सर्ग 122: सबका पुष्पक में अयोध्या प्रस्थान

उपस्थितं तु तं कृत्वा पुष्पकं पुष्पभूषितम् ।
अविदूरे स्थितो राममित्युवाच विभीषणः

upasthitaṃ tu taṃ kṛtvā puṣpakaṃ puṣpabhūṣitam |
avidūre sthito rāmamityuvāca vibhīṣaṇaḥ

स तु बद्धाञ्जलिपुटो विनीतो राक्षसेश्वरः ।
अब्रवीत् त्वरयोपेतः किं करोमीति राघवम्

sa tu baddhāñjalipuṭo vinīto rākṣaseśvaraḥ |
abravīt tvarayopetaḥ kiṃ karomīti rāghavam

तमब्रवीन्महातेजा लक्ष्मणस्योपशृण्वतः ।
विमृश्य राघवो वाक्यमिदं स्नेहपुरस्कृतम्

tamabravīnmahātejā lakṣmaṇasyopaśṛṇvataḥ |
vimṛśya rāghavo vākyamidaṃ snehapuraskṛtam

कृतप्रयत्नकर्माणः सर्व एव वनौकसः ।
रत्नैरर्थैश्च विविधैः सम्पूज्यन्तां विभीषण

kṛtaprayatnakarmāṇaḥ sarva eva vanaukasaḥ |
ratnairarthaiśca vividhaiḥ sampūjyantāṃ vibhīṣaṇa

सहामीभिस्त्वया लङ्का निर्जिता राक्षसेश्वर ।
हृष्टैः प्राणभयं त्यक्त्वा संग्रामेष्वनिवर्तिभिः

sahāmībhistvayā laṅkā nirjitā rākṣaseśvara |
hṛṣṭaiḥ prāṇabhayaṃ tyaktvā saṃgrāmeṣvanivartibhiḥ

त इमे कृतकर्माणः सर्व एव वनौकसः ।
धनरत्नप्रदानैश्च कर्मैषां सफलं कुरु

ta ime kṛtakarmāṇaḥ sarva eva vanaukasaḥ |
dhanaratnapradānaiśca karmaiṣāṃ saphalaṃ kuru

एवं सम्मानिताश्चैते नन्द्यमाना यथा त्वया ।
भविष्यन्ति कृतज्ञेन निर्वृता हरियूथपाः

evaṃ sammānitāścaite nandyamānā yathā tvayā |
bhaviṣyanti kṛtajñena nirvṛtā hariyūthapāḥ

त्यागिनं संग्रहीतारं सानुक्रोशं जितेन्द्रियम् ।
सर्वे त्वामभिगच्छन्ति ततः सम्बोधयामि ते

tyāginaṃ saṃgrahītāraṃ sānukrośaṃ jitendriyam |
sarve tvāmabhigacchanti tataḥ sambodhayāmi te

हीनं रतिगुणैः सर्वैरभिहन्तारमाहवे ।
सेना त्यजति संविग्ना नृपतिं तं नरेश्वर

hīnaṃ ratiguṇaiḥ sarvairabhihantāramāhave |
senā tyajati saṃvignā nṛpatiṃ taṃ nareśvara

एवमुक्तस्तु रामेण वानरांस्तान् विभीषणः ।
रत्नार्थसंविभागेन सर्वानेवाभ्यपूजयत्

evamuktastu rāmeṇa vānarāṃstān vibhīṣaṇaḥ |
ratnārthasaṃvibhāgena sarvānevābhyapūjayat

ततस्तान् पूजितान् दृष्ट्वा रत्नार्थैर्हरियूथपान् ।
आरुरोह तदा रामस्तद् विमानमनुत्तमम्

tatastān pūjitān dṛṣṭvā ratnārthairhariyūthapān |
āruroha tadā rāmastad vimānamanuttamam

अङ्केनादाय वैदेहीं लज्जमानां मनस्विनीम् ।
लक्ष्मणेन सह भ्रात्रा विक्रान्तेन धनुष्मता

aṅkenādāya vaidehīṃ lajjamānāṃ manasvinīm |
lakṣmaṇena saha bhrātrā vikrāntena dhanuṣmatā

अब्रवीत् स विमानस्थः पूजयन् सर्ववानरान् ।
सुग्रीवं च महावीर्यं काकुत्स्थः सविभीषणम्

abravīt sa vimānasthaḥ pūjayan sarvavānarān |
sugrīvaṃ ca mahāvīryaṃ kākutsthaḥ savibhīṣaṇam

मित्रकार्यं कृतमिदं भवद्भिर्वानरर्षभाः ।
अनुज्ञाता मया सर्वे यथेष्टं प्रतिगच्छत

mitrakāryaṃ kṛtamidaṃ bhavadbhirvānararṣabhāḥ |
anujñātā mayā sarve yatheṣṭaṃ pratigacchata

