सर्ग 42: अशोक वाटिका में सीता की इच्छा

स विसृज्य ततो रामः पुष्पकं हेमभूषितम् ।
प्रविवेश महाबाहुरशोकवनिकां तदा

sa visṛjya tato rāmaḥ puṣpakaṃ hemabhūṣitam |
praviveśa mahābāhuraśokavanikāṃ tadā

चन्दनागुरुचूतैश्च तुङ्गकालेयकैरपि ।
देवदारुवनैश्चापि समन्तादुपशोभिताम्

candanāgurucūtaiśca tuṅgakāleyakairapi |
devadāruvanaiścāpi samantādupaśobhitām

चम्पकाशोकपुन्नागमधूकपनसासनैः ।
शोभितां पारिजातैश्च विधूमज्वलनप्रभैः

campakāśokapunnāgamadhūkapanasāsanaiḥ |
śobhitāṃ pārijātaiśca vidhūmajvalanaprabhaiḥ

लोध्रनीपार्जुनैर्नागैः सप्तपर्णातिमुक्तकैः ।
मन्दारकदलीगुल्मलताजालसमावृताम्

lodhranīpārjunairnāgaiḥ saptaparṇātimuktakaiḥ |
mandārakadalīgulmalatājālasamāvṛtām

प्रियङ्गुभिः कदम्बैश्च तथा च वकुलैरपि ।
जम्बूभिर्दाडिमैश्चैव कोविदारैश्च शोभिताम्

priyaṅgubhiḥ kadambaiśca tathā ca vakulairapi |
jambūbhirdāḍimaiścaiva kovidāraiśca śobhitām

सर्वदा कुसुमै रम्यैः फलवद्भिर्मनोरमैः ।
दिव्यगन्धरसोपेतैस्तरुणाङ्कुरपल्लवैः

sarvadā kusumai ramyaiḥ phalavadbhirmanoramaiḥ |
divyagandharasopetaistaruṇāṅkurapallavaiḥ

तथैव तरुभिर्दिव्यैः शिल्पिभिः परिकल्पितैः ।
चारुपल्लवपुष्पाढ्यैर्मत्तभ्रमरसङ्कुलैः

tathaiva tarubhirdivyaiḥ śilpibhiḥ parikalpitaiḥ |
cārupallavapuṣpāḍhyairmattabhramarasaṅkulaiḥ

कोकिलैर्भृङ्गराजैश्च नानावर्णैश्च पक्षिभिः ।
शोभितां शतशश्चित्रां चूतवृक्षावतंसकैः

kokilairbhṛṅgarājaiśca nānāvarṇaiśca pakṣibhiḥ |
śobhitāṃ śataśaścitrāṃ cūtavṛkṣāvataṃsakaiḥ

शातकुम्भनिभाः केचित्केचिदग्निशिखोपमाः ।
नीलाञ्जननिभाश्चान्ये भान्ति तत्रत्यपादपाः

śātakumbhanibhāḥ kecitkecidagniśikhopamāḥ |
nīlāñjananibhāścānye bhānti tatratyapādapāḥ

सुरभीणि च पुष्पाणि माल्यानि विविधानि च ।
दीर्घिका विविधाकाराः पूर्णाः परमवारिणा

surabhīṇi ca puṣpāṇi mālyāni vividhāni ca |
dīrghikā vividhākārāḥ pūrṇāḥ paramavāriṇā

माणिक्यकृतसोपानाः स्फाटिकान्तरकुट्टिमाः ।
फुल्लपद्मोत्पलवनाश्चक्रवाकोपशोभिताः

māṇikyakṛtasopānāḥ sphāṭikāntarakuṭṭimāḥ |
phullapadmotpalavanāścakravākopaśobhitāḥ

दात्यूहशुकसङ्घुष्टा हंससारसनादिताः ।
तरुभिः पुष्पवद्भिश्च तीरजैरुपशोभिताः

dātyūhaśukasaṅghuṣṭā haṃsasārasanāditāḥ |
tarubhiḥ puṣpavadbhiśca tīrajairupaśobhitāḥ

