सर्ग 57: अगस्त्य, वसिष्ठ और जनक की उत्पत्ति

तां श्रुत्वा दिव्यसङ्काशां कथामद्भुतदर्शनाम् ।
लक्ष्मणः परमप्रीतो राघवं वाक्यमब्रवीत्

tāṃ śrutvā divyasaṅkāśāṃ kathāmadbhutadarśanām |
lakṣmaṇaḥ paramaprīto rāghavaṃ vākyamabravīt

निक्षिप्तदेहौ काकुत्स्थ कथं तौ द्विजपार्थिवौ ।
पुनर्देहेन संयोगं जग्मुर्देवसम्मतौ

nikṣiptadehau kākutstha kathaṃ tau dvijapārthivau |
punardehena saṃyogaṃ jagmurdevasammatau

तस्य तद्भाषितं श्रुत्वा रामः सत्यपराक्रमः ।
तां कथां कथयामास वसिष्ठस्य महात्मनः

tasya tadbhāṣitaṃ śrutvā rāmaḥ satyaparākramaḥ |
tāṃ kathāṃ kathayāmāsa vasiṣṭhasya mahātmanaḥ

यस्तु कुम्भो रघुश्रेष्ठ तेजःपूर्णो महात्मनोः ।
तस्मिंस्तेजोमयौ विप्रौ सम्भूतावृषिसत्तमौ

yastu kumbho raghuśreṣṭha tejaḥpūrṇo mahātmanoḥ |
tasmiṃstejomayau viprau sambhūtāvṛṣisattamau

पूर्वं समभवत्तत्र ह्यगस्त्यो भगवानृषिः ।
नाहं सुतस्तवेत्युक्त्वा मित्रं तस्मादपाक्रमत्

pūrvaṃ samabhavattatra hyagastyo bhagavānṛṣiḥ |
nāhaṃ sutastavetyuktvā mitraṃ tasmādapākramat

तद्धि तेजस्तु मित्रस्य उर्वस्याः पूर्वमाहितम् ।
तस्मिन्समभवत्कुम्भे तत्तेजो यत्र वारुणम्

taddhi tejastu mitrasya urvasyāḥ pūrvamāhitam |
tasminsamabhavatkumbhe tattejo yatra vāruṇam

कस्यचित्त्वथ कालस्य मित्रावरुणसम्भवः ।
वसिष्ठस्तेजसा युक्तो जज्ञे इक्ष्वाकुदैवतम्

kasyacittvatha kālasya mitrāvaruṇasambhavaḥ |
vasiṣṭhastejasā yukto jajñe ikṣvākudaivatam

तमिक्ष्वाकुर्महातेजा जातमात्रमनिन्दितम् ।
वव्रे पुरोधसं सौम्य वंशस्यास्य भवाय नः

tamikṣvākurmahātejā jātamātramaninditam |
vavre purodhasaṃ saumya vaṃśasyāsya bhavāya naḥ

एवं त्वपूर्वदेहस्य वसिष्ठस्य महात्मनः ।
कथितो निर्गमः सौम्य निमेः शृणु यथा ऽभवत्

evaṃ tvapūrvadehasya vasiṣṭhasya mahātmanaḥ |
kathito nirgamaḥ saumya nimeḥ śṛṇu yathā 'bhavat

दृष्ट्वा विदेहं राजानमृषयः सर्व एव ते ।
तं च ते योजयामासुर्यागदीक्षां मनीषिणः

dṛṣṭvā videhaṃ rājānamṛṣayaḥ sarva eva te |
taṃ ca te yojayāmāsuryāgadīkṣāṃ manīṣiṇaḥ

तं च देहं नरेन्द्रस्य रक्षन्ति स्म द्विजोत्तमाः ।
गन्धैर्माल्यैश्च वस्त्रैश्च पौरभृत्यसमन्विताः

taṃ ca dehaṃ narendrasya rakṣanti sma dvijottamāḥ |
gandhairmālyaiśca vastraiśca paurabhṛtyasamanvitāḥ

ततो यज्ञे समाप्ते तु भृगुस्तत्रेदमब्रवीत् ।
आनयिष्यामि ते चेतस्तुष्टो ऽस्मि तव पार्थिव

tato yajñe samāpte tu bhṛgustatredamabravīt |
ānayiṣyāmi te cetastuṣṭo 'smi tava pārthiva

सुप्रीताश्च सुराः सर्वे निमेश्चेतस्तथाब्रुवन् ।
वरं वरय राजर्षे क्व ते चेतो निरूप्यताम्

suprītāśca surāḥ sarve nimeścetastathābruvan |
varaṃ varaya rājarṣe kva te ceto nirūpyatām

एवमुक्तः सुरैः सर्वैर्निमेश्चेतस्तदाब्रवीत् ।
नेत्रेषु सर्वभूतानां वसेयं सुरसत्तमाः

evamuktaḥ suraiḥ sarvairnimeścetastadābravīt |
netreṣu sarvabhūtānāṃ vaseyaṃ surasattamāḥ

बाढमित्येव विबुधा निमेश्चेतस्तदा ऽब्रुवन् ।
नेत्रेषु सर्वभूतानां वायुभूतश्चरिष्यसि

bāḍhamityeva vibudhā nimeścetastadā 'bruvan |
netreṣu sarvabhūtānāṃ vāyubhūtaścariṣyasi

त्वत्कृते च निमिष्यन्ति चक्षूंषि पृथिवीपते ।
वायुभूतेन चरता विश्रमार्थं मुहुर्मुहुः

tvatkṛte ca nimiṣyanti cakṣūṃṣi pṛthivīpate |
vāyubhūtena caratā viśramārthaṃ muhurmuhuḥ

एवमुक्त्वा तु विबुधाः सर्वे जग्मुर्यथागतम् ।
ऋषयो ऽपि महात्मानो निमेर्देहं समाहरन्

evamuktvā tu vibudhāḥ sarve jagmuryathāgatam |
ṛṣayo 'pi mahātmāno nimerdehaṃ samāharan

अरणिं तत्र निक्षिप्य मथनं चक्रुरोजसा ।
मन्त्रहोमैर्महात्मानः पुत्रहेतोर्निमेस्तदा

araṇiṃ tatra nikṣipya mathanaṃ cakrurojasā |
mantrahomairmahātmānaḥ putrahetornimestadā

अरण्यां मथ्यामानायां प्रादुर्भूतो महातपाः ।
मथनान्मिथिरित्याहुर्जननाज्जनको ऽभवत् ।
यस्माद्विदेहात्सम्भूतो वैदेहस्तु ततः स्मृतः

araṇyāṃ mathyāmānāyāṃ prādurbhūto mahātapāḥ |
mathanānmithirityāhurjananājjanako 'bhavat |
yasmādvidehātsambhūto vaidehastu tataḥ smṛtaḥ

एवं विदेहराजश्च जनकः पूर्वको ऽभवत् ।
मिथिर्नाम महातेजास्तेनायं मैथिलो ऽभवत्

evaṃ videharājaśca janakaḥ pūrvako 'bhavat |
mithirnāma mahātejāstenāyaṃ maithilo 'bhavat