सर्ग 121: विभीषण द्वारा पुष्पक विमान का आह्वान

तां रात्रिमुषितं रामं सुखोदितमरिंदमम् ।
अब्रवीत् प्राञ्जलिर्वाक्यं जयं पृष्ट्वा विभीषणः

tāṃ rātrimuṣitaṃ rāmaṃ sukhoditamariṃdamam |
abravīt prāñjalirvākyaṃ jayaṃ pṛṣṭvā vibhīṣaṇaḥ

स्नानानि चाङ्गरागाणि वस्त्राण्याभरणानि च ।
चन्दनानि च माल्यानि दिव्यानि विविधानि च

snānāni cāṅgarāgāṇi vastrāṇyābharaṇāni ca |
candanāni ca mālyāni divyāni vividhāni ca

अलंकारविदश्चैता नार्यः पद्मनिभेक्षणाः ।
उपस्थितास्त्वां विधिवत् स्नापयिष्यन्ति राघव

alaṃkāravidaścaitā nāryaḥ padmanibhekṣaṇāḥ |
upasthitāstvāṃ vidhivat snāpayiṣyanti rāghava

एवमुक्तस्तु काकुत्स्थः प्रत्युवाच विभीषणम् ।
हरीन् सुग्रीवमुख्यांस्त्वं स्नानेनोपनिमन्त्रय

evamuktastu kākutsthaḥ pratyuvāca vibhīṣaṇam |
harīn sugrīvamukhyāṃstvaṃ snānenopanimantraya

स तु ताम्यति धर्मात्मा मम हेतोः सुखोचितः ।
सुकुमारो महाबाहुर्भरतः सत्यसंश्रयः

sa tu tāmyati dharmātmā mama hetoḥ sukhocitaḥ |
sukumāro mahābāhurbharataḥ satyasaṃśrayaḥ

तं विना कैकयीपुत्रं भरतं धर्मचारिणम् ।
न मे स्नानं बहु मतं वस्त्राण्याभरणानि च

taṃ vinā kaikayīputraṃ bharataṃ dharmacāriṇam |
na me snānaṃ bahu mataṃ vastrāṇyābharaṇāni ca

एतत् पश्य यथा क्षिप्रं प्रतिगच्छाम तां पुरीम् ।
अयोध्यां गच्छतो ह्येष पन्थाः परमदुर्गमः

etat paśya yathā kṣipraṃ pratigacchāma tāṃ purīm |
ayodhyāṃ gacchato hyeṣa panthāḥ paramadurgamaḥ

एवमुक्तस्तु काकुत्स्थं प्रत्युवाच विभीषणः ।
अह्ना त्वां प्रापयिष्यामि तां पुरीं पार्थिवात्मज

evamuktastu kākutsthaṃ pratyuvāca vibhīṣaṇaḥ |
ahnā tvāṃ prāpayiṣyāmi tāṃ purīṃ pārthivātmaja

पुष्पकं नाम भद्रं ते विमानं सूर्यसंनिभम् ।
मम भ्रातुः कुबेरस्य रावणेन बलीयसा

puṣpakaṃ nāma bhadraṃ te vimānaṃ sūryasaṃnibham |
mama bhrātuḥ kuberasya rāvaṇena balīyasā

हृतं निर्जित्य संग्रामे कामगं दिव्यमुत्तमम् ।
त्वदर्थं पालितं चेदं तिष्ठत्यतुलविक्रम

hṛtaṃ nirjitya saṃgrāme kāmagaṃ divyamuttamam |
tvadarthaṃ pālitaṃ cedaṃ tiṣṭhatyatulavikrama

तदिदं मेघसंकाशं विमानमिह तिष्ठति ।
येन यास्यसि यानेन त्वमयोध्यां गतज्वरः

tadidaṃ meghasaṃkāśaṃ vimānamiha tiṣṭhati |
yena yāsyasi yānena tvamayodhyāṃ gatajvaraḥ

अहं ते यद्यनुग्राह्यो यदि स्मरसि मे गुणान् ।
वस तावदिह प्राज्ञ यद्यस्ति मयि सौहृदम्

ahaṃ te yadyanugrāhyo yadi smarasi me guṇān |
vasa tāvadiha prājña yadyasti mayi sauhṛdam

लक्ष्मणेन सह भ्रात्रा वैदेह्या भार्यया सह ।
अर्चितः सर्वकामैस्त्वं ततो राम गमिष्यसि

lakṣmaṇena saha bhrātrā vaidehyā bhāryayā saha |
arcitaḥ sarvakāmaistvaṃ tato rāma gamiṣyasi

प्रीतियुक्तस्य विहितां ससैन्यः ससुहृद्गणः ।
सत्क्रियां राम मे तावद् गृहाण त्वं मयोद्यताम्

prītiyuktasya vihitāṃ sasainyaḥ sasuhṛdgaṇaḥ |
satkriyāṃ rāma me tāvad gṛhāṇa tvaṃ mayodyatām

प्रणयाद् बहुमानाच्च सौहार्देन च राघव ।
प्रसादयामि प्रेष्योऽहं न खल्वाज्ञापयामि ते

praṇayād bahumānācca sauhārdena ca rāghava |
prasādayāmi preṣyo'haṃ na khalvājñāpayāmi te

