सर्ग 55: निमि और वसिष्ठ का परस्पर शाप

एष ते नृगशापस्य विस्तरो ऽभिहितो मया ।
यद्यस्ति श्रवणे श्रद्धा शृणुष्वेहापरां कथाम्

eṣa te nṛgaśāpasya vistaro 'bhihito mayā |
yadyasti śravaṇe śraddhā śṛṇuṣvehāparāṃ kathām

एवमुक्तस्तु रामेण सौमित्रिः पुनरब्रवीत् ।
तृप्तिराश्चर्यभूतानां कथानां नास्ति मे नृप

evamuktastu rāmeṇa saumitriḥ punarabravīt |
tṛptirāścaryabhūtānāṃ kathānāṃ nāsti me nṛpa

लक्ष्मणेनैवमुक्तस्तु राम इक्ष्वाकुनन्दनः ।
कथां परमधर्मिष्ठां व्याहर्तुमुपचक्रमे

lakṣmaṇenaivamuktastu rāma ikṣvākunandanaḥ |
kathāṃ paramadharmiṣṭhāṃ vyāhartumupacakrame

आसीद्राजा निमिर्नाम इक्ष्वाकूणां महात्मनाम् ।
पुत्रो द्वादशमो वीर्ये धर्मे च परिनिष्ठितः

āsīdrājā nimirnāma ikṣvākūṇāṃ mahātmanām |
putro dvādaśamo vīrye dharme ca pariniṣṭhitaḥ

स राजा वीर्यसम्पन्नः पुरं देवपुरोपमम् ।
निवेशयामास तदा अभ्याशे गौतमस्य तु

sa rājā vīryasampannaḥ puraṃ devapuropamam |
niveśayāmāsa tadā abhyāśe gautamasya tu

पुरस्य सुकृतं नाम वैजयन्तमिति श्रुतम् ।
निवेशं यत्र राजर्षिर्निमिश्चक्रे महायशाः

purasya sukṛtaṃ nāma vaijayantamiti śrutam |
niveśaṃ yatra rājarṣirnimiścakre mahāyaśāḥ

तस्य बुद्धिः समुत्पन्ना निवेश्य सुमहापुरम् ।
यजेयं दीर्घसत्रेण पितुः प्रह्लादयन्मनः

tasya buddhiḥ samutpannā niveśya sumahāpuram |
yajeyaṃ dīrghasatreṇa pituḥ prahlādayanmanaḥ

ततः पितरमामन्त्र्य इक्ष्वाकुं हि मनोः सुतम् ।
वसिष्ठं वरयामास पूर्वं ब्रह्मर्षिसत्तमम्

tataḥ pitaramāmantrya ikṣvākuṃ hi manoḥ sutam |
vasiṣṭhaṃ varayāmāsa pūrvaṃ brahmarṣisattamam

अनन्तरं स राजर्षिर्निमिरिक्ष्वाकुनन्दनः ।
अत्रिमङ्गिरसं चैव भृगुं चैव तपोधनम्

anantaraṃ sa rājarṣirnimirikṣvākunandanaḥ |
atrimaṅgirasaṃ caiva bhṛguṃ caiva tapodhanam

तमुवाच वसिष्ठस्तु निमिं राजर्षिसत्तमम् ।
वृतो ऽहं पूर्वमिन्द्रेण अन्तरं प्रतिपालय

tamuvāca vasiṣṭhastu nimiṃ rājarṣisattamam |
vṛto 'haṃ pūrvamindreṇa antaraṃ pratipālaya

अनन्तरं महाविप्रो गौतमः प्रत्यपूरयत् ।
वसिष्ठो ऽपि महातेजा इन्द्रयज्ञमथाकरोत्

anantaraṃ mahāvipro gautamaḥ pratyapūrayat |
vasiṣṭho 'pi mahātejā indrayajñamathākarot

निमिस्तु राजा विप्रांस्तान्समानीय नराधिपः ।
अयजद्धिमवत्पार्श्वे स्वपुरस्य समीपतः ।
पञ्चवर्षसहस्राणि राजा दीक्षामुपागमत्

nimistu rājā viprāṃstānsamānīya narādhipaḥ |
ayajaddhimavatpārśve svapurasya samīpataḥ |
pañcavarṣasahasrāṇi rājā dīkṣāmupāgamat

इन्द्रयज्ञावसाने तु वसिष्ठो भगवनृषिः ।
सकाशमागतो राज्ञो हौत्रं कर्तुमनिन्दितः

indrayajñāvasāne tu vasiṣṭho bhagavanṛṣiḥ |
sakāśamāgato rājño hautraṃ kartumaninditaḥ

तदन्तरमथापश्यद्गौतमेनाभिपूरितम् ।
कोपेन महताविष्टो वसिष्ठो ब्रह्मणः सुतः

tadantaramathāpaśyadgautamenābhipūritam |
kopena mahatāviṣṭo vasiṣṭho brahmaṇaḥ sutaḥ

स राज्ञो दर्शनाकाङ्क्षी मुहूर्तं समुपाविशत् ।
तस्मिन्नहनि राजर्षिर्निद्रया ऽपहृतो भृशम्

sa rājño darśanākāṅkṣī muhūrtaṃ samupāviśat |
tasminnahani rājarṣirnidrayā 'pahṛto bhṛśam

ततो मन्युर्वसिष्ठस्य प्रादुरासीन्महात्मनः ।
अदर्शनेन राजर्षेर्व्याहर्तुमुपचक्रमे

tato manyurvasiṣṭhasya prādurāsīnmahātmanaḥ |
adarśanena rājarṣervyāhartumupacakrame

यस्मात्त्वमन्यं वृतवान्मामवज्ञाय पार्थिव ।
चेतनेन विनाभूतो देहस्तव भविष्यति

yasmāttvamanyaṃ vṛtavānmāmavajñāya pārthiva |
cetanena vinābhūto dehastava bhaviṣyati

ततः प्रबुद्धो राजर्षिः श्रुत्वा शापमुदाहृतम् ।
ब्रह्मयोनिमथोवाच संरम्भात् क्रोधमूर्च्छितः

tataḥ prabuddho rājarṣiḥ śrutvā śāpamudāhṛtam |
brahmayonimathovāca saṃrambhāt krodhamūrcchitaḥ

अजानतः शयानस्य क्रोधेन कलुषीकृतः ।
मुक्तवान्मयि शापाग्निं यमदण्डमिवापरम्

ajānataḥ śayānasya krodhena kaluṣīkṛtaḥ |
muktavānmayi śāpāgniṃ yamadaṇḍamivāparam

तस्मात्तवापि ब्रह्मर्षे चेतनेन विना कृतः ।
देहः सुरुचिरप्रख्यो भविष्यति न संशयः

tasmāttavāpi brahmarṣe cetanena vinā kṛtaḥ |
dehaḥ suruciraprakhyo bhaviṣyati na saṃśayaḥ

इति रोषवशादुभौ तदानीमन्योन्यं शपितौ नृपद्विजेन्द्रौ ।
सहसैव बभूवतुर्विदेहौ तत्तुल्याधिगतप्रभाववन्तौ

iti roṣavaśādubhau tadānīmanyonyaṃ śapitau nṛpadvijendrau |
sahasaiva babhūvaturvidehau tattulyādhigataprabhāvavantau