अध्याय 61: मूर्च्छित लक्ष्मण पर श्रीराम का विलाप

उहाँ राम लछिमनहिं निहारी । बोले बचन अनुज अनुहारी ॥
अर्ध राति गइ कपि नहिँ आयउ । राम उठाइ अनुज उर लायउ ॥

uhām̐ rāma lachimanahiṃ nihārī | bole bacana anuja anuhārī ||
ardha rāti gai kapi nahim̐ āyau | rāma uṭhāi anuja ura lāyau ||

सकहु न दुखित देखि मोहि काऊ । बन्धु सदा तव मृदुल सुभाऊ ॥
मन हित लागि तजेहु पितु माता । सहेहु विपिन हिम आतप बाता ॥

sakahu na dukhita dekhi mohi kāū | bandhu sadā tava mṛdula subhāū ||
mana hita lāgi tajehu pitu mātā | sahehu vipina hima ātapa bātā ||

सो अनुराग कहाँ अब लाई । उठहु न सुनि मम बच बिकलाई ॥
जौँ जनतेउँ बन बन्धु बिछोहू । पिता बचन मनतेउँ नहिँ ओहू ॥

so anurāga kahām̐ aba lāī | uṭhahu na suni mama baca bikalāī ||
jaum̐ janateum̐ bana bandhu bichohū | pitā bacana manateum̐ nahim̐ ohū ||

सुत वित नारि भवन परिवारा । होहिँ जाहिँ जग बारहिँ बारा ॥
अस बिचारि जियँ जागहु ताता । मिलइ न जगत सहोदर भ्राता ॥

suta vita nāri bhavana parivārā | hohim̐ jāhim̐ jaga bārahim̐ bārā ||
asa bicāri jiyam̐ jāgahu tātā | milai na jagata sahodara bhrātā ||

जथा पंख बिनु खग अति दीना । मनि बिनु फनि करिवर कर हीना ॥
अस मम जिवन बन्धु बिनु तोही । जौं जड़ देव जिआवै मोही ॥

jathā paṃkha binu khaga ati dīnā | mani binu phani karivara kara hīnā ||
asa mama jivana bandhu binu tohī | jauṃ jar̤a deva jiāvai mohī ||

जैहउँ अवध कवन मुहु लाई । नारि हेतु प्रिय भाइ गँवाई ॥
बरु अपजस सहतेउँ जग माहीं । नारि हानि बिसेष छति नाहीँ ॥

jaihaum̐ avadha kavana muhu lāī | nāri hetu priya bhāi gam̐vāī ||
baru apajasa sahateum̐ jaga māhīṃ | nāri hāni biseṣa chati nāhīm̐ ||

अब अपलोक सोकु सुत तोरा । सहिहि निठुर कठोर उर मोरा ॥
निज जननी के एक कुमारा । तात तासु तुम्ह प्रान अधारा ॥

aba apaloka soku suta torā | sahihi niṭhura kaṭhora ura morā ||
nija jananī ke eka kumārā | tāta tāsu tumha prāna adhārā ||

सौंपेसि मोहि तुम्हहि गहि पानी । सब विधि सुखद परम हित जानी ॥
उतरु काह दैहउँ तेहि जाई । उठि किन मोहि सिखावह भाई ॥

sauṃpesi mohi tumhahi gahi pānī | saba vidhi sukhada parama hita jānī ||
utaru kāha daihaum̐ tehi jāī | uṭhi kina mohi sikhāvaha bhāī ||

बहु बिधि सिचत सोच बिमोचन । स्त्रवत सलिल राजिव-दल लोचन ॥
उमा एक अखंड रघुराई । नर-गति भगत-कृपाल देखाई ॥

bahu bidhi sicata soca bimocana | stravata salila rājiva-dala locana ||
umā eka akhaṃḍa raghurāī | nara-gati bhagata-kṛpāla dekhāī ||