प्रथम मण्डल

सूक्त 110: ऋभु, जिन्होंने शिल्प से अमरता पाई

ऋषि: कुत्स आङ्गिरसः · देवता: ऋभवः · छन्द: जगती, ५, ९ त्रिष्टुप्

9 श्लोक · 110 में से 191

इस अध्याय में क्या होता है

ऋभु, जिन्होंने शिल्प से अमरता पाई

मेरा फैलाया कर्म फिर फैलाया जा रहा है; सबसे मधुर स्तुति गाई जा रही है। कुत्स आंगिरस जगती और त्रिष्टुप् में सुधन्वा के पुत्र ऋभुओं की स्तुति करते हैं। वे सविता के घर आए और सविता ने उन्हें अमरता प्रदान की। असुर के एक चमस को उन्होंने चार बना दिया। जन्म से मनुष्य होकर भी कुशल कर्म से वे अमर पद तक पहुँचे और एक वर्ष में देवों से जुड़ गए। चर्म से उन्होंने गाय गढ़ी और माता को फिर बछड़े से मिलाया; अपने वृद्ध माता पिता को युवा कर दिया। ऋषि प्रार्थना करते हैं कि ऋभुओं की सहायता से हम सोम न देने वालों पर विजय पाएँ।

110.1

त॒तं मे॒ अप॒स्तदु॑ तायते॒ पुन॒ः स्वादि॑ष्ठा धी॒तिरु॒चथा॑य शस्यते ।
अ॒यं स॑मु॒द्र इ॒ह वि॒श्वदे॑व्य॒ः स्वाहा॑कृतस्य॒ समु॑ तृप्णुत ऋभवः

tataṃ me apastadu tāyate punaḥ svādiṣṭhā dhītirucathāya śasyate |
ayaṃ samudra iha viśvadevyaḥ svāhākṛtasya samu tṛpṇuta ṛbhavaḥ

110.2

आ॒भो॒गयं॒ प्र यदि॒च्छन्त॒ ऐत॒नापा॑का॒ः प्राञ्चो॒ मम॒ के चि॑दा॒पय॑ः ।
सौध॑न्वनासश्चरि॒तस्य॑ भू॒मनाग॑च्छत सवि॒तुर्दा॒शुषो॑ गृ॒हम्

ābhogayaṃ pra yadicchanta aitanāpākāḥ prāñco mama ke cidāpayaḥ |
saudhanvanāsaścaritasya bhūmanāgacchata saviturdāśuṣo gṛham

110.3

तत्स॑वि॒ता वो॑ऽमृत॒त्वमासु॑व॒दगो॑ह्यं॒ यच्छ्र॒वय॑न्त॒ ऐत॑न ।
त्यं चि॑च्चम॒समसु॑रस्य॒ भक्ष॑ण॒मेकं॒ सन्त॑मकृणुता॒ चतु॑र्वयम्

tatsavitā vo'mṛtatvamāsuvadagohyaṃ yacchravayanta aitana |
tyaṃ ciccamasamasurasya bhakṣaṇamekaṃ santamakṛṇutā caturvayam

110.4

वि॒ष्ट्वी शमी॑ तरणि॒त्वेन॑ वा॒घतो॒ मर्ता॑स॒ः सन्तो॑ अमृत॒त्वमा॑नशुः ।
सौ॒ध॒न्व॒ना ऋ॒भव॒ः सूर॑चक्षसः संवत्स॒रे सम॑पृच्यन्त धी॒तिभि॑ः

viṣṭvī śamī taraṇitvena vāghato martāsaḥ santo amṛtatvamānaśuḥ |
saudhanvanā ṛbhavaḥ sūracakṣasaḥ saṃvatsare samapṛcyanta dhītibhiḥ

110.5

क्षेत्र॑मिव॒ वि म॑मु॒स्तेज॑नेनँ॒ एकं॒ पात्र॑मृ॒भवो॒ जेह॑मानम् ।
उप॑स्तुता उप॒मं नाध॑माना॒ अम॑र्त्येषु॒ श्रव॑ इ॒च्छमा॑नाः

kṣetramiva vi mamustejanenam̐ ekaṃ pātramṛbhavo jehamānam |
upastutā upamaṃ nādhamānā amartyeṣu śrava icchamānāḥ

110.6

आ म॑नी॒षाम॒न्तरि॑क्षस्य॒ नृभ्य॑ः स्रु॒चेव॑ घृ॒तं जु॑हवाम वि॒द्मना॑ ।
त॒र॒णि॒त्वा ये पि॒तुर॑स्य सश्चि॒र ऋ॒भवो॒ वाज॑मरुहन्दि॒वो रज॑ः

ā manīṣāmantarikṣasya nṛbhyaḥ sruceva ghṛtaṃ juhavāma vidmanā |
taraṇitvā ye piturasya saścira ṛbhavo vājamaruhandivo rajaḥ

110.7

ऋ॒भुर्न॒ इन्द्र॒ः शव॑सा॒ नवी॑यानृ॒भुर्वाजे॑भि॒र्वसु॑भि॒र्वसु॑र्द॒दिः ।
यु॒ष्माकं॑ देवा॒ अव॒साह॑नि प्रि॒ये॒३॒॑ऽभि ति॑ष्ठेम पृत्सु॒तीरसु॑न्वताम्

ṛbhurna indraḥ śavasā navīyānṛbhurvājebhirvasubhirvasurdadiḥ |
yuṣmākaṃ devā avasāhani priye'bhi tiṣṭhema pṛtsutīrasunvatām

110.8

निश्चर्म॑ण ऋभवो॒ गाम॑पिंशत॒ सं व॒त्सेना॑सृजता मा॒तरं॒ पुन॑ः ।
सौध॑न्वनासः स्वप॒स्यया॑ नरो॒ जिव्री॒ युवा॑ना पि॒तरा॑कृणोतन

niścarmaṇa ṛbhavo gāmapiṃśata saṃ vatsenāsṛjatā mātaraṃ punaḥ |
saudhanvanāsaḥ svapasyayā naro jivrī yuvānā pitarākṛṇotana

110.9

वाजे॑भिर्नो॒ वाज॑सातावविड्ढ्यृभु॒माँ इ॑न्द्र चि॒त्रमा द॑र्षि॒ राध॑ः ।
तन्नो॑ मि॒त्रो वरु॑णो मामहन्ता॒मदि॑ति॒ः सिन्धु॑ः पृथि॒वी उ॒त द्यौः

vājebhirno vājasātāvaviḍḍhyṛbhumām̐ indra citramā darṣi rādhaḥ |
tanno mitro varuṇo māmahantāmaditiḥ sindhuḥ pṛthivī uta dyauḥ

पाठ का स्रोत: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)