सर्ग 73: ब्राह्मण अपने मृत पुत्र को लाता है

प्रस्थाप्य तु स शत्रुघ्नं भ्रातृभ्यां सह राघवः ।
प्रमुमोद सुखी राज्यं धर्मेण परिपालयन्

prasthāpya tu sa śatrughnaṃ bhrātṛbhyāṃ saha rāghavaḥ |
pramumoda sukhī rājyaṃ dharmeṇa paripālayan

ततः कतिपयाहःसु वृद्धो जानपदो द्विजः ।
मृतं बालमुपादाय राजद्वारमुपागमत्

tataḥ katipayāhaḥsu vṛddho jānapado dvijaḥ |
mṛtaṃ bālamupādāya rājadvāramupāgamat

रुदन्बहुविधा वाचः स्नेहदुःखसमन्विताः ।
असकृत्पुत्र पुत्रेति वाक्यमेतदुवाच ह

rudanbahuvidhā vācaḥ snehaduḥkhasamanvitāḥ |
asakṛtputra putreti vākyametaduvāca ha

किं नु मे दुष्कृतं कर्म पुरा देहान्तरे कृतम् ।
यदहं पुत्रमेकं त्वां पश्यामि निधनं गतम्

kiṃ nu me duṣkṛtaṃ karma purā dehāntare kṛtam |
yadahaṃ putramekaṃ tvāṃ paśyāmi nidhanaṃ gatam

अप्राप्तयौवनं बालं पञ्चवर्षसहस्रकम् ।
अकाले कालमापन्नं मम दुःखाय पुत्रक

aprāptayauvanaṃ bālaṃ pañcavarṣasahasrakam |
akāle kālamāpannaṃ mama duḥkhāya putraka

अल्पैरहोभिर्निधनं गमिष्यामि न संशयः ।
अहं च जननी चैव तव शोकेन पुत्रक

alpairahobhirnidhanaṃ gamiṣyāmi na saṃśayaḥ |
ahaṃ ca jananī caiva tava śokena putraka

न स्मराम्यनृतं ह्युक्तं न च हिंसां स्मराम्यहम् ।
सर्वेषां प्राणिनां पापं कृतं नैव स्मराम्यहम्

na smarāmyanṛtaṃ hyuktaṃ na ca hiṃsāṃ smarāmyaham |
sarveṣāṃ prāṇināṃ pāpaṃ kṛtaṃ naiva smarāmyaham

केनाद्य दुष्कृतेनायं बाल एव ममात्मजः ।
अकृत्वा पितृकार्याणि गतो वैवस्वतक्षयम्

kenādya duṣkṛtenāyaṃ bāla eva mamātmajaḥ |
akṛtvā pitṛkāryāṇi gato vaivasvatakṣayam

नेदृशं दृष्टपूर्वं मे श्रुतं वा घोरदर्शनम् ।
मृत्युरप्राप्तकालानां रामस्य विषये यथा

nedṛśaṃ dṛṣṭapūrvaṃ me śrutaṃ vā ghoradarśanam |
mṛtyuraprāptakālānāṃ rāmasya viṣaye yathā

रामस्य दुष्कृतं किञ्चिन्महदस्ति न संशयः ।
यथा हि विषयस्थानां बालानां मृत्युरागतः

rāmasya duṣkṛtaṃ kiñcinmahadasti na saṃśayaḥ |
yathā hi viṣayasthānāṃ bālānāṃ mṛtyurāgataḥ

नह्यन्यविषयस्थानां बालानां मृत्युतो भयम् ।
त्वं राजञ्जीवयस्वैनं बालं मृत्युवशं गतम्

nahyanyaviṣayasthānāṃ bālānāṃ mṛtyuto bhayam |
tvaṃ rājañjīvayasvainaṃ bālaṃ mṛtyuvaśaṃ gatam

राजद्वारि मरिष्यामि पत्न्या सार्धमनाथवत् ।
ब्रह्महत्यां ततो राम समुपेत्य सुखी भव

rājadvāri mariṣyāmi patnyā sārdhamanāthavat |
brahmahatyāṃ tato rāma samupetya sukhī bhava

भ्रातृभिः सहितो राजन्दीर्घमायुरवाप्स्यसि ।
उषिताः स्म सुखं राज्ये तवास्मिन्सुमहाबल

bhrātṛbhiḥ sahito rājandīrghamāyuravāpsyasi |
uṣitāḥ sma sukhaṃ rājye tavāsminsumahābala

इदं तु पतितं तस्मात्तव राम वशे स्थिताः ।
कालस्य वशमापन्नाः स्वल्पं हि नहि नः सुखम्

idaṃ tu patitaṃ tasmāttava rāma vaśe sthitāḥ |
kālasya vaśamāpannāḥ svalpaṃ hi nahi naḥ sukham

सम्प्रत्यनाथो विषय इक्ष्वाकूणां महात्मनाम् ।
रामं नाथमिहासाद्य बालान्तकरणं ध्रुवम्

sampratyanātho viṣaya ikṣvākūṇāṃ mahātmanām |
rāmaṃ nāthamihāsādya bālāntakaraṇaṃ dhruvam

राजदोषैर्विपद्यन्ते प्रजा ह्यविधिपालिताः ।
असद्वृत्ते तु नृपतावकाले म्रियते जनः

rājadoṣairvipadyante prajā hyavidhipālitāḥ |
asadvṛtte tu nṛpatāvakāle mriyate janaḥ

यद्वा पुरेष्वयुक्तानि जना जनपदेषु च ।
कुर्वते न च रक्षा ऽस्ति तदा कालकृतं भयम्

yadvā pureṣvayuktāni janā janapadeṣu ca |
kurvate na ca rakṣā 'sti tadā kālakṛtaṃ bhayam

सुव्यक्तं राजदोषो हि भविष्यति न संशयः ।
पुरे जनपदे चापि ततो बालवधो ह्ययम्

suvyaktaṃ rājadoṣo hi bhaviṣyati na saṃśayaḥ |
pure janapade cāpi tato bālavadho hyayam

एवं बहुविधैर्वाक्यैरुपरुध्य मुहुर्मुहुः ।
राजानं दुःखसन्तप्तः सुतं तमुपगूहते

evaṃ bahuvidhairvākyairuparudhya muhurmuhuḥ |
rājānaṃ duḥkhasantaptaḥ sutaṃ tamupagūhate