सूक्त 117: च्यवन फिर युवा, दध्यङ् का अश्व-सिर

मध्व॒ः सोम॑स्याश्विना॒ मदा॑य प्र॒त्नो होता वि॑वासते वाम् ।
ब॒र्हिष्म॑ती रा॒तिर्विश्रि॑ता॒ गीरि॒षा या॑तं नास॒त्योप॒ वाजै॑ः

madhvaḥ somasyāśvinā madāya pratno hotā vivāsate vām |
barhiṣmatī rātirviśritā gīriṣā yātaṃ nāsatyopa vājaiḥ

यो वा॑मश्विना॒ मन॑सो॒ जवी॑या॒न्रथ॒ः स्वश्वो॒ विश॑ आ॒जिगा॑ति ।
येन॒ गच्छ॑थः सु॒कृतो॑ दुरो॒णं तेन॑ नरा व॒र्तिर॒स्मभ्यं॑ यातम्

yo vāmaśvinā manaso javīyānrathaḥ svaśvo viśa ājigāti |
yena gacchathaḥ sukṛto duroṇaṃ tena narā vartirasmabhyaṃ yātam

ऋषिं॑ नरा॒वंह॑स॒ः पाञ्च॑जन्यमृ॒बीसा॒दत्रिं॑ मुञ्चथो ग॒णेन॑ ।
मि॒नन्ता॒ दस्यो॒रशि॑वस्य मा॒या अ॑नुपू॒र्वं वृ॑षणा चो॒दय॑न्ता

ṛṣiṃ narāvaṃhasaḥ pāñcajanyamṛbīsādatriṃ muñcatho gaṇena |
minantā dasyoraśivasya māyā anupūrvaṃ vṛṣaṇā codayantā

अश्वं॒ न गू॒ळ्हम॑श्विना दु॒रेवै॒रृषिं॑ नरा वृषणा रे॒भम॒प्सु ।
सं तं रि॑णीथो॒ विप्रु॑तं॒ दंसो॑भि॒र्न वां॑ जूर्यन्ति पू॒र्व्या कृ॒तानि॑

aśvaṃ na gūḻhamaśvinā durevairṛṣiṃ narā vṛṣaṇā rebhamapsu |
saṃ taṃ riṇītho viprutaṃ daṃsobhirna vāṃ jūryanti pūrvyā kṛtāni

सु॒षु॒प्वांसं॒ न निरृ॑तेरु॒पस्थे॒ सूर्यं॒ न द॑स्रा॒ तम॑सि क्षि॒यन्त॑म् ।
शु॒भे रु॒क्मं न द॑र्श॒तं निखा॑त॒मुदू॑पथुरश्विना॒ वन्द॑नाय

suṣupvāṃsaṃ na nirṛterupasthe sūryaṃ na dasrā tamasi kṣiyantam |
śubhe rukmaṃ na darśataṃ nikhātamudūpathuraśvinā vandanāya

तद्वां॑ नरा॒ शंस्यं॑ पज्रि॒येण॑ क॒क्षीव॑ता नासत्या॒ परि॑ज्मन् ।
श॒फादश्व॑स्य वा॒जिनो॒ जना॑य श॒तं कु॒म्भाँ अ॑सिञ्चतं॒ मधू॑नाम्

tadvāṃ narā śaṃsyaṃ pajriyeṇa kakṣīvatā nāsatyā parijman |
śaphādaśvasya vājino janāya śataṃ kumbhām̐ asiñcataṃ madhūnām

यु॒वं न॑रा स्तुव॒ते कृ॑ष्णि॒याय॑ विष्णा॒प्वं॑ ददथु॒र्विश्व॑काय ।
घोषा॑यै चित्पितृ॒षदे॑ दुरो॒णे पतिं॒ जूर्य॑न्त्या अश्विनावदत्तम्

yuvaṃ narā stuvate kṛṣṇiyāya viṣṇāpvaṃ dadathurviśvakāya |
ghoṣāyai citpitṛṣade duroṇe patiṃ jūryantyā aśvināvadattam

यु॒वं श्यावा॑य॒ रुश॑तीमदत्तं म॒हः क्षो॒णस्या॑श्विना॒ कण्वा॑य ।
प्र॒वाच्यं॒ तद्वृ॑षणा कृ॒तं वां॒ यन्ना॑र्ष॒दाय॒ श्रवो॑ अ॒ध्यध॑त्तम्

yuvaṃ śyāvāya ruśatīmadattaṃ mahaḥ kṣoṇasyāśvinā kaṇvāya |
pravācyaṃ tadvṛṣaṇā kṛtaṃ vāṃ yannārṣadāya śravo adhyadhattam

