प्रथम मण्डल

सूक्त 122: सभी देवता और यजमान के दान

ऋषि: कक्षीवान् दैर्घतमस औशिजः · देवता: विश्वे देवाः · छन्द: त्रिष्टुप्, ५-६ विराड्रूपा

15 श्लोक · 122 में से 191

इस अध्याय में क्या होता है

सभी देवता और यजमान के दान

कक्षीवान् त्रिष्टुप् में, दो विराट् मन्त्रों के साथ, विश्वेदेवों को सोम और यज्ञ अर्पित करते हैं। पहले दानी रुद्र आते हैं, फिर मरुद्गण, पत्नी की भाँति उषा और रात्रि जो बुने हुए वस्त्र ओढ़े हैं, फिर वायु, पर्वत सहित इन्द्र, अपांनपात्, पूषा और अग्नि। मित्र और वरुण से यज्ञ के आसन पर पुकार सुनने की विनती है। जो उनसे छल करता है और सोम नहीं निचोड़ता, वह अपने ही हृदय में रोग बो लेता है। अन्तिम मन्त्र पज्र कुल के दाताओं की प्रशंसा करते हैं: नहुष वंश का उदार वीर, दसगुने दान, सौ गौएँ, घोड़े और सोने के कुण्डल व मणि की माला।

122.1

प्र व॒ः पान्तं॑ रघुमन्य॒वोऽन्धो॑ य॒ज्ञं रु॒द्राय॑ मी॒ळ्हुषे॑ भरध्वम् ।
दि॒वो अ॑स्तो॒ष्यसु॑रस्य वी॒रैरि॑षु॒ध्येव॑ म॒रुतो॒ रोद॑स्योः

pra vaḥ pāntaṃ raghumanyavo'ndho yajñaṃ rudrāya mīḻhuṣe bharadhvam |
divo astoṣyasurasya vīrairiṣudhyeva maruto rodasyoḥ

122.2

पत्नी॑व पू॒र्वहू॑तिं वावृ॒धध्या॑ उ॒षासा॒नक्ता॑ पुरु॒धा विदा॑ने ।
स्त॒रीर्नात्कं॒ व्यु॑तं॒ वसा॑ना॒ सूर्य॑स्य श्रि॒या सु॒दृशी॒ हिर॑ण्यैः

patnīva pūrvahūtiṃ vāvṛdhadhyā uṣāsānaktā purudhā vidāne |
starīrnātkaṃ vyutaṃ vasānā sūryasya śriyā sudṛśī hiraṇyaiḥ

122.3

म॒मत्तु॑ न॒ः परि॑ज्मा वस॒र्हा म॒मत्तु॒ वातो॑ अ॒पां वृष॑ण्वान् ।
शि॒शी॒तमि॑न्द्रापर्वता यु॒वं न॒स्तन्नो॒ विश्वे॑ वरिवस्यन्तु दे॒वाः

mamattu naḥ parijmā vasarhā mamattu vāto apāṃ vṛṣaṇvān |
śiśītamindrāparvatā yuvaṃ nastanno viśve varivasyantu devāḥ

122.4

उ॒त त्या मे॑ य॒शसा॑ श्वेत॒नायै॒ व्यन्ता॒ पान्तौ॑शि॒जो हु॒वध्यै॑ ।
प्र वो॒ नपा॑तम॒पां कृ॑णुध्वं॒ प्र मा॒तरा॑ रास्पि॒नस्या॒योः

uta tyā me yaśasā śvetanāyai vyantā pāntauśijo huvadhyai |
pra vo napātamapāṃ kṛṇudhvaṃ pra mātarā rāspinasyāyoḥ

122.5

आ वो॑ रुव॒ण्युमौ॑शि॒जो हु॒वध्यै॒ घोषे॑व॒ शंस॒मर्जु॑नस्य॒ नंशे॑ ।
प्र व॑ः पू॒ष्णे दा॒वन॒ आँ अच्छा॑ वोचेय व॒सुता॑तिम॒ग्नेः

ā vo ruvaṇyumauśijo huvadhyai ghoṣeva śaṃsamarjunasya naṃśe |
pra vaḥ pūṣṇe dāvana ām̐ acchā voceya vasutātimagneḥ

122.6

श्रु॒तं मे॑ मित्रावरुणा॒ हवे॒मोत श्रु॑तं॒ सद॑ने वि॒श्वत॑ः सीम् ।
श्रोतु॑ न॒ः श्रोतु॑रातिः सु॒श्रोतु॑ः सु॒क्षेत्रा॒ सिन्धु॑र॒द्भिः

śrutaṃ me mitrāvaruṇā havemota śrutaṃ sadane viśvataḥ sīm |
śrotu naḥ śroturātiḥ suśrotuḥ sukṣetrā sindhuradbhiḥ