एवमुक्तस्ततो रामः प्रत्युवाच विभीषणम् ।
रक्षसां वानराणां च सर्वेषामेव शृण्वताम्

evamuktastato rāmaḥ pratyuvāca vibhīṣaṇam |
rakṣasāṃ vānarāṇāṃ ca sarveṣāmeva śṛṇvatām

पूजितोऽस्मि त्वया वीर साचिव्येन परेण च ।
सर्वात्मना च चेष्टाभिः सौहार्देन परेण च

pūjito'smi tvayā vīra sācivyena pareṇa ca |
sarvātmanā ca ceṣṭābhiḥ sauhārdena pareṇa ca

न खल्वेतन्न कुर्यां ते वचनं राक्षसेश्वर ।
तं तु मे भ्रातरं द्रष्टुं भरतं त्वरते मनः

na khalvetanna kuryāṃ te vacanaṃ rākṣaseśvara |
taṃ tu me bhrātaraṃ draṣṭuṃ bharataṃ tvarate manaḥ

मां निवर्तयितुं योऽसौ चित्रकूटमुपागतः ।
शिरसा याचतो यस्य वचनं न कृतं मया

māṃ nivartayituṃ yo'sau citrakūṭamupāgataḥ |
śirasā yācato yasya vacanaṃ na kṛtaṃ mayā

कौसल्यां च सुमित्रां च कैकेयीं च यशस्विनीम् ।
गुहं च सुहृदं चैव पौराञ्जानपदैः सह

kausalyāṃ ca sumitrāṃ ca kaikeyīṃ ca yaśasvinīm |
guhaṃ ca suhṛdaṃ caiva paurāñjānapadaiḥ saha

अनुजानीहि मां सौम्य पूजितोऽस्मि विभीषण ।
मन्युर्न खलु कर्तव्यः सखे त्वां चानुमानये

anujānīhi māṃ saumya pūjito'smi vibhīṣaṇa |
manyurna khalu kartavyaḥ sakhe tvāṃ cānumānaye

उपस्थापय मे शीघ्रं विमानं राक्षसेश्वर ।
कृतकार्यस्य मे वासः कथं स्यादिह सम्मतः

upasthāpaya me śīghraṃ vimānaṃ rākṣaseśvara |
kṛtakāryasya me vāsaḥ kathaṃ syādiha sammataḥ

एवमुक्तस्तु रामेण राक्षसेन्द्रो विभीषणः ।
विमानं सूर्यसंकाशमाजुहाव त्वरान्वितः

evamuktastu rāmeṇa rākṣasendro vibhīṣaṇaḥ |
vimānaṃ sūryasaṃkāśamājuhāva tvarānvitaḥ

ततः काञ्चनचित्राङ्गं वैदूर्यमणिवेदिकम् ।
कूटागारैः परिक्षिप्तं सर्वतो रजतप्रभम्

tataḥ kāñcanacitrāṅgaṃ vaidūryamaṇivedikam |
kūṭāgāraiḥ parikṣiptaṃ sarvato rajataprabham

पाण्डुराभिः पताकाभिर्ध्वजैश्च समलंकृतम् ।
शोभितं काञ्चनैर्हर्म्यैर्हेमपद्मविभूषितैः

pāṇḍurābhiḥ patākābhirdhvajaiśca samalaṃkṛtam |
śobhitaṃ kāñcanairharmyairhemapadmavibhūṣitaiḥ

प्रकीर्णं किङ्किणीजालैर्मुक्तामणिगवाक्षकम् ।
घण्टाजालैः परिक्षिप्तं सर्वतो मधुरस्वनम्

prakīrṇaṃ kiṅkiṇījālairmuktāmaṇigavākṣakam |
ghaṇṭājālaiḥ parikṣiptaṃ sarvato madhurasvanam

तं मेरुशिखराकारं निर्मितं विश्वकर्मणा ।
बृहद्भिर्भूषितं हर्म्यैर्मुक्तारजतशोभितैः

taṃ meruśikharākāraṃ nirmitaṃ viśvakarmaṇā |
bṛhadbhirbhūṣitaṃ harmyairmuktārajataśobhitaiḥ

तलैः स्फटिकचित्राङ्गैर्वैदूर्यैश्च वरासनैः ।
महार्हास्तरणोपेतैरुपपन्नं महाधनैः

talaiḥ sphaṭikacitrāṅgairvaidūryaiśca varāsanaiḥ |
mahārhāstaraṇopetairupapannaṃ mahādhanaiḥ

उपस्थितमनाधृष्यं तद् विमानं मनोजवम् ।
निवेदयित्वा रामाय तस्थौ तत्र विभीषणः

upasthitamanādhṛṣyaṃ tad vimānaṃ manojavam |
nivedayitvā rāmāya tasthau tatra vibhīṣaṇaḥ

तत् पुष्पकं कामगमं विमान-
मुपस्थितं भूधरसंनिकाशम् ।
दृष्ट्वा तदा विस्मयमाजगाम
रामः ससौमित्रिरुदारसत्त्वः

tat puṣpakaṃ kāmagamaṃ vimāna-
mupasthitaṃ bhūdharasaṃnikāśam |
dṛṣṭvā tadā vismayamājagāma
rāmaḥ sasaumitrirudārasattvaḥ