सर्ग 47: सीता को गिरे राजकुमारों का दर्शन

तस्मिन् प्रविष्टे लङ्कायां कृतार्थे रावणात्मजे ।
राघवं परिवार्याथ ररक्षुर्वानरर्षभाः

tasmin praviṣṭe laṅkāyāṃ kṛtārthe rāvaṇātmaje |
rāghavaṃ parivāryātha rarakṣurvānararṣabhāḥ

हनुमानङ्गदो नीलः सुषेणः कुमुदो नलः ।
गजो गवाक्षो गवयः शरभो गन्धमादनः

hanumānaṅgado nīlaḥ suṣeṇaḥ kumudo nalaḥ |
gajo gavākṣo gavayaḥ śarabho gandhamādanaḥ

जाम्बवानृषभः स्कन्धो रम्भः शतबलिः पृथुः ।
व्यूढानीकाश्च यत्ताश्च द्रुमानादाय सर्वतः

jāmbavānṛṣabhaḥ skandho rambhaḥ śatabaliḥ pṛthuḥ |
vyūḍhānīkāśca yattāśca drumānādāya sarvataḥ

वीक्षमाणा दिशः सर्वास्तिर्यगूर्ध्वं च वानराः ।
तृणेष्वपि च चेष्टत्सु राक्षसा इति मेनिरे

vīkṣamāṇā diśaḥ sarvāstiryagūrdhvaṃ ca vānarāḥ |
tṛṇeṣvapi ca ceṣṭatsu rākṣasā iti menire

रावणश्चापि संहृष्टो विसृज्येन्द्रजितं सुतम् ।
आजुहाव ततः सीतारक्षणी राक्षसीस्तदा

rāvaṇaścāpi saṃhṛṣṭo visṛjyendrajitaṃ sutam |
ājuhāva tataḥ sītārakṣaṇī rākṣasīstadā

राक्षस्यस्त्रिजटा चापि शासनात् तमुपस्थिताः ।
ता उवाच ततो हृष्टो राक्षसी राक्षसाधिपः

rākṣasyastrijaṭā cāpi śāsanāt tamupasthitāḥ |
tā uvāca tato hṛṣṭo rākṣasī rākṣasādhipaḥ

हताविन्द्रजिताख्यात वैदेह्या रामलक्ष्मणौ ।
पुष्पकं तत्समारोप्य दर्शयध्वं रणे हतौ

hatāvindrajitākhyāta vaidehyā rāmalakṣmaṇau |
puṣpakaṃ tatsamāropya darśayadhvaṃ raṇe hatau

यदाश्रयादवष्टब्धा नेयं मामुपतिष्ठते ।
सोऽस्या भर्ता सह भ्रात्रा निहतो रणमूर्धनि

yadāśrayādavaṣṭabdhā neyaṃ māmupatiṣṭhate |
so'syā bhartā saha bhrātrā nihato raṇamūrdhani

निर्विशङ्का निरुद्विग्ना निरपेक्षा च मैथिली ।
मामुपस्थास्यते सीता सर्वाभरणभूषिता

nirviśaṅkā nirudvignā nirapekṣā ca maithilī |
māmupasthāsyate sītā sarvābharaṇabhūṣitā

अद्य कालवशं प्राप्तं रणे रामं सलक्ष्मणम् ।
अवेक्ष्य विनिवृत्ता सा चान्यां गतिमपश्यती

adya kālavaśaṃ prāptaṃ raṇe rāmaṃ salakṣmaṇam |
avekṣya vinivṛttā sā cānyāṃ gatimapaśyatī

अनपेक्षा विशालाक्षी मामुपस्थास्यते स्वयम् ।
तस्य तद् वचनं श्रुत्वा रावणस्य दुरात्मनः

anapekṣā viśālākṣī māmupasthāsyate svayam |
tasya tad vacanaṃ śrutvā rāvaṇasya durātmanaḥ

राक्षस्यस्तास्तथेत्युक्त्वा जग्मुर्वै यत्र पुष्पकम् ।
ततः पुष्पकमादाय राक्षस्यो रावणाज्ञया

rākṣasyastāstathetyuktvā jagmurvai yatra puṣpakam |
tataḥ puṣpakamādāya rākṣasyo rāvaṇājñayā

