प्रथम मण्डल

सूक्त 131: द्यौ और पृथ्वी इन्द्र के आगे झुकते हैं

ऋषि: परुच्छेपो दैवोदासिः · देवता: इन्द्रः · छन्द: अत्यष्टिः

7 श्लोक · 131 में से 191

इस अध्याय में क्या होता है

द्यौ और पृथ्वी इन्द्र के आगे झुकते हैं

विशाल द्यौ इन्द्र के आगे झुका, और चौड़ी पृथ्वी अपने पूरे विस्तार के साथ झुकी। परुच्छेप का यह अत्यष्टि सूक्त माँगता है कि मनुष्यों का हर सवन इन्द्र को अर्पित हो। लोग प्रकाश की चाह में अलग-अलग उन्हें खोजते हैं, और पार ले जाने वाली नौका की तरह उन्हें धुरी पर रखते हैं। वे शरद के दुर्ग तोड़ते हैं, यज्ञ न करने वाले को दण्ड देते हैं, और आनन्द में पृथ्वी और इन जलों को जीतते हैं। कवि प्रार्थना करता है कि इन्द्र आज की उषा का गीत स्वीकारें, नये ऋषि की प्रार्थना सुनें और बुराई सोचने वाले को मारें।

131.1

इन्द्रा॑य॒ हि द्यौरसु॑रो॒ अन॑म्न॒तेन्द्रा॑य म॒ही पृ॑थि॒वी वरी॑मभिर्द्यु॒म्नसा॑ता॒ वरी॑मभिः ।
इन्द्रं॒ विश्वे॑ स॒जोष॑सो दे॒वासो॑ दधिरे पु॒रः ।
इन्द्रा॑य॒ विश्वा॒ सव॑नानि॒ मानु॑षा रा॒तानि॑ सन्तु॒ मानु॑षा

indrāya hi dyaurasuro anamnatendrāya mahī pṛthivī varīmabhirdyumnasātā varīmabhiḥ |
indraṃ viśve sajoṣaso devāso dadhire puraḥ |
indrāya viśvā savanāni mānuṣā rātāni santu mānuṣā

131.2

विश्वे॑षु॒ हि त्वा॒ सव॑नेषु तु॒ञ्जते॑ समा॒नमेकं॒ वृष॑मण्यव॒ः पृथ॒क्स्व॑ः सनि॒ष्यव॒ः पृथ॑क् ।
तं त्वा॒ नावं॒ न प॒र्षणिं॑ शू॒षस्य॑ धु॒रि धी॑महि ।
इन्द्रं॒ न य॒ज्ञैश्चि॒तय॑न्त आ॒यव॒ः स्तोमे॑भि॒रिन्द्र॑मा॒यव॑ः

viśveṣu hi tvā savaneṣu tuñjate samānamekaṃ vṛṣamaṇyavaḥ pṛthaksvaḥ saniṣyavaḥ pṛthak |
taṃ tvā nāvaṃ na parṣaṇiṃ śūṣasya dhuri dhīmahi |
indraṃ na yajñaiścitayanta āyavaḥ stomebhirindramāyavaḥ

131.3

वि त्वा॑ ततस्रे मिथु॒ना अ॑व॒स्यवो॑ व्र॒जस्य॑ सा॒ता गव्य॑स्य नि॒ःसृज॒ः सक्ष॑न्त इन्द्र नि॒ःसृज॑ः ।
यद्ग॒व्यन्ता॒ द्वा जना॒ स्व१॒॑र्यन्ता॑ स॒मूह॑सि ।
आ॒विष्करि॑क्र॒द्वृष॑णं सचा॒भुवं॒ वज्र॑मिन्द्र सचा॒भुव॑म्

vi tvā tatasre mithunā avasyavo vrajasya sātā gavyasya niḥsṛjaḥ sakṣanta indra niḥsṛjaḥ |
yadgavyantā dvā janā svaryantā samūhasi |
āviṣkarikradvṛṣaṇaṃ sacābhuvaṃ vajramindra sacābhuvam

131.4

वि॒दुष्टे॑ अ॒स्य वी॒र्य॑स्य पू॒रव॒ः पुरो॒ यदि॑न्द्र॒ शार॑दीर॒वाति॑रः सासहा॒नो अ॒वाति॑रः ।
शास॒स्तमि॑न्द्र॒ मर्त्य॒मय॑ज्युं शवसस्पते ।
म॒हीम॑मुष्णाः पृथि॒वीमि॒मा अ॒पो म॑न्दसा॒न इ॒मा अ॒पः

viduṣṭe asya vīryasya pūravaḥ puro yadindra śāradīravātiraḥ sāsahāno avātiraḥ |
śāsastamindra martyamayajyuṃ śavasaspate |
mahīmamuṣṇāḥ pṛthivīmimā apo mandasāna imā apaḥ

131.5

आदित्ते॑ अ॒स्य वी॒र्य॑स्य चर्किर॒न्मदे॑षु वृषन्नु॒शिजो॒ यदावि॑थ सखीय॒तो यदावि॑थ ।
च॒कर्थ॑ का॒रमे॑भ्य॒ः पृत॑नासु॒ प्रव॑न्तवे ।
ते अ॒न्याम॑न्यां न॒द्यं॑ सनिष्णत श्रव॒स्यन्त॑ः सनिष्णत

āditte asya vīryasya carkiranmadeṣu vṛṣannuśijo yadāvitha sakhīyato yadāvitha |
cakartha kāramebhyaḥ pṛtanāsu pravantave |
te anyāmanyāṃ nadyaṃ saniṣṇata śravasyantaḥ saniṣṇata

131.6

उ॒तो नो॑ अ॒स्या उ॒षसो॑ जु॒षेत॒ ह्य१॒॑र्कस्य॑ बोधि ह॒विषो॒ हवी॑मभि॒ः स्व॑र्षाता॒ हवी॑मभिः ।
यदि॑न्द्र॒ हन्त॑वे॒ मृधो॒ वृषा॑ वज्रि॒ञ्चिके॑तसि ।
आ मे॑ अ॒स्य वे॒धसो॒ नवी॑यसो॒ मन्म॑ श्रुधि॒ नवी॑यसः

uto no asyā uṣaso juṣeta hyarkasya bodhi haviṣo havīmabhiḥ svarṣātā havīmabhiḥ |
yadindra hantave mṛdho vṛṣā vajriñciketasi |
ā me asya vedhaso navīyaso manma śrudhi navīyasaḥ

131.7

त्वं तमि॑न्द्र वावृधा॒नो अ॑स्म॒युर॑मित्र॒यन्तं॑ तुविजात॒ मर्त्यं॒ वज्रे॑ण शूर॒ मर्त्य॑म् ।
ज॒हि यो नो॑ अघा॒यति॑ शृणु॒ष्व सु॒श्रव॑स्तमः ।
रि॒ष्टं न याम॒न्नप॑ भूतु दुर्म॒तिर्विश्वाप॑ भूतु दुर्म॒तिः

tvaṃ tamindra vāvṛdhāno asmayuramitrayantaṃ tuvijāta martyaṃ vajreṇa śūra martyam |
jahi yo no aghāyati śṛṇuṣva suśravastamaḥ |
riṣṭaṃ na yāmannapa bhūtu durmatirviśvāpa bhūtu durmatiḥ

पाठ का स्रोत: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)