प्रथम मण्डल

सूक्त 109: इन्द्र और अग्नि, सम्बन्धियों से भी उदार

ऋषि: कुत्स आङ्गिरसः · देवता: इन्द्राग्नी · छन्द: त्रिष्टुप्

8 श्लोक · 109 में से 191

इस अध्याय में क्या होता है

इन्द्र और अग्नि, सम्बन्धियों से भी उदार

मन से इधर उधर देखकर कुछ उत्तम खोजते हुए मैंने पाया कि हे इन्द्र और अग्नि, तुम्हारे सिवा मेरी कोई चिन्ता करने वाला नहीं। कुत्स आंगिरस त्रिष्टुप् में इस युगल की स्तुति करते हैं। उन्होंने सुना है कि ये जामाता या साले से भी अधिक उदार हैं, इसलिए सोम अर्पित करते हुए वे नया स्तोत्र रचते हैं। धिषणा की गोद में सोम कूटने वाले पत्थर इन्हें आनन्द देते हैं। धन बाँटने और वृत्र को मारने में ये सबसे बलवान हैं, पृथ्वी, आकाश, नदियों और पर्वतों से भी महान। ये सूर्य की वे किरणें हैं जिनसे हमारे पितर जुड़े थे। ऋषि वज्रधारी पुरन्दरों से युद्ध में रक्षा माँगते हैं।

109.1

वि ह्यख्यं॒ मन॑सा॒ वस्य॑ इ॒च्छन्निन्द्रा॑ग्नी ज्ञा॒स उ॒त वा॑ सजा॒तान् ।
नान्या यु॒वत्प्रम॑तिरस्ति॒ मह्यं॒ स वां॒ धियं॑ वाज॒यन्ती॑मतक्षम्

vi hyakhyaṃ manasā vasya icchannindrāgnī jñāsa uta vā sajātān |
nānyā yuvatpramatirasti mahyaṃ sa vāṃ dhiyaṃ vājayantīmatakṣam

109.2

अश्र॑वं॒ हि भू॑रि॒दाव॑त्तरा वां॒ विजा॑मातुरु॒त वा॑ घा स्या॒लात् ।
अथा॒ सोम॑स्य॒ प्रय॑ती यु॒वभ्या॒मिन्द्रा॑ग्नी॒ स्तोमं॑ जनयामि॒ नव्य॑म्

aśravaṃ hi bhūridāvattarā vāṃ vijāmāturuta vā ghā syālāt |
athā somasya prayatī yuvabhyāmindrāgnī stomaṃ janayāmi navyam

109.3

मा च्छे॑द्म र॒श्मीँरिति॒ नाध॑मानाः पितॄ॒णां श॒क्तीर॑नु॒यच्छ॑मानाः ।
इ॒न्द्रा॒ग्निभ्यां॒ कं वृष॑णो मदन्ति॒ ता ह्यद्री॑ धि॒षणा॑या उ॒पस्थे॑

mā cchedma raśmīm̐riti nādhamānāḥ pitṝṇāṃ śaktīranuyacchamānāḥ |
indrāgnibhyāṃ kaṃ vṛṣaṇo madanti tā hyadrī dhiṣaṇāyā upasthe

109.4

यु॒वाभ्यां॑ दे॒वी धि॒षणा॒ मदा॒येन्द्रा॑ग्नी॒ सोम॑मुश॒ती सु॑नोति ।
ताव॑श्विना भद्रहस्ता सुपाणी॒ आ धा॑वतं॒ मधु॑ना पृ॒ङ्क्तम॒प्सु

yuvābhyāṃ devī dhiṣaṇā madāyendrāgnī somamuśatī sunoti |
tāvaśvinā bhadrahastā supāṇī ā dhāvataṃ madhunā pṛṅktamapsu

109.5

यु॒वामि॑न्द्राग्नी॒ वसु॑नो विभा॒गे त॒वस्त॑मा शुश्रव वृत्र॒हत्ये॑ ।
तावा॒सद्या॑ ब॒र्हिषि॑ य॒ज्ञे अ॒स्मिन्प्र च॑र्षणी मादयेथां सु॒तस्य॑

yuvāmindrāgnī vasuno vibhāge tavastamā śuśrava vṛtrahatye |
tāvāsadyā barhiṣi yajñe asminpra carṣaṇī mādayethāṃ sutasya

109.6

प्र च॑र्ष॒णिभ्य॑ः पृतना॒हवे॑षु॒ प्र पृ॑थि॒व्या रि॑रिचाथे दि॒वश्च॑ ।
प्र सिन्धु॑भ्य॒ः प्र गि॒रिभ्यो॑ महि॒त्वा प्रेन्द्रा॑ग्नी॒ विश्वा॒ भुव॒नात्य॒न्या

pra carṣaṇibhyaḥ pṛtanāhaveṣu pra pṛthivyā riricāthe divaśca |
pra sindhubhyaḥ pra giribhyo mahitvā prendrāgnī viśvā bhuvanātyanyā

109.7

आ भ॑रतं॒ शिक्ष॑तं वज्रबाहू अ॒स्माँ इ॑न्द्राग्नी अवतं॒ शची॑भिः ।
इ॒मे नु ते र॒श्मय॒ः सूर्य॑स्य॒ येभि॑ः सपि॒त्वं पि॒तरो॑ न॒ आस॑न्

ā bharataṃ śikṣataṃ vajrabāhū asmām̐ indrāgnī avataṃ śacībhiḥ |
ime nu te raśmayaḥ sūryasya yebhiḥ sapitvaṃ pitaro na āsan

109.8

पुरं॑दरा॒ शिक्ष॑तं वज्रहस्ता॒स्माँ इ॑न्द्राग्नी अवतं॒ भरे॑षु ।
तन्नो॑ मि॒त्रो वरु॑णो मामहन्ता॒मदि॑ति॒ः सिन्धु॑ः पृथि॒वी उ॒त द्यौः

puraṃdarā śikṣataṃ vajrahastāsmām̐ indrāgnī avataṃ bhareṣu |
tanno mitro varuṇo māmahantāmaditiḥ sindhuḥ pṛthivī uta dyauḥ

पाठ का स्रोत: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)