सर्ग 120: इंद्र द्वारा मृत वानरों को जीवनदान

प्रतिप्रयाते काकुत्स्थे महेन्द्रः पाकशासनः ।
अब्रवीत् परमप्रीतो राघवं प्राञ्जलिं स्थितम्

pratiprayāte kākutsthe mahendraḥ pākaśāsanaḥ |
abravīt paramaprīto rāghavaṃ prāñjaliṃ sthitam

अमोघं दर्शनं राम तवास्माकं नरर्षभ ।
प्रीतियुक्ताः स्म तेन त्वं ब्रूहि यन्मनसेप्सितम्

amoghaṃ darśanaṃ rāma tavāsmākaṃ nararṣabha |
prītiyuktāḥ sma tena tvaṃ brūhi yanmanasepsitam

एवमुक्तो महेन्द्रेण प्रसन्नेन महात्मना ।
सुप्रसन्नमना हृष्टो वचनं प्राह राघवः

evamukto mahendreṇa prasannena mahātmanā |
suprasannamanā hṛṣṭo vacanaṃ prāha rāghavaḥ

यदि प्रीतिः समुत्पन्ना मयि ते विबुधेश्वर ।
वक्ष्यामि कुरु मे सत्यं वचनं वदतां वर

yadi prītiḥ samutpannā mayi te vibudheśvara |
vakṣyāmi kuru me satyaṃ vacanaṃ vadatāṃ vara

मम हेतोः पराक्रान्ता ये गता यमसादनम् ।
ते सर्वे जीवितं प्राप्य समुत्तिष्ठन्तु वानराः

mama hetoḥ parākrāntā ye gatā yamasādanam |
te sarve jīvitaṃ prāpya samuttiṣṭhantu vānarāḥ

मत्कृते विप्रयुक्ता ये पुत्रैर्दारैश्च वानराः ।
तान् प्रीतमनसः सर्वान् द्रष्टुमिच्छामि मानद

matkṛte viprayuktā ye putrairdāraiśca vānarāḥ |
tān prītamanasaḥ sarvān draṣṭumicchāmi mānada

विक्रान्ताश्चापि शूराश्च न मृत्युं गणयन्ति च ।
कृतयत्ना विपन्नाश्च जीवयैतान् पुरंदर

vikrāntāścāpi śūrāśca na mṛtyuṃ gaṇayanti ca |
kṛtayatnā vipannāśca jīvayaitān puraṃdara

मत्प्रियेष्वभिरक्ताश्च न मृत्युं गणयन्ति ये ।
त्वत्प्रसादात् समेयुस्ते वरमेतमहं वृणे

matpriyeṣvabhiraktāśca na mṛtyuṃ gaṇayanti ye |
tvatprasādāt sameyuste varametamahaṃ vṛṇe

नीरुजो निर्व्रणांश्चैव सम्पन्नबलपौरुषान् ।
गोलाङ्गूलांस्तथर्क्षांश्च द्रष्टुमिच्छामि मानद

nīrujo nirvraṇāṃścaiva sampannabalapauruṣān |
golāṅgūlāṃstatharkṣāṃśca draṣṭumicchāmi mānada

अकाले चापि पुष्पाणि मूलानि च फलानि च ।
नद्यश्च विमलास्तत्र तिष्ठेयुर्यत्र वानराः

akāle cāpi puṣpāṇi mūlāni ca phalāni ca |
nadyaśca vimalāstatra tiṣṭheyuryatra vānarāḥ

श्रुत्वा तु वचनं तस्य राघवस्य महात्मनः ।
महेन्द्रः प्रत्युवाचेदं वचनं प्रीतिसंयुतम्

śrutvā tu vacanaṃ tasya rāghavasya mahātmanaḥ |
mahendraḥ pratyuvācedaṃ vacanaṃ prītisaṃyutam

महानयं वरस्तात यस्त्वयोक्तो रघूत्तम ।
द्विर्मया नोक्तपूर्वं च तस्मादेतद् भविष्यति

mahānayaṃ varastāta yastvayokto raghūttama |
dvirmayā noktapūrvaṃ ca tasmādetad bhaviṣyati

