥ

130.6

इ॒मां ते॒ वाचं॑ वसू॒यन्त॑ आ॒यवो॒ रथं॒ न धीर॒ः स्वपा॑ अतक्षिषुः सु॒म्नाय॒ त्वाम॑तक्षिषुः ।
शु॒म्भन्तो॒ जेन्यं॑ यथा॒ वाजे॑षु विप्र वा॒जिन॑म् ।
अत्य॑मिव॒ शव॑से सा॒तये॒ धना॒ विश्वा॒ धना॑नि सा॒तये॑

imāṃ te vācaṃ vasūyanta āyavo rathaṃ na dhīraḥ svapā atakṣiṣuḥ sumnāya tvāmatakṣiṣuḥ |
śumbhanto jenyaṃ yathā vājeṣu vipra vājinam |
atyamiva śavase sātaye dhanā viśvā dhanāni sātaye

130.7

भि॒नत्पुरो॑ नव॒तिमि॑न्द्र पू॒रवे॒ दिवो॑दासाय॒ महि॑ दा॒शुषे॑ नृतो॒ वज्रे॑ण दा॒शुषे॑ नृतो ।
अ॒ति॒थि॒ग्वाय॒ शम्ब॑रं गि॒रेरु॒ग्रो अवा॑भरत् ।
म॒हो धना॑नि॒ दय॑मान॒ ओज॑सा॒ विश्वा॒ धना॒न्योज॑सा

bhinatpuro navatimindra pūrave divodāsāya mahi dāśuṣe nṛto vajreṇa dāśuṣe nṛto |
atithigvāya śambaraṃ girerugro avābharat |
maho dhanāni dayamāna ojasā viśvā dhanānyojasā

130.8

इन्द्र॑ः स॒मत्सु॒ यज॑मान॒मार्यं॒ प्राव॒द्विश्वे॑षु श॒तमू॑तिरा॒जिषु॒ स्व॑र्मीळ्हेष्वा॒जिषु॑ ।
मन॑वे॒ शास॑दव्र॒तान्त्वचं॑ कृ॒ष्णाम॑रन्धयत् ।
दक्ष॒न्न विश्वं॑ ततृषा॒णमो॑षति॒ न्य॑र्शसा॒नमो॑षति

indraḥ samatsu yajamānamāryaṃ prāvadviśveṣu śatamūtirājiṣu svarmīḻheṣvājiṣu |
manave śāsadavratāntvacaṃ kṛṣṇāmarandhayat |
dakṣanna viśvaṃ tatṛṣāṇamoṣati nyarśasānamoṣati

130.9

सूर॑श्च॒क्रं प्र वृ॑हज्जा॒त ओज॑सा प्रपि॒त्वे वाच॑मरु॒णो मु॑षायतीशा॒न आ मु॑षायति ।
उ॒शना॒ यत्प॑रा॒वतोऽज॑गन्नू॒तये॑ कवे ।
सु॒म्नानि॒ विश्वा॒ मनु॑षेव तु॒र्वणि॒रहा॒ विश्वे॑व तु॒र्वणि॑ः

sūraścakraṃ pra vṛhajjāta ojasā prapitve vācamaruṇo muṣāyatīśāna ā muṣāyati |
uśanā yatparāvato'jagannūtaye kave |
sumnāni viśvā manuṣeva turvaṇirahā viśveva turvaṇiḥ

130.10

स नो॒ नव्ये॑भिर्वृषकर्मन्नु॒क्थैः पुरां॑ दर्तः पा॒युभि॑ः पाहि श॒ग्मैः ।
दि॒वो॒दा॒सेभि॑रिन्द्र॒ स्तवा॑नो वावृधी॒था अहो॑भिरिव॒ द्यौः

sa no navyebhirvṛṣakarmannukthaiḥ purāṃ dartaḥ pāyubhiḥ pāhi śagmaiḥ |
divodāsebhirindra stavāno vāvṛdhīthā ahobhiriva dyauḥ

पाठ का स्रोत: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)