पु॒रू वर्पां॑स्यश्विना॒ दधा॑ना॒ नि पे॒दव॑ ऊहथुरा॒शुमश्व॑म् ।
स॒ह॒स्र॒सां वा॒जिन॒मप्र॑तीतमहि॒हनं॑ श्रव॒स्यं१॒॑ तरु॑त्रम्

purū varpāṃsyaśvinā dadhānā ni pedava ūhathurāśumaśvam |
sahasrasāṃ vājinamapratītamahihanaṃ śravasyaṃ tarutram

ए॒तानि॑ वां श्रव॒स्या॑ सुदानू॒ ब्रह्मा॑ङ्गू॒षं सद॑नं॒ रोद॑स्योः ।
यद्वां॑ प॒ज्रासो॑ अश्विना॒ हव॑न्ते या॒तमि॒षा च॑ वि॒दुषे॑ च॒ वाज॑म्

etāni vāṃ śravasyā sudānū brahmāṅgūṣaṃ sadanaṃ rodasyoḥ |
yadvāṃ pajrāso aśvinā havante yātamiṣā ca viduṣe ca vājam

सू॒नोर्माने॑नाश्विना गृणा॒ना वाजं॒ विप्रा॑य भुरणा॒ रद॑न्ता ।
अ॒गस्त्ये॒ ब्रह्म॑णा वावृधा॒ना सं वि॒श्पलां॑ नासत्यारिणीतम्

sūnormānenāśvinā gṛṇānā vājaṃ viprāya bhuraṇā radantā |
agastye brahmaṇā vāvṛdhānā saṃ viśpalāṃ nāsatyāriṇītam

कुह॒ यान्ता॑ सुष्टु॒तिं का॒व्यस्य॒ दिवो॑ नपाता वृषणा शयु॒त्रा ।
हिर॑ण्यस्येव क॒लशं॒ निखा॑त॒मुदू॑पथुर्दश॒मे अ॑श्वि॒नाह॑न्

kuha yāntā suṣṭutiṃ kāvyasya divo napātā vṛṣaṇā śayutrā |
hiraṇyasyeva kalaśaṃ nikhātamudūpathurdaśame aśvināhan

यु॒वं च्यवा॑नमश्विना॒ जर॑न्तं॒ पुन॒र्युवा॑नं चक्रथु॒ः शची॑भिः ।
यु॒वो रथं॑ दुहि॒ता सूर्य॑स्य स॒ह श्रि॒या ना॑सत्यावृणीत

yuvaṃ cyavānamaśvinā jarantaṃ punaryuvānaṃ cakrathuḥ śacībhiḥ |
yuvo rathaṃ duhitā sūryasya saha śriyā nāsatyāvṛṇīta

यु॒वं तुग्रा॑य पू॒र्व्येभि॒रेवै॑ः पुनर्म॒न्याव॑भवतं युवाना ।
यु॒वं भु॒ज्युमर्ण॑सो॒ निः स॑मु॒द्राद्विभि॑रूहथुरृ॒ज्रेभि॒रश्वै॑ः

yuvaṃ tugrāya pūrvyebhirevaiḥ punarmanyāvabhavataṃ yuvānā |
yuvaṃ bhujyumarṇaso niḥ samudrādvibhirūhathurṛjrebhiraśvaiḥ

अजो॑हवीदश्विना तौ॒ग्र्यो वां॒ प्रोळ्ह॑ः समु॒द्रम॑व्य॒थिर्ज॑ग॒न्वान् ।
निष्टमू॑हथुः सु॒युजा॒ रथे॑न॒ मनो॑जवसा वृषणा स्व॒स्ति

ajohavīdaśvinā taugryo vāṃ proḻhaḥ samudramavyathirjaganvān |
niṣṭamūhathuḥ suyujā rathena manojavasā vṛṣaṇā svasti

अजो॑हवीदश्विना॒ वर्ति॑का वामा॒स्नो यत्सी॒ममु॑ञ्चतं॒ वृक॑स्य ।
वि ज॒युषा॑ ययथु॒ः सान्वद्रे॑र्जा॒तं वि॒ष्वाचो॑ अहतं वि॒षेण॑

ajohavīdaśvinā vartikā vāmāsno yatsīmamuñcataṃ vṛkasya |
vi jayuṣā yayathuḥ sānvadrerjātaṃ viṣvāco ahataṃ viṣeṇa

श॒तं मे॒षान्वृ॒क्ये॑ मामहा॒नं तम॒ः प्रणी॑त॒मशि॑वेन पि॒त्रा ।
आक्षी ऋ॒ज्राश्वे॑ अश्विनावधत्तं॒ ज्योति॑र॒न्धाय॑ चक्रथुर्वि॒चक्षे॑

