सर्ग 81: इंद्रजित द्वारा माया-सीता का वध

विज्ञाय तु मनस्तस्य राघवस्य महात्मनः ।
स निवृत्याहवात् तस्मात् प्रविवेश पुरं ततः

vijñāya tu manastasya rāghavasya mahātmanaḥ |
sa nivṛtyāhavāt tasmāt praviveśa puraṃ tataḥ

सोऽनुस्मृत्य वधं तेषां राक्षसानां तरस्विनाम् ।
क्रोधताम्रेक्षणः शूरो निर्जगामाथ रावणिः

so'nusmṛtya vadhaṃ teṣāṃ rākṣasānāṃ tarasvinām |
krodhatāmrekṣaṇaḥ śūro nirjagāmātha rāvaṇiḥ

स पश्चिमेन द्वारेण निर्ययौ राक्षसैर्वृतः ।
इन्द्रजित् सुमहावीर्यः पौलस्त्यो देवकण्टकः

sa paścimena dvāreṇa niryayau rākṣasairvṛtaḥ |
indrajit sumahāvīryaḥ paulastyo devakaṇṭakaḥ

इन्द्रजित्तु ततो दृष्ट्वा भ्रातरौ रामलक्ष्मणौ ।
रणायाभ्युुद्यतौ वीरौ मायां प्रादुष्करोत् तदा

indrajittu tato dṛṣṭvā bhrātarau rāmalakṣmaṇau |
raṇāyābhyuudyatau vīrau māyāṃ prāduṣkarot tadā

इन्द्रजित्तु रथे स्थाप्य सीतां मायामयीं तदा ।
बलेन महतावृत्य तस्या वधमरोचयत्

indrajittu rathe sthāpya sītāṃ māyāmayīṃ tadā |
balena mahatāvṛtya tasyā vadhamarocayat

मोहनार्थं तु सर्वेषां बुद्धिं कृत्वा सुदुर्मतिः ।
हन्तुं सीतां व्यवसितो वानराभिमुखो ययौ

mohanārthaṃ tu sarveṣāṃ buddhiṃ kṛtvā sudurmatiḥ |
hantuṃ sītāṃ vyavasito vānarābhimukho yayau

तं दृष्ट्वा त्वभिनिर्यान्तं सर्वे ते काननौकसः ।
उत्पेतुरभिसंक्रुद्धाः शिलाहस्ता युयुत्सवः

taṃ dṛṣṭvā tvabhiniryāntaṃ sarve te kānanaukasaḥ |
utpeturabhisaṃkruddhāḥ śilāhastā yuyutsavaḥ

हनूमान् पुरतस्तेषां जगाम कपिकुञ्जरः ।
प्रगृह्य सुमहच्छृङ्गं पर्वतस्य दुरासदम्

hanūmān puratasteṣāṃ jagāma kapikuñjaraḥ |
pragṛhya sumahacchṛṅgaṃ parvatasya durāsadam

स ददर्श हतानन्दां सीतामिन्द्रजितो रथे ।
एकवेणीधरां दीनामुपवासकृशाननाम्

sa dadarśa hatānandāṃ sītāmindrajito rathe |
ekaveṇīdharāṃ dīnāmupavāsakṛśānanām

परिक्लिष्टैकवसनाममृजां राघवप्रियाम् ।
रजोमलाभ्यामालिप्तैः सर्वगात्रैर्वरस्त्रियम्

parikliṣṭaikavasanāmamṛjāṃ rāghavapriyām |
rajomalābhyāmāliptaiḥ sarvagātrairvarastriyam

तां निरीक्ष्य मुहूर्तं तु मैथिलीमध्यवस्य च ।
बभूवाचिरदृष्टा हि तेन सा जनकात्मजा

tāṃ nirīkṣya muhūrtaṃ tu maithilīmadhyavasya ca |
babhūvāciradṛṣṭā hi tena sā janakātmajā

अब्रवीत् तां तु शोकार्तां निरानन्दां तपस्विनीम् ।
दृष्ट्वा रथस्थितां दीनां राक्षसेन्द्रसुतश्रिताम्

abravīt tāṃ tu śokārtāṃ nirānandāṃ tapasvinīm |
dṛṣṭvā rathasthitāṃ dīnāṃ rākṣasendrasutaśritām

