सर्ग 79: इक्ष्वाकु के पुत्र दण्ड को राज्य

तदद्भुततमं वाक्यं श्रुत्वागस्त्यस्य राघवः ।
गौरवाद्विस्मयाच्चैव पुनः प्रष्टुं प्रचक्रमे

tadadbhutatamaṃ vākyaṃ śrutvāgastyasya rāghavaḥ |
gauravādvismayāccaiva punaḥ praṣṭuṃ pracakrame

भगवंस्तद्वनं घोरं तपस्तप्यति यत्र सः ।
श्वेतो वैदर्भको राजा कथं स्यादमृगद्विजम्

bhagavaṃstadvanaṃ ghoraṃ tapastapyati yatra saḥ |
śveto vaidarbhako rājā kathaṃ syādamṛgadvijam

तद्वनं स कथ राजा शून्यं मनुजवर्जितम् ।
तपश्चर्तुं प्रविष्टः स श्रोतुमिच्छामि तत्त्वतः

tadvanaṃ sa katha rājā śūnyaṃ manujavarjitam |
tapaścartuṃ praviṣṭaḥ sa śrotumicchāmi tattvataḥ

रामस्य वचनं श्रुत्वा कौतूहलसमन्वितम् ।
वाक्यं परमतेजस्वी वक्तुमेवोपचक्रमे

rāmasya vacanaṃ śrutvā kautūhalasamanvitam |
vākyaṃ paramatejasvī vaktumevopacakrame

पुरा कृतयुगे राम मनुर्दण्डधरः प्रभुः ।
तस्य पुत्रो महानासीदिक्ष्वाकुः कुलनन्दनः

purā kṛtayuge rāma manurdaṇḍadharaḥ prabhuḥ |
tasya putro mahānāsīdikṣvākuḥ kulanandanaḥ

तं पुत्रं पूर्वंकं राज्ये निक्षिप्य भुवि दुर्जयम् ।
पृथिव्यां राजवंशानां भव कर्तेत्युवाच ह

taṃ putraṃ pūrvaṃkaṃ rājye nikṣipya bhuvi durjayam |
pṛthivyāṃ rājavaṃśānāṃ bhava kartetyuvāca ha

तथैवेति प्रतिज्ञातं पितुः पुत्रेण राघव ।
ततः परमसन्तुष्टो मनुः पुत्रमुवाच ह

tathaiveti pratijñātaṃ pituḥ putreṇa rāghava |
tataḥ paramasantuṣṭo manuḥ putramuvāca ha

प्रीतो ऽस्मि परमोदार त्वं कर्ता ऽसि न संशयः ।
दण्डेन च प्रजा रक्ष मा च दण्डमकारणे

prīto 'smi paramodāra tvaṃ kartā 'si na saṃśayaḥ |
daṇḍena ca prajā rakṣa mā ca daṇḍamakāraṇe

अपराधिषु यो दण्डः पात्यते मानवेषु वै ।
स दण्डो विधिवन्मुक्तः स्वर्गं नयति पार्थिवम्

aparādhiṣu yo daṇḍaḥ pātyate mānaveṣu vai |
sa daṇḍo vidhivanmuktaḥ svargaṃ nayati pārthivam

तस्माद्दण्डे महाबाहो यत्नवान्भव पुत्रक ।
धर्मो हि परमो लोके कुर्वतस्ते भविष्यति

tasmāddaṇḍe mahābāho yatnavānbhava putraka |
dharmo hi paramo loke kurvataste bhaviṣyati

इति तं बहु सन्दिश्य मनुः पुत्रं समाधिना ।
जगाम त्रिदिवं हृष्टो ब्रह्मलोकं सनातनम्

iti taṃ bahu sandiśya manuḥ putraṃ samādhinā |
jagāma tridivaṃ hṛṣṭo brahmalokaṃ sanātanam

प्रयाते त्रिदिवं तस्मिन्निक्ष्वाकुरमितप्रभः ।
जनयिष्ये कथं पुत्रानिति चिन्तापरो ऽभवत्

prayāte tridivaṃ tasminnikṣvākuramitaprabhaḥ |
janayiṣye kathaṃ putrāniti cintāparo 'bhavat

कर्मभिर्बहुरूपैश्च तैस्तैर्मनुसुतस्सुतान् ।
जनयामास धर्मात्मा शतं देवसुतोपमान्

karmabhirbahurūpaiśca taistairmanusutassutān |
janayāmāsa dharmātmā śataṃ devasutopamān

तेषामवरजस्तात सर्वेषां रघुनन्दन ।
मूढश्चाकृतविद्यश्च न शुश्रूषति पूर्वजान्

teṣāmavarajastāta sarveṣāṃ raghunandana |
mūḍhaścākṛtavidyaśca na śuśrūṣati pūrvajān

नाम तस्य च दण्डेति पिता चक्रे ऽल्पमेधसः ।
अवश्यं दण्डपतनं शरीरे ऽस्य भविष्यति

nāma tasya ca daṇḍeti pitā cakre 'lpamedhasaḥ |
avaśyaṃ daṇḍapatanaṃ śarīre 'sya bhaviṣyati

अपश्यमानस्तं देशं घोरं पुत्रस्य राघव ।
विन्ध्यशैवलयोर्मध्ये राज्यं प्रादादरिन्दम

apaśyamānastaṃ deśaṃ ghoraṃ putrasya rāghava |
vindhyaśaivalayormadhye rājyaṃ prādādarindama

स दण्डस्तत्र राजाभूद्रम्ये पर्वतरोधसि ।
पुरं चाप्रतिमं राम न्यवेशयदनुत्तमम्

sa daṇḍastatra rājābhūdramye parvatarodhasi |
puraṃ cāpratimaṃ rāma nyaveśayadanuttamam

पुरस्य चाकरोन्नाम मधुमन्तमिति प्रभो ।
पुरोहितं तूशनसं वरयामास सुव्रतम्

purasya cākaronnāma madhumantamiti prabho |
purohitaṃ tūśanasaṃ varayāmāsa suvratam

एवं स राजा तद्राज्यमकरोत्सपुरोहितः ।
प्रहृष्टमनुजाकीर्णं देवराजं यथा वृषा

evaṃ sa rājā tadrājyamakarotsapurohitaḥ |
prahṛṣṭamanujākīrṇaṃ devarājaṃ yathā vṛṣā

ततः स राजा मनुजेन्द्रपुत्रः सार्धं च तेनोशनसा तदानीम् ।
चकार राज्यं सुमहान्महात्मा शक्रो दिवीवोशनसा समेतः

tataḥ sa rājā manujendraputraḥ sārdhaṃ ca tenośanasā tadānīm |
cakāra rājyaṃ sumahānmahātmā śakro divīvośanasā sametaḥ