सर्ग 13: रावण द्वारा ब्रह्मा के शाप का रहस्य

रावणं क्रुद्धमाज्ञाय महापार्श्वो महाबलः ।
मुहूर्तमनुसंचिन्त्य प्राञ्जलिर्वाक्यमब्रवीत्

rāvaṇaṃ kruddhamājñāya mahāpārśvo mahābalaḥ |
muhūrtamanusaṃcintya prāñjalirvākyamabravīt

यः खल्वपि वनं प्राप्य मृगव्यालनिषेवितम् ।
न पिबेन्मधु सम्प्राप्य स नरो बालिशो भवेत्

yaḥ khalvapi vanaṃ prāpya mṛgavyālaniṣevitam |
na pibenmadhu samprāpya sa naro bāliśo bhavet

ईश्वरस्येश्वरः कोऽस्ति तव शत्रुनिबर्हण ।
रमस्व सह वैदेह्या शत्रूनाक्रम्य मूर्धसु

īśvarasyeśvaraḥ ko'sti tava śatrunibarhaṇa |
ramasva saha vaidehyā śatrūnākramya mūrdhasu

बलात् कुक्कुटवृत्तेन प्रवर्तस्व महाबल ।
आक्रम्याक्रम्य सीतां वै तां भुङ्क्ष्व च रमस्व च

balāt kukkuṭavṛttena pravartasva mahābala |
ākramyākramya sītāṃ vai tāṃ bhuṅkṣva ca ramasva ca

लब्धकामस्य ते पश्चादागमिष्यति किं भयम् ।
प्राप्तमप्राप्तकालं वा सर्वं प्रतिविधास्यसे

labdhakāmasya te paścādāgamiṣyati kiṃ bhayam |
prāptamaprāptakālaṃ vā sarvaṃ pratividhāsyase

कुम्भकर्णः सहास्माभिरिन्द्रजिच्च महाबलः ।
प्रतिषेधयितुं शक्तौ सवज्रमपि वज्रिणम्

kumbhakarṇaḥ sahāsmābhirindrajicca mahābalaḥ |
pratiṣedhayituṃ śaktau savajramapi vajriṇam

उपप्रदानं सान्त्वं वा भेदं वा कुशलैः कृतम् ।
समतिक्रम्य दण्डेन सिद्धिमर्थेषु रोचये

upapradānaṃ sāntvaṃ vā bhedaṃ vā kuśalaiḥ kṛtam |
samatikramya daṇḍena siddhimartheṣu rocaye

इह प्राप्तान् वयं सर्वाञ्छत्रूंस्तव महाबल ।
वशे शस्त्रप्रतापेन करिष्यामो न संशयः

iha prāptān vayaṃ sarvāñchatrūṃstava mahābala |
vaśe śastrapratāpena kariṣyāmo na saṃśayaḥ

एवमुक्तस्तदा राजा महापार्श्वेन रावणः ।
तस्य सम्पूजयन् वाक्यमिदं वचनमब्रवीत्

evamuktastadā rājā mahāpārśvena rāvaṇaḥ |
tasya sampūjayan vākyamidaṃ vacanamabravīt

महापार्श्व निबोध त्वं रहस्यं किंचिदात्मनः ।
चिरवृत्तं तदाख्यास्ये यदवाप्तं पुरा मया

mahāpārśva nibodha tvaṃ rahasyaṃ kiṃcidātmanaḥ |
ciravṛttaṃ tadākhyāsye yadavāptaṃ purā mayā

पितामहस्य भवनं गच्छन्तीं पुञ्जिकस्थलाम् ।
चञ्चूर्यमाणामद्राक्षमाकाशेऽग्निशिखामिव

pitāmahasya bhavanaṃ gacchantīṃ puñjikasthalām |
cañcūryamāṇāmadrākṣamākāśe'gniśikhāmiva

सा प्रसह्य मया भुक्ता कृता विवसना ततः ।
स्वयम्भूभवनं प्राप्ता लोलिता नलिनी यथा

sā prasahya mayā bhuktā kṛtā vivasanā tataḥ |
svayambhūbhavanaṃ prāptā lolitā nalinī yathā

तच्च तस्य तथा मन्ये ज्ञातमासीन्महात्मनः ।
अथ संकुपितो वेधा मामिदं वाक्यमब्रवीत्

tacca tasya tathā manye jñātamāsīnmahātmanaḥ |
atha saṃkupito vedhā māmidaṃ vākyamabravīt

अद्यप्रभृति यामन्यां बलान्नारीं गमिष्यसि ।
तदा ते शतधा मूर्धा फलिष्यति न संशयः

adyaprabhṛti yāmanyāṃ balānnārīṃ gamiṣyasi |
tadā te śatadhā mūrdhā phaliṣyati na saṃśayaḥ

इत्यहं तस्य शापस्य भीतः प्रसभमेव ताम् ।
नारोहये बलात् सीतां वैदेहीं शयने शुभे

ityahaṃ tasya śāpasya bhītaḥ prasabhameva tām |
nārohaye balāt sītāṃ vaidehīṃ śayane śubhe

सागरस्येव मे वेगो मारुतस्येव मे गतिः ।
नैतद् दाशरथिर्वेद ह्यासादयति तेन माम्

sāgarasyeva me vego mārutasyeva me gatiḥ |
naitad dāśarathirveda hyāsādayati tena mām

को हि सिंहमिवासीनं सुप्तं गिरिगुहाशये ।
क्रुद्धं मृत्युमिवासीनं प्रबोधयितुमिच्छति

ko hi siṃhamivāsīnaṃ suptaṃ giriguhāśaye |
kruddhaṃ mṛtyumivāsīnaṃ prabodhayitumicchati

न मत्तो निर्गतान् बाणान् द्विजिह्वान् पन्नगानिव ।
रामः पश्यति संग्रामे तेन मामभिगच्छति

na matto nirgatān bāṇān dvijihvān pannagāniva |
rāmaḥ paśyati saṃgrāme tena māmabhigacchati

क्षिप्रं वज्रसमैर्बाणैः शतधा कार्मुकच्युतैः ।
राममादीपयिष्यामि उल्काभिरिव कुञ्जरम्

kṣipraṃ vajrasamairbāṇaiḥ śatadhā kārmukacyutaiḥ |
rāmamādīpayiṣyāmi ulkābhiriva kuñjaram

तच्चास्य बलमादास्ये बलेन महता वृतः ।
उदितः सविता काले नक्षत्राणां प्रभामिव

taccāsya balamādāsye balena mahatā vṛtaḥ |
uditaḥ savitā kāle nakṣatrāṇāṃ prabhāmiva

न वासवेनापि सहस्रचक्षुषा
युधास्मि शक्यो वरुणेन वा पुनः ।
मया त्वियं बाहुबलेन निर्जिता
पुरा पुरी वैश्रवणेन पालिता

na vāsavenāpi sahasracakṣuṣā
yudhāsmi śakyo varuṇena vā punaḥ |
mayā tviyaṃ bāhubalena nirjitā
purā purī vaiśravaṇena pālitā