प्राकारैर्विविधाकारैः शोभिताश्च शिलातलैः ।
तत्रैव च वनोद्देशे वैडूर्यमणिसन्निभैः

prākārairvividhākāraiḥ śobhitāśca śilātalaiḥ |
tatraiva ca vanoddeśe vaiḍūryamaṇisannibhaiḥ

शाद्वलैः परमोपेतां पुष्पितद्रुमकाननाम् ।
तत्र सङ्घर्षजातानां वृक्षाणां पुष्पशालिनाम्

śādvalaiḥ paramopetāṃ puṣpitadrumakānanām |
tatra saṅgharṣajātānāṃ vṛkṣāṇāṃ puṣpaśālinām

प्रस्तराः पुष्पशबला नभस्तारागणैरिव ।
नन्दनं हि यथेन्द्रस्य ब्राह्मं चैत्ररथं यथा ।
तथाभूतं हि रामस्य काननं सन्निवेशनम्

prastarāḥ puṣpaśabalā nabhastārāgaṇairiva |
nandanaṃ hi yathendrasya brāhmaṃ caitrarathaṃ yathā |
tathābhūtaṃ hi rāmasya kānanaṃ sanniveśanam

बह्वासनगृहोपेतां लतागृहसमावृताम् ।
अशोकवनिकां स्फीतां प्रविश्य रघुनन्दनः

bahvāsanagṛhopetāṃ latāgṛhasamāvṛtām |
aśokavanikāṃ sphītāṃ praviśya raghunandanaḥ

आसने च शुभाकारे पुष्पप्रकरभूषिते ।
कुशास्तरणसंस्तीर्णे रामः सन्निषसाद ह

āsane ca śubhākāre puṣpaprakarabhūṣite |
kuśāstaraṇasaṃstīrṇe rāmaḥ sanniṣasāda ha

सीतामादायं हस्तेन मधुमैरेयकं शुचि ।
पाययामास काकुत्स्थः शचीमिव पुरन्दरः

sītāmādāyaṃ hastena madhumaireyakaṃ śuci |
pāyayāmāsa kākutsthaḥ śacīmiva purandaraḥ

मांसानि च समृष्टानि फलानि विविधानि च ।
रामस्याभ्यवहारार्थं किङ्करास्तूर्णमाहरन्

māṃsāni ca samṛṣṭāni phalāni vividhāni ca |
rāmasyābhyavahārārthaṃ kiṅkarāstūrṇamāharan

उपानृत्यंश्च राजानं नृत्यगीतविशारदाः ।
बालाश्च रूपवत्यश्च स्त्रियः पानवशानुगाः

upānṛtyaṃśca rājānaṃ nṛtyagītaviśāradāḥ |
bālāśca rūpavatyaśca striyaḥ pānavaśānugāḥ

मनोभिरामा रामास्ता रामो रमयतां वरः ।
रमयामास धर्मात्मा नित्यं परमभूषितः

manobhirāmā rāmāstā rāmo ramayatāṃ varaḥ |
ramayāmāsa dharmātmā nityaṃ paramabhūṣitaḥ

स तया सीतया सार्धमासीनो विरराज ह ।
अरुन्धत्या सहासीनो वसिष्ठ इव तेजसा

sa tayā sītayā sārdhamāsīno virarāja ha |
arundhatyā sahāsīno vasiṣṭha iva tejasā

एवं रामो मुदा युक्तः सीतां सुरसुतोपमाम् ।
रमयामास वैदेहीमहन्यहनि देववत्

evaṃ rāmo mudā yuktaḥ sītāṃ surasutopamām |
ramayāmāsa vaidehīmahanyahani devavat

तथा तयोर्विहरतोः सीताराघवयोश्चिरम् ।
अत्यक्रामच्छुभः कालः शैशिरो भोगदः सदा

tathā tayorviharatoḥ sītārāghavayościram |
atyakrāmacchubhaḥ kālaḥ śaiśiro bhogadaḥ sadā

