सर्ग 37: प्रभात में श्रीराम का दरबार

अभिषिक्ते तु काकुत्स्थे धर्मेण विदितात्मनि ।
व्यतीता या निशा पूर्वा पौराणां हर्षवर्धिनी

abhiṣikte tu kākutsthe dharmeṇa viditātmani |
vyatītā yā niśā pūrvā paurāṇāṃ harṣavardhinī

तस्यां रजन्यां व्युष्टायां प्रातर्नृपतिबोधकाः ।
वन्दिनः समुपातिष्ठन्सौम्या नृपतिवेश्मनि

tasyāṃ rajanyāṃ vyuṣṭāyāṃ prātarnṛpatibodhakāḥ |
vandinaḥ samupātiṣṭhansaumyā nṛpativeśmani

ते रक्तकण्ठिनः सर्वे किन्नरा इव शिक्षिताः ।
तुष्टुवुर्नपतिं वीरं यथावत् सम्प्रहर्षिणः

te raktakaṇṭhinaḥ sarve kinnarā iva śikṣitāḥ |
tuṣṭuvurnapatiṃ vīraṃ yathāvat sampraharṣiṇaḥ

वीर सौम्य प्रबुध्यस्व कौसल्याप्रीतिवर्धन ।
जगद्धि सर्वं स्वपिति त्वयि सुप्ते नराधिप

vīra saumya prabudhyasva kausalyāprītivardhana |
jagaddhi sarvaṃ svapiti tvayi supte narādhipa

विक्रमस्ते यथा विष्णो रूपं चैवाश्विनोरिव ।
बुद्ध्या बृहस्पतेस्तुल्यः प्रजापतिसमो ह्यसि

vikramaste yathā viṣṇo rūpaṃ caivāśvinoriva |
buddhyā bṛhaspatestulyaḥ prajāpatisamo hyasi

क्षमा ते पृथिवीतुल्या तेजसा भास्करोपमः ।
वेगस्ते वायुना तुल्यो गाम्भीर्यमुदधेरिव

kṣamā te pṛthivītulyā tejasā bhāskaropamaḥ |
vegaste vāyunā tulyo gāmbhīryamudadheriva

अप्रकम्प्यो यता स्थाणुश्चन्द्रे सौम्यत्वमीदृशम् ।
नेदृशाः पार्थिवाः पूर्वं भवितारो नराधिप

aprakampyo yatā sthāṇuścandre saumyatvamīdṛśam |
nedṛśāḥ pārthivāḥ pūrvaṃ bhavitāro narādhipa

यथा त्वमतिदुर्धर्षो धर्मनित्यः प्रजाहितः ।
न त्वां जहाति कीर्तिश्च लक्ष्मीश्च पुरुषर्षभ

yathā tvamatidurdharṣo dharmanityaḥ prajāhitaḥ |
na tvāṃ jahāti kīrtiśca lakṣmīśca puruṣarṣabha

श्रीश्च धर्मश्च काकुत्स्थ त्वयि नित्यं प्रतिष्ठितौ ।
एताश्चान्याश्च मधुरा वन्दिभिः परिकीर्तिताः

śrīśca dharmaśca kākutstha tvayi nityaṃ pratiṣṭhitau |
etāścānyāśca madhurā vandibhiḥ parikīrtitāḥ

सूताश्च संस्तवैर्दिव्यैर्बोधयन्ति स्म राघवम् ।
स्तुतिभिः स्तूयमानाभिः प्रत्यबुध्यत राघवः

sūtāśca saṃstavairdivyairbodhayanti sma rāghavam |
stutibhiḥ stūyamānābhiḥ pratyabudhyata rāghavaḥ

स तद्विहाय शयनं पाण्डराच्छादनास्तृतम् ।
उत्तस्थौ नागशयनाद्धरिर्नारायणो यथा

sa tadvihāya śayanaṃ pāṇḍarācchādanāstṛtam |
uttasthau nāgaśayanāddharirnārāyaṇo yathā

तमुत्थितं महात्मानं प्रह्वाः प्राञ्जलयो नराः ।
सलिलं भाजनैः शुभ्रैरुपतस्थुः सहस्रशः

tamutthitaṃ mahātmānaṃ prahvāḥ prāñjalayo narāḥ |
salilaṃ bhājanaiḥ śubhrairupatasthuḥ sahasraśaḥ