अशोकवनिकास्थां तां मैथिलीं समुपानयन् ।
तामादाय तु राक्षस्यो भर्तृशोकपराजिताम्

aśokavanikāsthāṃ tāṃ maithilīṃ samupānayan |
tāmādāya tu rākṣasyo bhartṛśokaparājitām

सीतामारोपयामासुर्विमानं पुष्पकं तदा ।
ततः पुष्पकमारोप्य सीतां त्रिजटया सह

sītāmāropayāmāsurvimānaṃ puṣpakaṃ tadā |
tataḥ puṣpakamāropya sītāṃ trijaṭayā saha

जग्मुर्दर्शयितुं तस्यै राक्षस्यो रामलक्ष्मणौ ।
रावणश्चारयामास पताकाध्वजमालिनीम्

jagmurdarśayituṃ tasyai rākṣasyo rāmalakṣmaṇau |
rāvaṇaścārayāmāsa patākādhvajamālinīm

प्राघोषयत हृष्टश्च लङ्कायां राक्षसेश्वरः ।
राघवो लक्ष्मणश्चैव हताविन्द्रजिता रणे

prāghoṣayata hṛṣṭaśca laṅkāyāṃ rākṣaseśvaraḥ |
rāghavo lakṣmaṇaścaiva hatāvindrajitā raṇe

विमानेनापि गत्वा तु सीता त्रिजटया सह ।
ददर्श वानराणां तु सर्वं सैन्यं निपातितम्

vimānenāpi gatvā tu sītā trijaṭayā saha |
dadarśa vānarāṇāṃ tu sarvaṃ sainyaṃ nipātitam

प्रहृष्टमनसश्चापि ददर्श पिशिताशनान् ।
वानरांश्चातिदुःखार्तान् रामलक्ष्मणपार्श्वतः

prahṛṣṭamanasaścāpi dadarśa piśitāśanān |
vānarāṃścātiduḥkhārtān rāmalakṣmaṇapārśvataḥ

ततः सीता ददर्शोभौ शयानौ शरतल्पगौ ।
लक्ष्मणं चैव रामं च विसंज्ञौ शरपीडितौ

tataḥ sītā dadarśobhau śayānau śaratalpagau |
lakṣmaṇaṃ caiva rāmaṃ ca visaṃjñau śarapīḍitau

विध्वस्तकवचौ वीरौ विप्रविद्धशरासनौ ।
सायकैश्छिन्नसर्वाङ्गौ शरस्तम्बमयौ क्षितौ

vidhvastakavacau vīrau vipraviddhaśarāsanau |
sāyakaiśchinnasarvāṅgau śarastambamayau kṣitau

तौ दृष्ट्वा भ्रातरौ तत्र प्रवीरौ पुरुषर्षभौ ।
शयानौ पुण्डरीकाक्षौ कुमाराविव पावकी

tau dṛṣṭvā bhrātarau tatra pravīrau puruṣarṣabhau |
śayānau puṇḍarīkākṣau kumārāviva pāvakī

शरतल्पगतौ वीरौ तथाभूतौ नरर्षभौ ।
दुःखार्ता करुणं सीता सुभृशं विललाप ह

śaratalpagatau vīrau tathābhūtau nararṣabhau |
duḥkhārtā karuṇaṃ sītā subhṛśaṃ vilalāpa ha

भर्तारमनवद्याङ्गी लक्ष्मणं चासितेक्षणा ।
प्रेक्ष्य पांसुषु चेष्टन्तौ रुरोद जनकात्मजा

bhartāramanavadyāṅgī lakṣmaṇaṃ cāsitekṣaṇā |
prekṣya pāṃsuṣu ceṣṭantau ruroda janakātmajā

सबाष्पशोकाभिहता समीक्ष्य
तौ भ्रातरौ देवसुतप्रभावौ ।
वितर्कयन्ती निधनं तयोः सा
दुःखान्विता वाक्यमिदं जगाद

sabāṣpaśokābhihatā samīkṣya
tau bhrātarau devasutaprabhāvau |
vitarkayantī nidhanaṃ tayoḥ sā
duḥkhānvitā vākyamidaṃ jagāda