सर्ग 62: रावण की कुम्भकर्ण से विनती

स तु राक्षसशार्दूलो निद्रामदसमाकुलः ।
राजमार्गं श्रिया जुष्टं ययौ विपुलविक्रमः

sa tu rākṣasaśārdūlo nidrāmadasamākulaḥ |
rājamārgaṃ śriyā juṣṭaṃ yayau vipulavikramaḥ

राक्षसानां सहस्रैश्च वृतः परमदुर्जयः ।
गृहेभ्यः पुष्पवर्षेण कीर्यमाणस्तदा ययौ

rākṣasānāṃ sahasraiśca vṛtaḥ paramadurjayaḥ |
gṛhebhyaḥ puṣpavarṣeṇa kīryamāṇastadā yayau

स हेमजालविततं भानुभास्वरदर्शनम् ।
ददर्श विपुलं रम्यं राक्षसेन्द्रनिवेशनम्

sa hemajālavitataṃ bhānubhāsvaradarśanam |
dadarśa vipulaṃ ramyaṃ rākṣasendraniveśanam

स तत्तदा सूर्य इवाभ्रजालं
प्रविश्य रक्षोधिपतेर्निवेशनम् ।
ददर्श दूरेऽग्रजमासनस्थं
स्वयंभुवं शक्र इवासनस्थम्

sa tattadā sūrya ivābhrajālaṃ
praviśya rakṣodhipaterniveśanam |
dadarśa dūre'grajamāsanasthaṃ
svayaṃbhuvaṃ śakra ivāsanastham

भ्रातुः स भवनं गच्छन् रक्षोगणसमन्वितः ।
कुम्भकर्णः पदन्यासैरकम्पयत मेदिनीम्

bhrātuḥ sa bhavanaṃ gacchan rakṣogaṇasamanvitaḥ |
kumbhakarṇaḥ padanyāsairakampayata medinīm

सोऽभिगम्य गृहं भ्रातुः कक्ष्यामभिविगाह्य च ।
ददर्शोद्विग्नमासीनं विमाने पुष्पके गुरुम्

so'bhigamya gṛhaṃ bhrātuḥ kakṣyāmabhivigāhya ca |
dadarśodvignamāsīnaṃ vimāne puṣpake gurum

अथ दृष्ट्वा दशग्रीवः कुम्भकर्णमुपस्थितम् ।
तूर्णमुत्थाय संहृष्टः संनिकर्षमुपानयत्

atha dṛṣṭvā daśagrīvaḥ kumbhakarṇamupasthitam |
tūrṇamutthāya saṃhṛṣṭaḥ saṃnikarṣamupānayat

अथासीनस्य पर्यङ्के कुम्भकर्णो महाबलः ।
भ्रातुर्ववन्दे चरणौ किं कृत्यमिति चाब्रवीत्

athāsīnasya paryaṅke kumbhakarṇo mahābalaḥ |
bhrāturvavande caraṇau kiṃ kṛtyamiti cābravīt

उत्पत्य चैनं मुदितो रावणः परिषस्वजे ।
स भ्रात्रा सम्परिष्वक्तो यथावच्चाभिनन्दितः

utpatya cainaṃ mudito rāvaṇaḥ pariṣasvaje |
sa bhrātrā sampariṣvakto yathāvaccābhinanditaḥ

कुम्भकर्णः शुभं दिव्यं प्रतिपेदे वरासनम् ।
स तदासनमाश्रित्य कुम्भकर्णो महाबलः

kumbhakarṇaḥ śubhaṃ divyaṃ pratipede varāsanam |
sa tadāsanamāśritya kumbhakarṇo mahābalaḥ

संरक्तनयनः क्रोधाद् रावणं वाक्यमब्रवीत् ।
किमर्थमहमादृत्य त्वया राजन् प्रबोधितः

saṃraktanayanaḥ krodhād rāvaṇaṃ vākyamabravīt |
kimarthamahamādṛtya tvayā rājan prabodhitaḥ

शंस कस्माद् भयं तेऽत्र को वा प्रेतो भविष्यति ।
भ्रातरं रावणः क्रुद्धं कुम्भकर्णमवस्थितम्

