सर्ग 97: सीता का धरती माता में प्रवेश

वाल्मीकिनैवमुक्तस्तु राघवः प्रत्यभाषत ।
प्राञ्जलिर्जगतो मध्ये दृष्ट्वा तां वरवर्णिनीम्

vālmīkinaivamuktastu rāghavaḥ pratyabhāṣata |
prāñjalirjagato madhye dṛṣṭvā tāṃ varavarṇinīm

एवमेतन्महाभाग यथा वदसि धर्मवित् ।
प्रत्ययस्तु मम ब्रह्मंस्तव वाक्यैरकल्मषैः

evametanmahābhāga yathā vadasi dharmavit |
pratyayastu mama brahmaṃstava vākyairakalmaṣaiḥ

प्रत्ययस्तु पुरा वृत्तो वैदेह्याः सुरसन्निधौ ।
शपथस्तु कृतस्तत्र तेन वेश्म प्रवेशिता ।
लोकापवादो बलवान्येन त्यक्ता हि मैथिली

pratyayastu purā vṛtto vaidehyāḥ surasannidhau |
śapathastu kṛtastatra tena veśma praveśitā |
lokāpavādo balavānyena tyaktā hi maithilī

सेयं लोकभयाद्ब्रह्मन्नपापेत्यभिजानता ।
परित्यक्ता मया सीता तद्भावन्क्षन्तुमर्हति

seyaṃ lokabhayādbrahmannapāpetyabhijānatā |
parityaktā mayā sītā tadbhāvankṣantumarhati

जानामि चेमौ पुत्रौ मे यमजातौ कुशीलवौ ।
शुद्धायां जगतो मध्ये मैथिल्यां प्रीतिरस्तु मे

jānāmi cemau putrau me yamajātau kuśīlavau |
śuddhāyāṃ jagato madhye maithilyāṃ prītirastu me

अभिप्रायं तु विज्ञाय रामस्य सुरसत्तमाः ।
सीतायाः शपथे तस्मिन् महेन्द्राद्या महौजसः

abhiprāyaṃ tu vijñāya rāmasya surasattamāḥ |
sītāyāḥ śapathe tasmin mahendrādyā mahaujasaḥ

पितामहं पुरस्कृत्य सर्व एव समागताः

pitāmahaṃ puraskṛtya sarva eva samāgatāḥ

आदित्या वसवो रुद्रा ह्यश्विनौ समरुद्गणाः ।
गन्धर्वाप्सरसश्चैव सर्व एव समागताः

ādityā vasavo rudrā hyaśvinau samarudgaṇāḥ |
gandharvāpsarasaścaiva sarva eva samāgatāḥ

साध्याश्च विश्वेदेवाश्च सर्वे च परमर्षयः ।
नागाः सुपर्णाः सिद्धाश्च ते सर्वे हृष्टमानसाः ।
सीताशपथसम्भ्रान्ताः सर्व एव समागताः

sādhyāśca viśvedevāśca sarve ca paramarṣayaḥ |
nāgāḥ suparṇāḥ siddhāśca te sarve hṛṣṭamānasāḥ |
sītāśapathasambhrāntāḥ sarva eva samāgatāḥ

दृष्ट्वा देवानृषींश्चैव राघवः पुनरब्रवीत् ।
प्रत्ययो मे नरश्रेष्ठा ऋषिवाक्यैरकल्मषैः

dṛṣṭvā devānṛṣīṃścaiva rāghavaḥ punarabravīt |
pratyayo me naraśreṣṭhā ṛṣivākyairakalmaṣaiḥ

शुद्धायां जगतो मध्ये वैदेह्यां प्रीतिरस्तु मे

śuddhāyāṃ jagato madhye vaidehyāṃ prītirastu me

ततो वायुः शुभः पुण्यो दिव्यगन्धो मनोरमः ।
तज्जनौघं सुरश्रेष्ठो ह्लादयामास सर्वतः

tato vāyuḥ śubhaḥ puṇyo divyagandho manoramaḥ |
tajjanaughaṃ suraśreṣṭho hlādayāmāsa sarvataḥ

तदद्भुतमिवाचिन्त्यं निरैक्षन्त समागताः ।
मानवाः सर्वराष्ट्रेभ्यः पूर्वं कृतयुगे यथा

tadadbhutamivācintyaṃ niraikṣanta samāgatāḥ |
mānavāḥ sarvarāṣṭrebhyaḥ pūrvaṃ kṛtayuge yathā

