प्रथम मण्डल

सूक्त 118: बाज़ों से खिंचता तीन पहियों का रथ

ऋषि: कक्षीवान् दैर्घतमस औशिजः · देवता: अश्विनौ · छन्द: त्रिष्टुप्

11 श्लोक · 118 में से 191

इस अध्याय में क्या होता है

बाज़ों से खिंचता तीन पहियों का रथ

अश्विनीकुमारों का रथ तीन आसनों और तीन पहियों वाला है, जो बाज़ की गति से उड़ता है। कक्षीवान् त्रिष्टुप् में विनती करते हैं कि वे इसी रथ पर पास आएँ, गौओं को दूध से भरें, घोड़ों को बल दें और हमारे यहाँ वीर बढ़ाएँ। सूर्य की पुत्री उनके साथ रथ पर है। वन्दन और रेभ का उद्धार, समुद्र से भुज्यु, युवा हुए च्यवन, अत्रि को ऊर्जा, कण्व को दृष्टि, शयु की बाँझ गाय में दूध, बटेर की मुक्ति और विश्पला की जंघा, सब स्मरण होते हैं। पेदु का श्वेत, सर्पहन्ता अश्व भी उन्हीं का दान है। उषा की बेला में कवि उन्हें पुकारता है।

118.1

आ वां॒ रथो॑ अश्विना श्ये॒नप॑त्वा सुमृळी॒कः स्ववाँ॑ यात्व॒र्वाङ् ।
यो मर्त्य॑स्य॒ मन॑सो॒ जवी॑यान्त्रिवन्धु॒रो वृ॑षणा॒ वात॑रंहाः

ā vāṃ ratho aśvinā śyenapatvā sumṛḻīkaḥ svavām̐ yātvarvāṅ |
yo martyasya manaso javīyāntrivandhuro vṛṣaṇā vātaraṃhāḥ

118.2

त्रि॒व॒न्धु॒रेण॑ त्रि॒वृता॒ रथे॑न त्रिच॒क्रेण॑ सु॒वृता या॑तम॒र्वाक् ।
पिन्व॑तं॒ गा जिन्व॑त॒मर्व॑तो नो व॒र्धय॑तमश्विना वी॒रम॒स्मे

trivandhureṇa trivṛtā rathena tricakreṇa suvṛtā yātamarvāk |
pinvataṃ gā jinvatamarvato no vardhayatamaśvinā vīramasme

118.3

प्र॒वद्या॑मना सु॒वृता॒ रथे॑न॒ दस्रा॑वि॒मं शृ॑णुतं॒ श्लोक॒मद्रे॑ः ।
किम॒ङ्ग वां॒ प्रत्यव॑र्तिं॒ गमि॑ष्ठा॒हुर्विप्रा॑सो अश्विना पुरा॒जाः

pravadyāmanā suvṛtā rathena dasrāvimaṃ śṛṇutaṃ ślokamadreḥ |
kimaṅga vāṃ pratyavartiṃ gamiṣṭhāhurviprāso aśvinā purājāḥ

118.4

आ वां॑ श्ये॒नासो॑ अश्विना वहन्तु॒ रथे॑ यु॒क्तास॑ आ॒शव॑ः पतं॒गाः ।
ये अ॒प्तुरो॑ दि॒व्यासो॒ न गृध्रा॑ अ॒भि प्रयो॑ नासत्या॒ वह॑न्ति

ā vāṃ śyenāso aśvinā vahantu rathe yuktāsa āśavaḥ pataṃgāḥ |
ye apturo divyāso na gṛdhrā abhi prayo nāsatyā vahanti

118.5

आ वां॒ रथं॑ युव॒तिस्ति॑ष्ठ॒दत्र॑ जु॒ष्ट्वी न॑रा दुहि॒ता सूर्य॑स्य ।
परि॑ वा॒मश्वा॒ वपु॑षः पतं॒गा वयो॑ वहन्त्वरु॒षा अ॒भीके॑

ā vāṃ rathaṃ yuvatistiṣṭhadatra juṣṭvī narā duhitā sūryasya |
pari vāmaśvā vapuṣaḥ pataṃgā vayo vahantvaruṣā abhīke

118.6

उद्वन्द॑नमैरतं दं॒सना॑भि॒रुद्रे॒भं द॑स्रा वृषणा॒ शची॑भिः ।
निष्टौ॒ग्र्यं पा॑रयथः समु॒द्रात्पुन॒श्च्यवा॑नं चक्रथु॒र्युवा॑नम्

udvandanamairataṃ daṃsanābhirudrebhaṃ dasrā vṛṣaṇā śacībhiḥ |
niṣṭaugryaṃ pārayathaḥ samudrātpunaścyavānaṃ cakrathuryuvānam

118.7

यु॒वमत्र॒येऽव॑नीताय त॒प्तमूर्ज॑मो॒मान॑मश्विनावधत्तम् ।
यु॒वं कण्वा॒यापि॑रिप्ताय॒ चक्षु॒ः प्रत्य॑धत्तं सुष्टु॒तिं जु॑जुषा॒णा

yuvamatraye'vanītāya taptamūrjamomānamaśvināvadhattam |
yuvaṃ kaṇvāyāpiriptāya cakṣuḥ pratyadhattaṃ suṣṭutiṃ jujuṣāṇā

118.8

यु॒वं धे॒नुं श॒यवे॑ नाधि॒तायापि॑न्वतमश्विना पू॒र्व्याय॑ ।
अमु॑ञ्चतं॒ वर्ति॑का॒मंह॑सो॒ निः प्रति॒ जङ्घां॑ वि॒श्पला॑या अधत्तम्

yuvaṃ dhenuṃ śayave nādhitāyāpinvatamaśvinā pūrvyāya |
amuñcataṃ vartikāmaṃhaso niḥ prati jaṅghāṃ viśpalāyā adhattam

118.9

यु॒वं श्वे॒तं पे॒दव॒ इन्द्र॑जूतमहि॒हन॑मश्विनादत्त॒मश्व॑म् ।
जो॒हूत्र॑म॒र्यो अ॒भिभू॑तिमु॒ग्रं स॑हस्र॒सां वृष॑णं वी॒ड्व॑ङ्गम्

yuvaṃ śvetaṃ pedava indrajūtamahihanamaśvinādattamaśvam |
johūtramaryo abhibhūtimugraṃ sahasrasāṃ vṛṣaṇaṃ vīḍvaṅgam

118.10

ता वां॑ नरा॒ स्वव॑से सुजा॒ता हवा॑महे अश्विना॒ नाध॑मानाः ।
आ न॒ उप॒ वसु॑मता॒ रथे॑न॒ गिरो॑ जुषा॒णा सु॑वि॒ताय॑ यातम्

tā vāṃ narā svavase sujātā havāmahe aśvinā nādhamānāḥ |
ā na upa vasumatā rathena giro juṣāṇā suvitāya yātam

118.11

आ श्ये॒नस्य॒ जव॑सा॒ नूत॑नेना॒स्मे या॑तं नासत्या स॒जोषा॑ः ।
हवे॒ हि वा॑मश्विना रा॒तह॑व्यः शश्वत्त॒माया॑ उ॒षसो॒ व्यु॑ष्टौ

ā śyenasya javasā nūtanenāsme yātaṃ nāsatyā sajoṣāḥ |
have hi vāmaśvinā rātahavyaḥ śaśvattamāyā uṣaso vyuṣṭau

पाठ का स्रोत: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)