122.7

स्तु॒षे सा वां॑ वरुण मित्र रा॒तिर्गवां॑ श॒ता पृ॒क्षया॑मेषु प॒ज्रे ।
श्रु॒तर॑थे प्रि॒यर॑थे॒ दधा॑नाः स॒द्यः पु॒ष्टिं नि॑रुन्धा॒नासो॑ अग्मन्

stuṣe sā vāṃ varuṇa mitra rātirgavāṃ śatā pṛkṣayāmeṣu pajre |
śrutarathe priyarathe dadhānāḥ sadyaḥ puṣṭiṃ nirundhānāso agman

122.8

अ॒स्य स्तु॑षे॒ महि॑मघस्य॒ राध॒ः सचा॑ सनेम॒ नहु॑षः सु॒वीरा॑ः ।
जनो॒ यः प॒ज्रेभ्यो॑ वा॒जिनी॑वा॒नश्वा॑वतो र॒थिनो॒ मह्यं॑ सू॒रिः

asya stuṣe mahimaghasya rādhaḥ sacā sanema nahuṣaḥ suvīrāḥ |
jano yaḥ pajrebhyo vājinīvānaśvāvato rathino mahyaṃ sūriḥ

122.9

जनो॒ यो मि॑त्रावरुणावभि॒ध्रुग॒पो न वां॑ सु॒नोत्य॑क्ष्णया॒ध्रुक् ।
स्व॒यं स यक्ष्मं॒ हृद॑ये॒ नि ध॑त्त॒ आप॒ यदीं॒ होत्रा॑भिरृ॒तावा॑

jano yo mitrāvaruṇāvabhidhrugapo na vāṃ sunotyakṣṇayādhruk |
svayaṃ sa yakṣmaṃ hṛdaye ni dhatta āpa yadīṃ hotrābhirṛtāvā

122.10

स व्राध॑तो॒ नहु॑षो॒ दंसु॑जूत॒ः शर्ध॑स्तरो न॒रां गू॒र्तश्र॑वाः ।
विसृ॑ष्टरातिर्याति बाळ्ह॒सृत्वा॒ विश्वा॑सु पृ॒त्सु सद॒मिच्छूर॑ः

sa vrādhato nahuṣo daṃsujūtaḥ śardhastaro narāṃ gūrtaśravāḥ |
visṛṣṭarātiryāti bāḻhasṛtvā viśvāsu pṛtsu sadamicchūraḥ

122.11

अध॒ ग्मन्ता॒ नहु॑षो॒ हवं॑ सू॒रेः श्रोता॑ राजानो अ॒मृत॑स्य मन्द्राः ।
न॒भो॒जुवो॒ यन्नि॑र॒वस्य॒ राध॒ः प्रश॑स्तये महि॒ना रथ॑वते

adha gmantā nahuṣo havaṃ sūreḥ śrotā rājāno amṛtasya mandrāḥ |
nabhojuvo yanniravasya rādhaḥ praśastaye mahinā rathavate

122.12

ए॒तं शर्धं॑ धाम॒ यस्य॑ सू॒रेरित्य॑वोच॒न्दश॑तयस्य॒ नंशे॑ ।
द्यु॒म्नानि॒ येषु॑ व॒सुता॑ती रा॒रन्विश्वे॑ सन्वन्तु प्रभृ॒थेषु॒ वाज॑म्

etaṃ śardhaṃ dhāma yasya sūrerityavocandaśatayasya naṃśe |
dyumnāni yeṣu vasutātī rāranviśve sanvantu prabhṛtheṣu vājam

122.13

मन्दा॑महे॒ दश॑तयस्य धा॒सेर्द्विर्यत्पञ्च॒ बिभ्र॑तो॒ यन्त्यन्ना॑ ।
किमि॒ष्टाश्व॑ इ॒ष्टर॑श्मिरे॒त ई॑शा॒नास॒स्तरु॑ष ऋञ्जते॒ नॄन्

mandāmahe daśatayasya dhāserdviryatpañca bibhrato yantyannā |
kimiṣṭāśva iṣṭaraśmireta īśānāsastaruṣa ṛñjate nṝn

122.14

हिर॑ण्यकर्णं मणिग्रीव॒मर्ण॒स्तन्नो॒ विश्वे॑ वरिवस्यन्तु दे॒वाः ।
अ॒र्यो गिर॑ः स॒द्य आ ज॒ग्मुषी॒रोस्राश्चा॑कन्तू॒भये॑ष्व॒स्मे

hiraṇyakarṇaṃ maṇigrīvamarṇastanno viśve varivasyantu devāḥ |
aryo giraḥ sadya ā jagmuṣīrosrāścākantūbhayeṣvasme

122.15

च॒त्वारो॑ मा मश॒र्शार॑स्य॒ शिश्व॒स्त्रयो॒ राज्ञ॒ आय॑वसस्य जि॒ष्णोः ।
रथो॑ वां मित्रावरुणा दी॒र्घाप्सा॒ः स्यूम॑गभस्ति॒ः सूरो॒ नाद्यौ॑त्

catvāro mā maśarśārasya śiśvastrayo rājña āyavasasya jiṣṇoḥ |
ratho vāṃ mitrāvaruṇā dīrghāpsāḥ syūmagabhastiḥ sūro nādyaut

पाठ का स्रोत: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)