किं समर्थितमस्येति चिन्तयन् स महाकपिः ।
सह तैर्वानरश्रेष्ठैरभ्यधावत रावणिम्

kiṃ samarthitamasyeti cintayan sa mahākapiḥ |
saha tairvānaraśreṣṭhairabhyadhāvata rāvaṇim

तद् वानरबलं दृष्ट्वा रावणिः क्रोधमूर्च्छितः ।
कृत्वा विकोशं निस्त्रिंशं मूर्ध्नि सीतामकर्षयत्

tad vānarabalaṃ dṛṣṭvā rāvaṇiḥ krodhamūrcchitaḥ |
kṛtvā vikośaṃ nistriṃśaṃ mūrdhni sītāmakarṣayat

तां स्त्रियं पश्यतां तेषां ताडयामास राक्षसः ।
क्रोशन्तीं राम रामेति मायया योजितां रथे

tāṃ striyaṃ paśyatāṃ teṣāṃ tāḍayāmāsa rākṣasaḥ |
krośantīṃ rāma rāmeti māyayā yojitāṃ rathe

गृहीतमूर्धजां दृष्ट्वा हनूमान् दैन्यमागतः ।
दुःखजं वारि नेत्राभ्यामुत्सृजन् मारुतात्मजः

gṛhītamūrdhajāṃ dṛṣṭvā hanūmān dainyamāgataḥ |
duḥkhajaṃ vāri netrābhyāmutsṛjan mārutātmajaḥ

तां दृष्ट्वा चारुसर्वाङ्गीं रामस्य महिषीं प्रियाम् ।
अब्रवीत् परुषं वाक्यं क्रोधाद् रक्षोधिपात्मजम्

tāṃ dṛṣṭvā cārusarvāṅgīṃ rāmasya mahiṣīṃ priyām |
abravīt paruṣaṃ vākyaṃ krodhād rakṣodhipātmajam

दुरात्मन्नात्मनाशाय केशपक्षे परामृशः ।
ब्रह्मर्षीणां कुले जातो राक्षसीं योनिमाश्रितः

durātmannātmanāśāya keśapakṣe parāmṛśaḥ |
brahmarṣīṇāṃ kule jāto rākṣasīṃ yonimāśritaḥ

धिक् त्वां पापसमाचारं यस्य ते मतिरीदृशी ।
नृशंसानार्य दुर्वृत्त क्षुद्र पापपराक्रम ।
अनार्यस्येदृशं कर्म घृणा ते नास्ति निर्घृण

dhik tvāṃ pāpasamācāraṃ yasya te matirīdṛśī |
nṛśaṃsānārya durvṛtta kṣudra pāpaparākrama |
anāryasyedṛśaṃ karma ghṛṇā te nāsti nirghṛṇa

च्युता गृहाच्च राज्याच्च रामहस्ताच्च मैथिली ।
किं तवैषापराद्धा हि यदेनां हंसि निर्दय

cyutā gṛhācca rājyācca rāmahastācca maithilī |
kiṃ tavaiṣāparāddhā hi yadenāṃ haṃsi nirdaya

सीतां हत्वा तु न चिरं जीविष्यसि कथंचन ।
वधार्ह कर्मणा तेन मम हस्तगतो ह्यसि

sītāṃ hatvā tu na ciraṃ jīviṣyasi kathaṃcana |
vadhārha karmaṇā tena mama hastagato hyasi

ये च स्त्रीघातिनां लोका लोकवध्यैश्च कुत्सिताः ।
इह जीवितमुत्सृज्य प्रेत्य तान् प्रति लप्स्यसे

ye ca strīghātināṃ lokā lokavadhyaiśca kutsitāḥ |
iha jīvitamutsṛjya pretya tān prati lapsyase

इति ब्रुवाणो हनुमान् सायुधैर्हरिभिर्वृतः ।
अभ्यधावत् सुसंक्रुद्धो राक्षसेन्द्रसुतं प्रति

iti bruvāṇo hanumān sāyudhairharibhirvṛtaḥ |
abhyadhāvat susaṃkruddho rākṣasendrasutaṃ prati