śaṃsa kasmād bhayaṃ te'tra ko vā preto bhaviṣyati |
bhrātaraṃ rāvaṇaḥ kruddhaṃ kumbhakarṇamavasthitam

रोषेण परिवृत्ताभ्यां नेत्राभ्यां वाक्यमब्रवीत् ।
अद्य ते सुमहान् कालः शयानस्य महाबल

roṣeṇa parivṛttābhyāṃ netrābhyāṃ vākyamabravīt |
adya te sumahān kālaḥ śayānasya mahābala

सुषुप्तस्त्वं न जानीषे मम रामकृतं भयम् ।
एष दाशरथिः श्रीमान् सुग्रीवसहितो बली

suṣuptastvaṃ na jānīṣe mama rāmakṛtaṃ bhayam |
eṣa dāśarathiḥ śrīmān sugrīvasahito balī

समुद्रं लङ्घयित्वा तु मूलं नः परिकृन्तति ।
हन्त पश्यस्व लङ्कायां वनान्युपवनानि च

samudraṃ laṅghayitvā tu mūlaṃ naḥ parikṛntati |
hanta paśyasva laṅkāyāṃ vanānyupavanāni ca

सेतुना सुखमागत्य वानरैकार्णवं कृतम् ।
ये राक्षसा मुख्यतमा हतास्ते वानरैर्युधि

setunā sukhamāgatya vānaraikārṇavaṃ kṛtam |
ye rākṣasā mukhyatamā hatāste vānarairyudhi

वानराणां क्षयं युद्धे न पश्यामि कथंचन ।
न चापि वानरा युद्धे जितपूर्वाः कदाचन

vānarāṇāṃ kṣayaṃ yuddhe na paśyāmi kathaṃcana |
na cāpi vānarā yuddhe jitapūrvāḥ kadācana

तदेतद् भयमुत्पन्नं त्रायस्वेह महाबल ।
नाशय त्वमिमानद्य तदर्थं बोधितो भवान्

tadetad bhayamutpannaṃ trāyasveha mahābala |
nāśaya tvamimānadya tadarthaṃ bodhito bhavān

सर्वक्षपितकोशं च स त्वमभ्युपपद्य माम् ।
त्रायस्वेमां पुरीं लङ्कां बालवृद्धावशेषिताम्

sarvakṣapitakośaṃ ca sa tvamabhyupapadya mām |
trāyasvemāṃ purīṃ laṅkāṃ bālavṛddhāvaśeṣitām

भ्रातुरर्थे महाबाहो कुरु कर्म सुदुष्करम् ।
मयैवं नोक्तपूर्वो हि भ्राता कश्चित् परंतप

bhrāturarthe mahābāho kuru karma suduṣkaram |
mayaivaṃ noktapūrvo hi bhrātā kaścit paraṃtapa

त्वय्यस्ति मम च स्नेहः परा सम्भावना च मे ।
देवासुरेषु युद्धेषु बहुशो राक्षसर्षभ

tvayyasti mama ca snehaḥ parā sambhāvanā ca me |
devāsureṣu yuddheṣu bahuśo rākṣasarṣabha

त्वया देवाः प्रतिव्यूह्य निर्जिताश्चासुरा युधि

tvayā devāḥ prativyūhya nirjitāścāsurā yudhi

तदेतत् सर्वमातिष्ठ वीर्यं भीमपराक्रम ।
नहि ते सर्वभूतेषु दृश्यते सदृशो बली

tadetat sarvamātiṣṭha vīryaṃ bhīmaparākrama |
nahi te sarvabhūteṣu dṛśyate sadṛśo balī

कुरुष्व मे प्रियहितमेतदुत्तमं
यथाप्रियं प्रियरण बान्धवप्रिय ।
स्वतेजसा व्यथय सपत्नवाहिनीं
शरद्घनं पवन इवोद्यतो महान्

kuruṣva me priyahitametaduttamaṃ
yathāpriyaṃ priyaraṇa bāndhavapriya |
svatejasā vyathaya sapatnavāhinīṃ
śaradghanaṃ pavana ivodyato mahān