सर्वान्समागतान्दृष्ट्वा सीता काषायवासिनी ।
अब्रवीत्प्राञ्जलिर्वाक्यमधोदृष्टिरवाङ्मुखी

sarvānsamāgatāndṛṣṭvā sītā kāṣāyavāsinī |
abravītprāñjalirvākyamadhodṛṣṭiravāṅmukhī

यथा ऽहं राघवादन्यं मनसापि न चिन्तये ।
तथा मे माधवी देवी विवरं दातुमर्हति

yathā 'haṃ rāghavādanyaṃ manasāpi na cintaye |
tathā me mādhavī devī vivaraṃ dātumarhati

मनसा कर्मणा वाचा यथा रामं समर्चये ।
तथा मे माधवी देवी विवरं दातुमर्हति

manasā karmaṇā vācā yathā rāmaṃ samarcaye |
tathā me mādhavī devī vivaraṃ dātumarhati

यथैतत्सत्यमुक्तं मे वेद्मि रामात्परं न च ।
तथा मे माधवी देवी विवरं दातुमर्हति

yathaitatsatyamuktaṃ me vedmi rāmātparaṃ na ca |
tathā me mādhavī devī vivaraṃ dātumarhati

तथा शपन्त्यां वैदेह्यां प्रादुरासीत्तदद्भुतम् ।
भूतलादुत्थितं दिव्यं सिंहासनमनुत्तमम्

tathā śapantyāṃ vaidehyāṃ prādurāsīttadadbhutam |
bhūtalādutthitaṃ divyaṃ siṃhāsanamanuttamam

ध्रियमाणं शिरोभिस्तु नागैरमितविक्रमैः ।
दिव्यं दिव्येन वपुषा दिव्यरत्नविभूषितैः

dhriyamāṇaṃ śirobhistu nāgairamitavikramaiḥ |
divyaṃ divyena vapuṣā divyaratnavibhūṣitaiḥ

तस्मिंस्तु धरणी देवी बाहुभ्यां गृह्य मैथिलीम् ।
स्वागतेनाभिनन्द्यैनामासने चोपवेशयत्

tasmiṃstu dharaṇī devī bāhubhyāṃ gṛhya maithilīm |
svāgatenābhinandyaināmāsane copaveśayat

तामासनगतां दृष्ट्वा प्रविशन्तीं रसातलम् ।
पुष्पवृष्टिरविच्छिन्ना दिव्या सीतामवाकिरत्

tāmāsanagatāṃ dṛṣṭvā praviśantīṃ rasātalam |
puṣpavṛṣṭiravicchinnā divyā sītāmavākirat

साधुकारश्च सुमहान्देवानां सहसोत्थितः ।
साधु साध्विति वै सीते यस्यास्ते शीलमीदृशम्

sādhukāraśca sumahāndevānāṃ sahasotthitaḥ |
sādhu sādhviti vai sīte yasyāste śīlamīdṛśam

एवं बहुविधा वाचो ह्यन्तरिक्षगताः सुराः ।
व्याजह्रुर्हृष्टमनसो दृष्ट्वा सीताप्रवेशनम्

evaṃ bahuvidhā vāco hyantarikṣagatāḥ surāḥ |
vyājahrurhṛṣṭamanaso dṛṣṭvā sītāpraveśanam

यज्ञवाटगताश्चापि मुनयः सर्व एव ते ।
राजानश्च नरव्याघ्रा विस्मयान्नोपरेमिरे

yajñavāṭagatāścāpi munayaḥ sarva eva te |
rājānaśca naravyāghrā vismayānnoparemire

अन्तरिक्षे च भूमौ च सर्वे स्थावरजङ्गमाः ।
दानवाश्च महाकायाः पाताले पन्नगाधिपाः

antarikṣe ca bhūmau ca sarve sthāvarajaṅgamāḥ |
dānavāśca mahākāyāḥ pātāle pannagādhipāḥ

केचिद्विनेदुः संहृष्टाः केचिद्ध्यानपरायणाः ।
केचिद्रामं निरीक्षन्ते केचित्सीतामचेतनाः

kecidvineduḥ saṃhṛṣṭāḥ keciddhyānaparāyaṇāḥ |
kecidrāmaṃ nirīkṣante kecitsītāmacetanāḥ

सीताप्रवेशनं दृष्ट्वा तेषामासीत्समागमः ।
तन्मुहूर्तमिवात्यर्थं समं सम्मोहितं जगत्

sītāpraveśanaṃ dṛṣṭvā teṣāmāsītsamāgamaḥ |
tanmuhūrtamivātyarthaṃ samaṃ sammohitaṃ jagat