सर्ग 80: दण्ड का शुक्र-पुत्री अरजा पर अत्याचार

एतदाख्याय रामाय महर्षिः कुम्भसम्भवः ।
अस्यामेवापरं वाक्यं कथायामुपचक्रमे

etadākhyāya rāmāya maharṣiḥ kumbhasambhavaḥ |
asyāmevāparaṃ vākyaṃ kathāyāmupacakrame

ततः स दण्डः काकुत्स्थ बहुवर्षगणायुतम् ।
अकरोत्तत्र दान्तात्मा राज्यं निहतकण्टकम्

tataḥ sa daṇḍaḥ kākutstha bahuvarṣagaṇāyutam |
akarottatra dāntātmā rājyaṃ nihatakaṇṭakam

अथ काले तु कस्मिंश्चिद्राजा भार्गवमाश्रमम् ।
रमणीयमुपाक्रामच्चैत्रे मासि मनोरमे

atha kāle tu kasmiṃścidrājā bhārgavamāśramam |
ramaṇīyamupākrāmaccaitre māsi manorame

तत्र भार्गवकन्यां स रूपेणाप्रतिमां भुवि ।
विचरन्तीं वनोद्देशे दण्डो ऽपश्यदनुत्तमाम्

tatra bhārgavakanyāṃ sa rūpeṇāpratimāṃ bhuvi |
vicarantīṃ vanoddeśe daṇḍo 'paśyadanuttamām

स दृष्ट्वा तां सुदुर्मेधा अनङ्गशरपीडितः ।
अभिगम्य सुसंविग्नां कन्यां वचनमब्रवीत्

sa dṛṣṭvā tāṃ sudurmedhā anaṅgaśarapīḍitaḥ |
abhigamya susaṃvignāṃ kanyāṃ vacanamabravīt

कुतस्त्वमसि सुश्रोणि कस्य वा ऽसि सुता शुभे ।
पीडितो ऽहमनङ्गेन गच्छामि त्वां शुभानने

kutastvamasi suśroṇi kasya vā 'si sutā śubhe |
pīḍito 'hamanaṅgena gacchāmi tvāṃ śubhānane

तस्य त्वेवं ब्रुवाणस्य मोहोन्मत्तस्य कामिनः ।
भार्गवी प्रत्युवाचेदं वचः सानुनयं नृपम्

tasya tvevaṃ bruvāṇasya mohonmattasya kāminaḥ |
bhārgavī pratyuvācedaṃ vacaḥ sānunayaṃ nṛpam

भार्गवस्य सुतां विद्धि देवस्याक्लिष्टकर्मणः ।
अरजां नाम राजेन्द्र ज्येष्ठामाश्रमवासिनीम्

bhārgavasya sutāṃ viddhi devasyākliṣṭakarmaṇaḥ |
arajāṃ nāma rājendra jyeṣṭhāmāśramavāsinīm

मा मां स्पृश बलाद्राजन्कन्या पितृवशा ह्यहम् ।
गुरुः पिता मे राजेन्द्र त्वं च शिष्यो महात्मनः ।
व्यसनं सुमहत्क्रुद्धः स ते दद्यान्महातपाः

mā māṃ spṛśa balādrājankanyā pitṛvaśā hyaham |
guruḥ pitā me rājendra tvaṃ ca śiṣyo mahātmanaḥ |
vyasanaṃ sumahatkruddhaḥ sa te dadyānmahātapāḥ

यदि वान्यन्मया कार्यं धर्मदृष्टेन सत्पथा ।
वरयस्व नरश्रेष्ठ पितरं मे महाद्युतिम्

yadi vānyanmayā kāryaṃ dharmadṛṣṭena satpathā |
varayasva naraśreṣṭha pitaraṃ me mahādyutim

अन्यथा तु फलं तुभ्यं भवेद्घोराभिसंहितम् ।
क्रोधेन हि पिता मे ऽसौ त्रैलोक्यमपि निर्दहेत्

anyathā tu phalaṃ tubhyaṃ bhavedghorābhisaṃhitam |
krodhena hi pitā me 'sau trailokyamapi nirdahet

दास्यते चानवद्याङ्ग तव मा याचितः पिता

dāsyate cānavadyāṅga tava mā yācitaḥ pitā

एवं ब्रुवाणामरजां दण्डः कामवशं गतः ।
प्रत्युवाच मदोन्मत्तः शिरस्याधाय चाञ्जलिम्

evaṃ bruvāṇāmarajāṃ daṇḍaḥ kāmavaśaṃ gataḥ |
pratyuvāca madonmattaḥ śirasyādhāya cāñjalim

प्रसादं कुरु सुश्रोणि न कालं क्षेप्तुमर्हसि ।
त्वत्कृते हि मम प्राणा विदीर्यन्ते वरानने

prasādaṃ kuru suśroṇi na kālaṃ kṣeptumarhasi |
tvatkṛte hi mama prāṇā vidīryante varānane

त्वां प्राप्य मे वधो वा स्याच्छापो वा यदि दारुणः ।
भक्तं भजस्व मां भीरु भजमानं सुविह्वलम्

tvāṃ prāpya me vadho vā syācchāpo vā yadi dāruṇaḥ |
bhaktaṃ bhajasva māṃ bhīru bhajamānaṃ suvihvalam

एवमुक्त्वा तु तां कन्यां दोर्भ्यां गृह्य बलाद्बली ।
विस्फुरन्तीं यथाकामं मैथुनायोपचक्रमे

evamuktvā tu tāṃ kanyāṃ dorbhyāṃ gṛhya balādbalī |
visphurantīṃ yathākāmaṃ maithunāyopacakrame

एतमर्थं महाघोरं दण्डः कृत्वा सुदारुणम् ।
नगरं प्रययावाशु मधुमन्तमनुत्तमम्

etamarthaṃ mahāghoraṃ daṇḍaḥ kṛtvā sudāruṇam |
nagaraṃ prayayāvāśu madhumantamanuttamam

अरजा ऽपि रुदन्ती सा आश्रमस्याविदूरतः ।
प्रतीक्षन्ति सुसंत्रस्ता पितरं देवसन्निभम्

arajā 'pi rudantī sā āśramasyāvidūrataḥ |
pratīkṣanti susaṃtrastā pitaraṃ devasannibham