यत् तु कार्यं वयस्येन स्निग्धेन च हितेन च ।
कृतं सुग्रीव तत् सर्वं भवताधर्मभीरुणा

yat tu kāryaṃ vayasyena snigdhena ca hitena ca |
kṛtaṃ sugrīva tat sarvaṃ bhavatādharmabhīruṇā

किष्किन्धां प्रति याह्याशु स्वसैन्येनाभिसंवृतः ।
स्वराज्ये वस लङ्कायां मया दत्ते विभीषण ।
न त्वां धर्षयितुं शक्ताः सेन्द्रा अपि दिवौकसः

kiṣkindhāṃ prati yāhyāśu svasainyenābhisaṃvṛtaḥ |
svarājye vasa laṅkāyāṃ mayā datte vibhīṣaṇa |
na tvāṃ dharṣayituṃ śaktāḥ sendrā api divaukasaḥ

अयोध्यां प्रति यास्यामि राजधानीं पितुर्मम ।
अभ्यनुज्ञातुमिच्छामि सर्वानामन्त्रयामि वः

ayodhyāṃ prati yāsyāmi rājadhānīṃ piturmama |
abhyanujñātumicchāmi sarvānāmantrayāmi vaḥ

एवमुक्तास्तु रामेण हरीन्द्रा हरयस्तथा ।
ऊचुः प्राञ्जलयः सर्वे राक्षसश्च विभीषणः

evamuktāstu rāmeṇa harīndrā harayastathā |
ūcuḥ prāñjalayaḥ sarve rākṣasaśca vibhīṣaṇaḥ

अयोध्यां गन्तुमिच्छामः सर्वान् नयतु नो भवान् ।
मुद्युक्ता विचरिष्यामो वनान्युपवनानि च

ayodhyāṃ gantumicchāmaḥ sarvān nayatu no bhavān |
mudyuktā vicariṣyāmo vanānyupavanāni ca

दृष्ट्वा त्वामभिषेकार्द्रं कौसल्यामभिवाद्य च ।
अचिरादागमिष्यामः स्वगृहान् नृपसत्तम

dṛṣṭvā tvāmabhiṣekārdraṃ kausalyāmabhivādya ca |
acirādāgamiṣyāmaḥ svagṛhān nṛpasattama

एवमुक्तस्तु धर्मात्मा वानरैः सविभीषणैः ।
अब्रवीद् वानरान् रामः ससुग्रीवविभीषणान्

evamuktastu dharmātmā vānaraiḥ savibhīṣaṇaiḥ |
abravīd vānarān rāmaḥ sasugrīvavibhīṣaṇān

प्रियात् प्रियतरं लब्धं यदहं ससुहृज्जनः ।
सर्वैर्भवद्भिः सहितः प्रीतिं लप्स्ये पुरीं गतः

priyāt priyataraṃ labdhaṃ yadahaṃ sasuhṛjjanaḥ |
sarvairbhavadbhiḥ sahitaḥ prītiṃ lapsye purīṃ gataḥ

क्षिप्रमारोह सुग्रीव विमानं सह वानरैः ।
त्वमप्यारोह सामात्यो राक्षसेन्द्र विभीषण

kṣipramāroha sugrīva vimānaṃ saha vānaraiḥ |
tvamapyāroha sāmātyo rākṣasendra vibhīṣaṇa

ततः स पुष्पकं दिव्यं सुग्रीवः सह वानरैः ।
आरुरोह मुदा युक्तः सामात्यश्च विभीषणः

tataḥ sa puṣpakaṃ divyaṃ sugrīvaḥ saha vānaraiḥ |
āruroha mudā yuktaḥ sāmātyaśca vibhīṣaṇaḥ

तेष्वारूढेषु सर्वेषु कौबेरं परमासनम् ।
राघवेणाभ्यनुज्ञातमुत्पपात विहायसम्

teṣvārūḍheṣu sarveṣu kauberaṃ paramāsanam |
rāghaveṇābhyanujñātamutpapāta vihāyasam

खगतेन विमानेन हंसयुक्तेन भास्वता ।
प्रहृष्टश्च प्रतीतश्च बभौ रामः कुबेरवत्

khagatena vimānena haṃsayuktena bhāsvatā |
prahṛṣṭaśca pratītaśca babhau rāmaḥ kuberavat

ते सर्वे वानरर्क्षाश्च राक्षसाश्च महाबलाः ।
यथासुखमसम्बाधं दिव्ये तस्मिन्नुपाविशन्

te sarve vānararkṣāśca rākṣasāśca mahābalāḥ |
yathāsukhamasambādhaṃ divye tasminnupāviśan