अध्याय 7: सच्चे मित्र के लक्षण और सुग्रीव का वैराग्य

जे न मित्र दुख होहिं दुखारी । तिन्हहि बिलोकत पालक भारी ॥
निज-दुख-गिरि-सम रज करि जाना । मित्र क दुखरज मेरु समाना ॥

je na mitra dukha hohiṃ dukhārī | tinhahi bilokata pālaka bhārī ||
nija-dukha-giri-sama raja kari jānā | mitra ka dukharaja meru samānā ||

जिन्ह कें असि अति सहज न आई । ते सठ कत हठि करत मिताई ॥
कुपथ निवारि सुपंथ चलावा । गुन प्रगटे अवगुनन्हि दुरावा ॥

jinha keṃ asi ati sahaja na āī | te saṭha kata haṭhi karata mitāī ||
kupatha nivāri supaṃtha calāvā | guna pragaṭe avagunanhi durāvā ||

देत लेत मन सङ्क न धरई । बल अनुमान सदा हित करई ॥
बिपति काल कर सतगुन नेहा । श्रुति कह सन्त मित्र गुन एहा ॥

deta leta mana saṅka na dharaī | bala anumāna sadā hita karaī ||
bipati kāla kara sataguna nehā | śruti kaha santa mitra guna ehā ||

आगें कह मृदु बचन बनाई । पाछें अनहित मन कुटिलाई ॥
जा कर चित अहि गति सम भाई । अस कुमित्र परिहरेहि भलाई ॥

āgeṃ kaha mṛdu bacana banāī | pācheṃ anahita mana kuṭilāī ||
jā kara cita ahi gati sama bhāī | asa kumitra pariharehi bhalāī ||

सेवक-सठ नृप-कृपन कुनारी । कपटी-मित्र सूल सम चारी ॥
सखा सोच त्यागहु बल मोरें । सब विधि घटव काज मैं तोरें ॥

sevaka-saṭha nṛpa-kṛpana kunārī | kapaṭī-mitra sūla sama cārī ||
sakhā soca tyāgahu bala moreṃ | saba vidhi ghaṭava kāja maiṃ toreṃ ||

कह सुग्रीव सुनहु रघुबीरा । बालि महाबल अति-रनधीरा ॥
दुन्दुभी अस्थि ताल देखराये । बिनु प्रयास रघुनाथ ढहाए ॥

kaha sugrīva sunahu raghubīrā | bāli mahābala ati-ranadhīrā ||
dundubhī asthi tāla dekharāye | binu prayāsa raghunātha ḍhahāe ||

देखि अमित बल बाढ़ी प्रीती । बालि बधब इन्ह भइ परतीती ॥
बार बार नावा पद सीसा । प्रभुहि जानि मन हरष कपीसा ॥

dekhi amita bala bār̤hī prītī | bāli badhaba inha bhai paratītī ||
bāra bāra nāvā pada sīsā | prabhuhi jāni mana haraṣa kapīsā ||

उपजा ज्ञान बचन तब बोला । नाथ कृपाँ मन भयउ अलोला ॥
सुख सम्पति परिवार बड़ाई । सब परिहरि करिहउँ सेवकाई ॥

upajā jñāna bacana taba bolā | nātha kṛpām̐ mana bhayau alolā ||
sukha sampati parivāra bar̤āī | saba parihari karihaum̐ sevakāī ||

ये सब रामभगति के बाधक । कहहिं सन्त तव पद अवराधक ॥
सत्रु मित्र सुख दुख जग माहीं । माया कृत परमारथ नाहीं ॥

ye saba rāmabhagati ke bādhaka | kahahiṃ santa tava pada avarādhaka ||
satru mitra sukha dukha jaga māhīṃ | māyā kṛta paramāratha nāhīṃ ||

बालि परम-हित जासु प्रसादा । मिलेहु राम तुम्ह समन बिषादा ॥
सपनें जेहि सन होइ लराई । जागें समुझत मन सकुचाई ॥

bāli parama-hita jāsu prasādā | milehu rāma tumha samana biṣādā ||
sapaneṃ jehi sana hoi larāī | jāgeṃ samujhata mana sakucāī ||

अब प्रभु कृपा करहु एहि भाँती । सब तजि भजनु करउँ दिन राती ॥
सुनि विराग संजुत कपि बानी । बोले बिहँसि राम धनु-पानी ॥

aba prabhu kṛpā karahu ehi bhām̐tī | saba taji bhajanu karaum̐ dina rātī ||
suni virāga saṃjuta kapi bānī | bole biham̐si rāma dhanu-pānī ||

जो कछु कहेहु सत्य सब सोई । सखा बचन मम मृषा न होई ॥
नट मरकट इव सबहि नचावत । राम खगेस बेद अस गावत ॥

jo kachu kahehu satya saba soī | sakhā bacana mama mṛṣā na hoī ||
naṭa marakaṭa iva sabahi nacāvata | rāma khagesa beda asa gāvata ||

लै सुग्रीव सङ्ग रघुनाथा । चले चाप-सायक गहि हाथा ॥
तब रघुपति सुग्रीव पठावा । गर्जेसि जाइ निकट बल पावा ॥

lai sugrīva saṅga raghunāthā | cale cāpa-sāyaka gahi hāthā ||
taba raghupati sugrīva paṭhāvā | garjesi jāi nikaṭa bala pāvā ||

सुनत बालि क्रोधातुर धावा । गहि कर चरन नारि समुझावा ॥
सुनु पति जिन्हहिँ मिलेउ सुग्रीवाँ । ते दोउ बन्धु तेज-बल-सीवाँ ॥

sunata bāli krodhātura dhāvā | gahi kara carana nāri samujhāvā ||
sunu pati jinhahim̐ mileu sugrīvām̐ | te dou bandhu teja-bala-sīvām̐ ||

कोसलेस-सुत लछिमन रामा । कालहु जीति सहि संग्रामा ॥

kosalesa-suta lachimana rāmā | kālahu jīti sahi saṃgrāmā ||