आपतन्तं महावीर्यं तदनीकं वनौकसाम् ।
रक्षसां भीमकोपानामनीकेन न्यवारयत्

āpatantaṃ mahāvīryaṃ tadanīkaṃ vanaukasām |
rakṣasāṃ bhīmakopānāmanīkena nyavārayat

स तां बाणसहस्रेण विक्षोभ्य हरिवाहिनीम् ।
हनूमन्तं हरिश्रेष्ठमिन्द्रजित् प्रत्युवाच ह

sa tāṃ bāṇasahasreṇa vikṣobhya harivāhinīm |
hanūmantaṃ hariśreṣṭhamindrajit pratyuvāca ha

सुग्रीवस्त्वं च रामश्च यन्निमित्तमिहागताः ।
तां वधिष्यामि वैदेहीमद्यैव तव पश्यतः

sugrīvastvaṃ ca rāmaśca yannimittamihāgatāḥ |
tāṃ vadhiṣyāmi vaidehīmadyaiva tava paśyataḥ

इमां हत्वा ततो रामं लक्ष्मणं त्वां च वानर ।
सुग्रीवं च वधिष्यामि तं चानार्यं विभीषणम्

imāṃ hatvā tato rāmaṃ lakṣmaṇaṃ tvāṃ ca vānara |
sugrīvaṃ ca vadhiṣyāmi taṃ cānāryaṃ vibhīṣaṇam

न हन्तव्याः स्त्रियश्चेति यद् ब्रवीषि प्लवंगम ।
पीडाकरममित्राणां यच्च कर्तव्यमेव तत्

na hantavyāḥ striyaśceti yad bravīṣi plavaṃgama |
pīḍākaramamitrāṇāṃ yacca kartavyameva tat

तमेवमुक्त्वा रुदतीं सीतां मायामयीं च ताम् ।
शितधारेण खड्गेन निजघानेन्द्रजित् स्वयम्

tamevamuktvā rudatīṃ sītāṃ māyāmayīṃ ca tām |
śitadhāreṇa khaḍgena nijaghānendrajit svayam

यज्ञोपवीतमार्गेण छिन्ना तेन तपस्विनी ।
सा पृथिव्यां पृथुश्रोणी पपात प्रियदर्शना

yajñopavītamārgeṇa chinnā tena tapasvinī |
sā pṛthivyāṃ pṛthuśroṇī papāta priyadarśanā

तामिन्द्रजित् स्त्रियं हत्वा हनूमन्तमुवाच ह ।
मया रामस्य पश्येमां प्रियां शस्त्रनिषूदिताम् ।
एषा विशस्ता वैदेही निष्फलो वः परिश्रमः

tāmindrajit striyaṃ hatvā hanūmantamuvāca ha |
mayā rāmasya paśyemāṃ priyāṃ śastraniṣūditām |
eṣā viśastā vaidehī niṣphalo vaḥ pariśramaḥ

ततः खड्गेन महता हत्वा तामिन्द्रजित्स्वयम् ।
हृष्टः स रथमास्थाय ननाद च महास्वनम्

tataḥ khaḍgena mahatā hatvā tāmindrajitsvayam |
hṛṣṭaḥ sa rathamāsthāya nanāda ca mahāsvanam

वानराः शुश्रुवुः शब्दमदूरे प्रत्यवस्थिताः ।
व्यादितास्यस्य नदतस्तद्दुर्गं संश्रितस्य तु

vānarāḥ śuśruvuḥ śabdamadūre pratyavasthitāḥ |
vyāditāsyasya nadatastaddurgaṃ saṃśritasya tu

तथा तु सीतां विनिहत्य दुर्मतिः
प्रहृष्टचेताः स बभूव रावणिः ।
तं हृष्टरूपं समुदीक्ष्य वानरा
विषण्णरूपाः समभिप्रदुद्रुवुः

tathā tu sītāṃ vinihatya durmatiḥ
prahṛṣṭacetāḥ sa babhūva rāvaṇiḥ |
taṃ hṛṣṭarūpaṃ samudīkṣya vānarā
viṣaṇṇarūpāḥ samabhipradudruvuḥ