कृतोदकशुचिर्भूत्वा काले हुतहुताशनः ।
देवागारं जगामाशु पुण्यमिक्ष्वाकुसेवितम्

kṛtodakaśucirbhūtvā kāle hutahutāśanaḥ |
devāgāraṃ jagāmāśu puṇyamikṣvākusevitam

तत्र देवान्पितऽन्विप्रानर्चयित्वा यथाविधि ।
बाह्यकक्षान्तरं रामो निर्जगाम जनैर्वृतः

tatra devānpita'nviprānarcayitvā yathāvidhi |
bāhyakakṣāntaraṃ rāmo nirjagāma janairvṛtaḥ

उपतस्थुर्महात्मानो मन्त्रिणः सपुरोहिताः ।
वसिष्ठप्रमुखाः सर्वे दीप्यमाना इवाग्नयः

upatasthurmahātmāno mantriṇaḥ sapurohitāḥ |
vasiṣṭhapramukhāḥ sarve dīpyamānā ivāgnayaḥ

क्षत्रियाश्च महात्मानो नानाजनपदेश्वराः ।
रामस्योपाविशन्पार्श्वे शक्रस्येव यथा ऽमराः

kṣatriyāśca mahātmāno nānājanapadeśvarāḥ |
rāmasyopāviśanpārśve śakrasyeva yathā 'marāḥ

भरतो लक्ष्मणश्चात्र शत्रुघ्नश्च महायशाः ।
उपासाञ्चक्रिरे हृष्टा वेदास्त्रय इवाध्वरम्

bharato lakṣmaṇaścātra śatrughnaśca mahāyaśāḥ |
upāsāñcakrire hṛṣṭā vedāstraya ivādhvaram

याताः प्राञ्जलयो भूत्वा किङ्करा मुदिताननाः ।
मुदिता नाम पार्श्वस्था बहवः समुपाविशन्

yātāḥ prāñjalayo bhūtvā kiṅkarā muditānanāḥ |
muditā nāma pārśvasthā bahavaḥ samupāviśan

वानराश्च महावीर्या विंशतिः कामरूपिणः ।
सुग्रीवप्रमुखा राममुपासन्ते महौजसः

vānarāśca mahāvīryā viṃśatiḥ kāmarūpiṇaḥ |
sugrīvapramukhā rāmamupāsante mahaujasaḥ

विभीषणश्च रक्षोभिश्चतुर्भिः परिवारितः ।
उपासते महात्मानं धनेशमिव गुह्यकाः

vibhīṣaṇaśca rakṣobhiścaturbhiḥ parivāritaḥ |
upāsate mahātmānaṃ dhaneśamiva guhyakāḥ

तथा निगमवृद्धाश्च कुलीना ये च मानवाः ।
शिरसा ऽ ऽवन्द्य राजानमुपासन्ते विचक्षणाः

tathā nigamavṛddhāśca kulīnā ye ca mānavāḥ |
śirasā ' 'vandya rājānamupāsante vicakṣaṇāḥ

तथा परिवृतो राजा श्रीमद्भिर्ऋषिभिर्वृतः ।
राजभिश्च महावीर्यैर्वानरैश्च सराक्षसैः

tathā parivṛto rājā śrīmadbhirṛṣibhirvṛtaḥ |
rājabhiśca mahāvīryairvānaraiśca sarākṣasaiḥ

यथा देवेश्वरो नित्यमृषिभिः समुपास्यते ।
अधिकस्तेन रूपेण सहस्राक्षाद्विरोचते

yathā deveśvaro nityamṛṣibhiḥ samupāsyate |
adhikastena rūpeṇa sahasrākṣādvirocate

तेषां समुपविष्टानां तास्ताः सुमधुराः कथाः ।
कथ्यन्ते धर्मसंयुक्ताः पुराणज्ञैर्महात्मभिः

teṣāṃ samupaviṣṭānāṃ tāstāḥ sumadhurāḥ kathāḥ |
kathyante dharmasaṃyuktāḥ purāṇajñairmahātmabhiḥ