śataṃ meṣānvṛkye māmahānaṃ tamaḥ praṇītamaśivena pitrā |
ākṣī ṛjrāśve aśvināvadhattaṃ jyotirandhāya cakrathurvicakṣe

शु॒नम॒न्धाय॒ भर॑मह्वय॒त्सा वृ॒कीर॑श्विना वृषणा॒ नरेति॑ ।
जा॒रः क॒नीन॑ इव चक्षदा॒न ऋ॒ज्राश्व॑ः श॒तमेकं॑ च मे॒षान्

śunamandhāya bharamahvayatsā vṛkīraśvinā vṛṣaṇā nareti |
jāraḥ kanīna iva cakṣadāna ṛjrāśvaḥ śatamekaṃ ca meṣān

म॒ही वा॑मू॒तिर॑श्विना मयो॒भूरु॒त स्रा॒मं धि॑ष्ण्या॒ सं रि॑णीथः ।
अथा॑ यु॒वामिद॑ह्वय॒त्पुरं॑धि॒राग॑च्छतं सीं वृषणा॒ववो॑भिः

mahī vāmūtiraśvinā mayobhūruta srāmaṃ dhiṣṇyā saṃ riṇīthaḥ |
athā yuvāmidahvayatpuraṃdhirāgacchataṃ sīṃ vṛṣaṇāvavobhiḥ

अधे॑नुं दस्रा स्त॒र्यं१॒॑ विष॑क्ता॒मपि॑न्वतं श॒यवे॑ अश्विना॒ गाम् ।
यु॒वं शची॑भिर्विम॒दाय॑ जा॒यां न्यू॑हथुः पुरुमि॒त्रस्य॒ योषा॑म्

adhenuṃ dasrā staryaṃ viṣaktāmapinvataṃ śayave aśvinā gām |
yuvaṃ śacībhirvimadāya jāyāṃ nyūhathuḥ purumitrasya yoṣām

यवं॒ वृके॑णाश्विना॒ वप॒न्तेषं॑ दु॒हन्ता॒ मनु॑षाय दस्रा ।
अ॒भि दस्युं॒ बकु॑रेणा॒ धम॑न्तो॒रु ज्योति॑श्चक्रथु॒रार्या॑य

yavaṃ vṛkeṇāśvinā vapanteṣaṃ duhantā manuṣāya dasrā |
abhi dasyuṃ bakureṇā dhamantoru jyotiścakrathurāryāya

आ॒थ॒र्व॒णाया॑श्विना दधी॒चेऽश्व्यं॒ शिर॒ः प्रत्यै॑रयतम् ।
स वां॒ मधु॒ प्र वो॑चदृता॒यन्त्वा॒ष्ट्रं यद्द॑स्रावपिक॒क्ष्यं॑ वाम्

ātharvaṇāyāśvinā dadhīce'śvyaṃ śiraḥ pratyairayatam |
sa vāṃ madhu pra vocadṛtāyantvāṣṭraṃ yaddasrāvapikakṣyaṃ vām

सदा॑ कवी सुम॒तिमा च॑के वां॒ विश्वा॒ धियो॑ अश्विना॒ प्राव॑तं मे ।
अ॒स्मे र॒यिं ना॑सत्या बृ॒हन्त॑मपत्य॒साचं॒ श्रुत्यं॑ रराथाम्

sadā kavī sumatimā cake vāṃ viśvā dhiyo aśvinā prāvataṃ me |
asme rayiṃ nāsatyā bṛhantamapatyasācaṃ śrutyaṃ rarāthām

हिर॑ण्यहस्तमश्विना॒ ररा॑णा पु॒त्रं न॑रा वध्रिम॒त्या अ॑दत्तम् ।
त्रिधा॑ ह॒ श्याव॑मश्विना॒ विक॑स्त॒मुज्जी॒वस॑ ऐरयतं सुदानू

hiraṇyahastamaśvinā rarāṇā putraṃ narā vadhrimatyā adattam |
tridhā ha śyāvamaśvinā vikastamujjīvasa airayataṃ sudānū

ए॒तानि॑ वामश्विना वी॒र्या॑णि॒ प्र पू॒र्व्याण्या॒यवो॑ऽवोचन् ।
ब्रह्म॑ कृ॒ण्वन्तो॑ वृषणा यु॒वभ्यां॑ सु॒वीरा॑सो वि॒दथ॒मा व॑देम

etāni vāmaśvinā vīryāṇi pra pūrvyāṇyāyavo'vocan |
brahma kṛṇvanto vṛṣaṇā yuvabhyāṃ suvīrāso vidathamā vadema