सर्ग 41: पुष्पक लौटता है, अयोध्या में सुख

विसृज्य च महाबाहुर्ऋक्षवानरराक्षसान् ।
भ्रातृभिः सहितो रामः प्रमुमोद सुखं सुखी

visṛjya ca mahābāhurṛkṣavānararākṣasān |
bhrātṛbhiḥ sahito rāmaḥ pramumoda sukhaṃ sukhī

अथापराह्णसमये भ्रातृभिः सह राघवः ।
शुश्राव मधुरां वाणीमन्तरिक्षात् प्रभाषिताम्

athāparāhṇasamaye bhrātṛbhiḥ saha rāghavaḥ |
śuśrāva madhurāṃ vāṇīmantarikṣāt prabhāṣitām

सौम्य राम निरीक्षस्व सौम्येन वदनेन माम् ।
कुबेरभवनात्प्राप्तं विद्धि मां पुष्पकं प्रभो

saumya rāma nirīkṣasva saumyena vadanena mām |
kuberabhavanātprāptaṃ viddhi māṃ puṣpakaṃ prabho

तव शासनमाज्ञाय गतो ऽस्मि भवनं प्रति ।
उपस्थातुं नरश्रेष्ठ स च मां प्रत्यभाषत

tava śāsanamājñāya gato 'smi bhavanaṃ prati |
upasthātuṃ naraśreṣṭha sa ca māṃ pratyabhāṣata

निर्जितस्त्वं नरेन्द्रेण राघवेण महात्मना ।
निहत्य युधि दुर्धर्षं रावणं राक्षसेश्वरम्

nirjitastvaṃ narendreṇa rāghaveṇa mahātmanā |
nihatya yudhi durdharṣaṃ rāvaṇaṃ rākṣaseśvaram

ममापि परमा प्रीतर्हते तस्मिन्दुरात्मनि ।
रावणे सगणे चैव सपुत्रे सहबान्धवे

mamāpi paramā prītarhate tasmindurātmani |
rāvaṇe sagaṇe caiva saputre sahabāndhave

स त्वं रामेण लङ्कायां निर्जितः परमात्मना ।
वह सौम्य तमेव त्वमहमाज्ञापयामि ते

sa tvaṃ rāmeṇa laṅkāyāṃ nirjitaḥ paramātmanā |
vaha saumya tameva tvamahamājñāpayāmi te

परमो ह्येष मे कामो यत्त्वं राघवनन्दनम् ।
वहेर्लोकस्य संयानं गच्छस्व विगतज्वरः

paramo hyeṣa me kāmo yattvaṃ rāghavanandanam |
vaherlokasya saṃyānaṃ gacchasva vigatajvaraḥ

सो ऽहं शासनमाज्ञाय धनदस्य महात्मनः ।
त्वत्सकाशमनुप्राप्तो निर्विशङ्कः प्रतीक्ष माम्

so 'haṃ śāsanamājñāya dhanadasya mahātmanaḥ |
tvatsakāśamanuprāpto nirviśaṅkaḥ pratīkṣa mām

अदृष्यः सर्वभूतानां सर्वेषां धनदाज्ञया ।
चराम्यहं प्रभावेण तवाज्ञां परिपालयन्

adṛṣyaḥ sarvabhūtānāṃ sarveṣāṃ dhanadājñayā |
carāmyahaṃ prabhāveṇa tavājñāṃ paripālayan

एवमुक्तस्तदा रामः पुष्पकेण महाबलः ।
उवाच पुष्पकं दृष्ट्वा विमानं पुनरागतम्

evamuktastadā rāmaḥ puṣpakeṇa mahābalaḥ |
uvāca puṣpakaṃ dṛṣṭvā vimānaṃ punarāgatam

यद्येवं स्वागतं ते ऽस्तु विमानवर पुष्पक ।
आनुकूल्याद्धनेशस्य वृत्तदोषो न नो भवेत्

yadyevaṃ svāgataṃ te 'stu vimānavara puṣpaka |
ānukūlyāddhaneśasya vṛttadoṣo na no bhavet

लाजैश्चैव तथा पुष्पैर्धूपैश्चैव सुगन्धिभिः ।
पूजयित्वा महाबाहू राघवः पुष्पकं तदा

lājaiścaiva tathā puṣpairdhūpaiścaiva sugandhibhiḥ |
pūjayitvā mahābāhū rāghavaḥ puṣpakaṃ tadā

गम्यतामिति चोवाच आगच्छ त्वं स्मरे यदा ।
सिद्धानां च गतौ सौम्य मा विषादेन योजय ।
प्रतिघातश्च ते मा भूद्यथेष्टं गच्छतो दिशः

gamyatāmiti covāca āgaccha tvaṃ smare yadā |
siddhānāṃ ca gatau saumya mā viṣādena yojaya |
pratighātaśca te mā bhūdyatheṣṭaṃ gacchato diśaḥ

एवमस्त्विति रामेण पूजयित्वा विसर्जितम् ।
अभिप्रेतां दिशं तस्मात्प्रायात्तत्पुष्पकं तदा

evamastviti rāmeṇa pūjayitvā visarjitam |
abhipretāṃ diśaṃ tasmātprāyāttatpuṣpakaṃ tadā

एवमन्तर्हिते तस्मिन्पुष्पके सुकृतात्मनि ।
भरतः प्राञ्जलिर्वाक्यमुवाच रघुनन्दनम्

evamantarhite tasminpuṣpake sukṛtātmani |
bharataḥ prāñjalirvākyamuvāca raghunandanam

विविधात्मनि दृश्यन्ते त्वयि वीर प्रशासति ।
अमानुषाणां सत्त्वानां व्याहृतानि मुहुर्मुहुः

vividhātmani dṛśyante tvayi vīra praśāsati |
amānuṣāṇāṃ sattvānāṃ vyāhṛtāni muhurmuhuḥ

अनामयश्च सत्वानां साग्रो मासो गतो ह्ययम् ।
जीर्णानामपि सत्त्वानां मृत्युर्नायाति राघव

anāmayaśca satvānāṃ sāgro māso gato hyayam |
jīrṇānāmapi sattvānāṃ mṛtyurnāyāti rāghava

अरोगप्रसवा नार्यो वपुष्मन्तो हि मानवाः ।
हर्षश्चाभ्यधिको राजञ्जनस्य पुरवासिनः

arogaprasavā nāryo vapuṣmanto hi mānavāḥ |
harṣaścābhyadhiko rājañjanasya puravāsinaḥ

काले वर्षति पर्जन्यः पातयन्नमृतं पयः ।
वाताश्चापि प्रवान्त्येते स्पर्शयुक्ताः सुखाः शिवाः

kāle varṣati parjanyaḥ pātayannamṛtaṃ payaḥ |
vātāścāpi pravāntyete sparśayuktāḥ sukhāḥ śivāḥ

ईदृशो ऽनश्वरो राजा भवेदिति नरेश्वरः ।
कथयन्ति पुरे राजन्पौरजानपदास्तथा

īdṛśo 'naśvaro rājā bhavediti nareśvaraḥ |
kathayanti pure rājanpaurajānapadāstathā

एता वाचः सुमधुरा भरतेन समीरिताः ।
श्रुत्वा रामो मुदा युक्तो बभूव नृपसत्तमः

etā vācaḥ sumadhurā bharatena samīritāḥ |
śrutvā rāmo mudā yukto babhūva nṛpasattamaḥ