समुत्तिष्ठन्तु ते सर्वे हता ये युधि राक्षसैः ।
ऋक्षाश्च सह गोपुच्छैर्निकृत्ताननबाहवः

samuttiṣṭhantu te sarve hatā ye yudhi rākṣasaiḥ |
ṛkṣāśca saha gopucchairnikṛttānanabāhavaḥ

नीरुजो निर्व्रणाश्चैव सम्पन्नबलपौरुषाः ।
समुत्थास्यन्ति हरयः सुप्ता निद्राक्षये यथा

nīrujo nirvraṇāścaiva sampannabalapauruṣāḥ |
samutthāsyanti harayaḥ suptā nidrākṣaye yathā

सुहृद्भिर्बान्धवैश्चैव ज्ञातिभिः स्वजनेन च ।
सर्व एव समेष्यन्ति संयुक्ताः परया मुदा

suhṛdbhirbāndhavaiścaiva jñātibhiḥ svajanena ca |
sarva eva sameṣyanti saṃyuktāḥ parayā mudā

अकाले पुष्पशबलाः फलवन्तश्च पादपाः ।
भविष्यन्ति महेष्वास नद्यश्च सलिलायुताः

akāle puṣpaśabalāḥ phalavantaśca pādapāḥ |
bhaviṣyanti maheṣvāsa nadyaśca salilāyutāḥ

सव्रणैः प्रथमं गात्रैरिदानीं निर्व्रणैः समैः ।
ततः समुत्थिताः सर्वे सुप्त्वेव हरिसत्तमाः

savraṇaiḥ prathamaṃ gātrairidānīṃ nirvraṇaiḥ samaiḥ |
tataḥ samutthitāḥ sarve suptveva harisattamāḥ

बभूवुर्वानराः सर्वे किं त्वेतदिति विस्मिताः ।
काकुत्स्थं परिपूर्णार्थं दृष्ट्वा सर्वे सुरोत्तमाः

babhūvurvānarāḥ sarve kiṃ tvetaditi vismitāḥ |
kākutsthaṃ paripūrṇārthaṃ dṛṣṭvā sarve surottamāḥ

अब्रुवन् परमप्रीताः स्तुत्वा रामं सलक्ष्मणम् ।
गच्छायोध्यामितो राजन् विसर्जय च वानरान्

abruvan paramaprītāḥ stutvā rāmaṃ salakṣmaṇam |
gacchāyodhyāmito rājan visarjaya ca vānarān

मैथिलीं सान्त्वयस्वैनामनुरक्तां यशस्विनीम् ।
भ्रातरं भरतं पश्य त्वच्छोकाद् व्रतचारिणम्

maithilīṃ sāntvayasvaināmanuraktāṃ yaśasvinīm |
bhrātaraṃ bharataṃ paśya tvacchokād vratacāriṇam

शत्रुघ्नं च महात्मानं मातॄः सर्वाः परंतप ।
अभिषेचय चात्मानं पौरान् गत्वा प्रहर्षय

śatrughnaṃ ca mahātmānaṃ mātṝḥ sarvāḥ paraṃtapa |
abhiṣecaya cātmānaṃ paurān gatvā praharṣaya

एवमुक्त्वा सहस्राक्षो रामं सौमित्रिणा सह ।
विमानैः सूर्यसंकाशैर्ययौ हृष्टः सुरैः सह

evamuktvā sahasrākṣo rāmaṃ saumitriṇā saha |
vimānaiḥ sūryasaṃkāśairyayau hṛṣṭaḥ suraiḥ saha

अभिवाद्य च काकुत्स्थः सर्वांस्तांस्त्रिदशोत्तमान् ।
लक्ष्मणेन सह भ्रात्रा वासमाज्ञापयत् तदा

abhivādya ca kākutsthaḥ sarvāṃstāṃstridaśottamān |
lakṣmaṇena saha bhrātrā vāsamājñāpayat tadā

ततस्तु सा लक्ष्मणरामपालिता
महाचमूर्हृष्टजना यशस्विनी ।
श्रिया ज्वलन्ती विरराज सर्वतो
निशा प्रणीतेव हि शीतरश्मिना

tatastu sā lakṣmaṇarāmapālitā
mahācamūrhṛṣṭajanā yaśasvinī |
śriyā jvalantī virarāja sarvato
niśā praṇīteva hi śītaraśminā