सर्ग 98: अंगद द्वारा महापार्श्व का वध

महोदरे तु निहते महापार्श्वो महाबलः ।
सुग्रीवेण समीक्ष्याथ क्रोधात् संरक्तलोचनः

mahodare tu nihate mahāpārśvo mahābalaḥ |
sugrīveṇa samīkṣyātha krodhāt saṃraktalocanaḥ

अङ्गदस्य चमूं भीमां क्षोभयामास मार्गणैः ।
स वानराणां मुख्यानामुत्तमाङ्गानि राक्षसः

aṅgadasya camūṃ bhīmāṃ kṣobhayāmāsa mārgaṇaiḥ |
sa vānarāṇāṃ mukhyānāmuttamāṅgāni rākṣasaḥ

पातयामास कायेभ्यः फलं वृन्तादिवानिलः ।
केषांचिदिषुभिर्बाहूंश्चिच्छेदाथ स राक्षसः

pātayāmāsa kāyebhyaḥ phalaṃ vṛntādivānilaḥ |
keṣāṃcidiṣubhirbāhūṃścicchedātha sa rākṣasaḥ

वानराणां सुसंरब्धः पार्श्वं केषांचिदाक्षिपत् ।
तेऽर्दिता बाणवर्षेण महापार्श्वेन वानराः

vānarāṇāṃ susaṃrabdhaḥ pārśvaṃ keṣāṃcidākṣipat |
te'rditā bāṇavarṣeṇa mahāpārśvena vānarāḥ

विषादविमुखाः सर्वे बभूवुर्गतचेतसः ।
निशम्य बलमुद्विग्नमङ्गदो राक्षसार्दितम्

viṣādavimukhāḥ sarve babhūvurgatacetasaḥ |
niśamya balamudvignamaṅgado rākṣasārditam

वेगं चक्रे महावेगः समुद्र इव पर्वसु ।
आयसं परिघं गृह्य सूर्यरश्मिसमप्रभम्

vegaṃ cakre mahāvegaḥ samudra iva parvasu |
āyasaṃ parighaṃ gṛhya sūryaraśmisamaprabham

समरे वानरश्रेष्ठो महापार्श्वे न्यपातयत् ।
स तु तेन प्रहारेण महापार्श्वो विचेतनः

samare vānaraśreṣṭho mahāpārśve nyapātayat |
sa tu tena prahāreṇa mahāpārśvo vicetanaḥ

ससूतः स्यन्दनात् तस्माद् विसंज्ञश्चापतद् भुवि ।
तस्यर्क्षराजस्तेजस्वी नीलाञ्जनचयोपमः

sasūtaḥ syandanāt tasmād visaṃjñaścāpatad bhuvi |
tasyarkṣarājastejasvī nīlāñjanacayopamaḥ

निष्पत्य सुमहावीर्यः स्वयूथान्मेघसंनिभात् ।
प्रगृह्य गिरिशृङ्गाभां क्रुद्धः स विपुलां शिलाम्

niṣpatya sumahāvīryaḥ svayūthānmeghasaṃnibhāt |
pragṛhya giriśṛṅgābhāṃ kruddhaḥ sa vipulāṃ śilām

अश्वाञ्जघान तरसा बभञ्ज स्यन्दनं च तम् ।
मुहूर्ताल्लब्धसंज्ञस्तु महापार्श्वो महाबलः

aśvāñjaghāna tarasā babhañja syandanaṃ ca tam |
muhūrtāllabdhasaṃjñastu mahāpārśvo mahābalaḥ

अङ्गदं बहुभिर्बाणैर्भूयस्तं प्रत्यविध्यत ।
जाम्बवन्तं त्रिभिर्बाणैराजघान स्तनान्तरे

aṅgadaṃ bahubhirbāṇairbhūyastaṃ pratyavidhyata |
jāmbavantaṃ tribhirbāṇairājaghāna stanāntare

ऋक्षराजं गवाक्षं च जघान बहुभिः शरैः ।
गवाक्षं जाम्बवन्तं च स दृष्ट्वा शरपीडितौ

ṛkṣarājaṃ gavākṣaṃ ca jaghāna bahubhiḥ śaraiḥ |
gavākṣaṃ jāmbavantaṃ ca sa dṛṣṭvā śarapīḍitau

जग्राह परिघं घोरमङ्गदः क्रोधमूर्च्छितः ।
तस्याङ्गदः सरोषाक्षो राक्षसस्य तमायसम्

jagrāha parighaṃ ghoramaṅgadaḥ krodhamūrcchitaḥ |
tasyāṅgadaḥ saroṣākṣo rākṣasasya tamāyasam