दशवर्षसहस्राणि गतानि सुमहात्मनोः ।
प्राप्तयोर्विविधान्भोगानतीतः शिशिरागमः

daśavarṣasahasrāṇi gatāni sumahātmanoḥ |
prāptayorvividhānbhogānatītaḥ śiśirāgamaḥ

पूर्वाह्णे धर्मकार्याणि कृत्वा धर्मेण धर्मवित् ।
शेषं दिवसभागार्धमन्तःपुरगतो ऽभवत्

pūrvāhṇe dharmakāryāṇi kṛtvā dharmeṇa dharmavit |
śeṣaṃ divasabhāgārdhamantaḥpuragato 'bhavat

सीतापि देवकार्याणि कृत्वा पौर्वाह्णिकानि वै ।
श्वश्रूणामकरोत्पूजां सर्वासामविशेषतः

sītāpi devakāryāṇi kṛtvā paurvāhṇikāni vai |
śvaśrūṇāmakarotpūjāṃ sarvāsāmaviśeṣataḥ

अभ्यगच्छत्ततो रामं विचित्राभरणाम्बरा ।
त्रिविष्टपे सहस्राक्षमुपविष्टं यथा शची

abhyagacchattato rāmaṃ vicitrābharaṇāmbarā |
triviṣṭape sahasrākṣamupaviṣṭaṃ yathā śacī

दृष्ट्वा तु राघवः पत्नीं कल्याणेन समन्विताम् ।
प्रहर्षमतुलं लेभे साधु साध्विति चाब्रवीत्

dṛṣṭvā tu rāghavaḥ patnīṃ kalyāṇena samanvitām |
praharṣamatulaṃ lebhe sādhu sādhviti cābravīt

अब्रवीच्च वरारोहां सीतां सुरसुतोपमाम् ।
अपत्यलाभो वैदेहि त्वयि मे समुपस्थितः

abravīcca varārohāṃ sītāṃ surasutopamām |
apatyalābho vaidehi tvayi me samupasthitaḥ

किमिच्छसि वरारोहे कामः किं क्रियतां तव

kimicchasi varārohe kāmaḥ kiṃ kriyatāṃ tava

स्मितं कृत्वा तु वैदेही रामं वाक्यमथाब्रवीत् ।
तपोवनानि पुण्यानि द्रष्टुमिच्छामि राघव

smitaṃ kṛtvā tu vaidehī rāmaṃ vākyamathābravīt |
tapovanāni puṇyāni draṣṭumicchāmi rāghava

गङ्गातीरोपविष्टानामृषीणामुग्रतेजसाम् ।
फलमूलाशिनां देव पादमूलेषु वर्तितुम्

gaṅgātīropaviṣṭānāmṛṣīṇāmugratejasām |
phalamūlāśināṃ deva pādamūleṣu vartitum

एष मे परमः कामो यन्मूलफलभोजिनाम् ।
अप्येकरात्रं काकुत्स्थ निवसेयं तपोवने

eṣa me paramaḥ kāmo yanmūlaphalabhojinām |
apyekarātraṃ kākutstha nivaseyaṃ tapovane

तथेति च प्रतिज्ञातं रामेणाक्लिष्टकर्मणा ।
विस्रब्धा भव वैदेहि श्वो गमिष्यस्यसंशयम्

tatheti ca pratijñātaṃ rāmeṇākliṣṭakarmaṇā |
visrabdhā bhava vaidehi śvo gamiṣyasyasaṃśayam

एवमुक्त्वा तु काकुत्स्थो मैथिलीं जनकात्मजाम् ।
मध्यकक्षान्तरं रामो निर्जगाम सुहृद्वृतः

evamuktvā tu kākutstho maithilīṃ janakātmajām |
madhyakakṣāntaraṃ rāmo nirjagāma suhṛdvṛtaḥ