दूरस्थितस्य परिघं रविरश्मिसमप्रभम् ।
द्वाभ्यां भुजाभ्यां संगृह्य भ्रामयित्वा च वेगवत्

dūrasthitasya parighaṃ raviraśmisamaprabham |
dvābhyāṃ bhujābhyāṃ saṃgṛhya bhrāmayitvā ca vegavat

महापार्श्वस्य चिक्षेप वधार्थं वालिनः सुतः ।
स तु क्षिप्तो बलवता परिघस्तस्य रक्षसः

mahāpārśvasya cikṣepa vadhārthaṃ vālinaḥ sutaḥ |
sa tu kṣipto balavatā parighastasya rakṣasaḥ

धनुश्च सशरं हस्ताच्छिरस्त्राणं च पातयत् ।
तं समासाद्य वेगेन वालिपुत्रः प्रतापवान्

dhanuśca saśaraṃ hastācchirastrāṇaṃ ca pātayat |
taṃ samāsādya vegena vāliputraḥ pratāpavān

तलेनाभ्यहनत् क्रुद्धः कर्णमूले सकुण्डले ।
स तु क्रुद्धो महावेगो महापार्श्वो महाद्युतिः

talenābhyahanat kruddhaḥ karṇamūle sakuṇḍale |
sa tu kruddho mahāvego mahāpārśvo mahādyutiḥ

करेणैकेन जग्राह सुमहान्तं परश्वधम् ।
तं तैलधौतं विमलं शैलसारमयं दृढम्

kareṇaikena jagrāha sumahāntaṃ paraśvadham |
taṃ tailadhautaṃ vimalaṃ śailasāramayaṃ dṛḍham

राक्षसः परमक्रुद्धो वालिपुत्रे न्यपातयत् ।
तेन वामांसफलके भृशं प्रत्यवपातितम्

rākṣasaḥ paramakruddho vāliputre nyapātayat |
tena vāmāṃsaphalake bhṛśaṃ pratyavapātitam

अङ्गदो मोक्षयामास सरोषः स परश्वधम् ।
स वीरो वज्रसंकाशमङ्गदो मुष्टिमात्मनः

aṅgado mokṣayāmāsa saroṣaḥ sa paraśvadham |
sa vīro vajrasaṃkāśamaṅgado muṣṭimātmanaḥ

संवर्तयत् सुसंक्रुद्धः पितुस्तुल्यपराक्रमः ।
राक्षसस्य स्तनाभ्याशे मर्मज्ञो हृदयं प्रति

saṃvartayat susaṃkruddhaḥ pitustulyaparākramaḥ |
rākṣasasya stanābhyāśe marmajño hṛdayaṃ prati

इन्द्राशनिसमस्पर्शं स मुष्टिं विन्यपातयत् ।
तेन तस्य निपातेन राक्षसस्य महामृधे

indrāśanisamasparśaṃ sa muṣṭiṃ vinyapātayat |
tena tasya nipātena rākṣasasya mahāmṛdhe

पफाल हृदयं चास्य स पपात हतो भुवि ।
तस्मिन् विनिहते भूमौ तत् सैन्यं सम्प्रचुक्षुभे

paphāla hṛdayaṃ cāsya sa papāta hato bhuvi |
tasmin vinihate bhūmau tat sainyaṃ sampracukṣubhe

अभवच्च महान् क्रोधः समरे रावणस्य तु ।
वानराणां प्रहृष्टानां सिंहनादः सुपुष्कलः

abhavacca mahān krodhaḥ samare rāvaṇasya tu |
vānarāṇāṃ prahṛṣṭānāṃ siṃhanādaḥ supuṣkalaḥ

स्फोटयन्निव शब्देन लङ्कां साट्टालगोपुराम् ।
सहेन्द्रेणेव देवानां नादः समभवन्महान्

sphoṭayanniva śabdena laṅkāṃ sāṭṭālagopurām |
sahendreṇeva devānāṃ nādaḥ samabhavanmahān

अथेन्द्रशत्रुस्त्रिदशालयानां
वनौकसां चैव महाप्रणादम् ।
श्रुत्वा सरोषं युधि राक्षसेन्द्रः
पुनश्च युद्धाभिमुखोऽवतस्थे

athendraśatrustridaśālayānāṃ
vanaukasāṃ caiva mahāpraṇādam |
śrutvā saroṣaṃ yudhi rākṣasendraḥ
punaśca yuddhābhimukho'vatasthe