सर्ग 106: श्रीराम लक्ष्मण का त्याग करते हैं

अवाङ्मुखमथो दीनं दृष्ट्वा सोममिवाप्लुतम् ।
राघवं लक्ष्मणो वाक्यं हृष्टो मधुरमब्रवीत्

avāṅmukhamatho dīnaṃ dṛṣṭvā somamivāplutam |
rāghavaṃ lakṣmaṇo vākyaṃ hṛṣṭo madhuramabravīt

न संतापं महाबाहो मदर्थं कर्तुमर्हसि ।
पूर्वनिर्माणबद्धा हि कालस्य गतिरीदृशी

na saṃtāpaṃ mahābāho madarthaṃ kartumarhasi |
pūrvanirmāṇabaddhā hi kālasya gatirīdṛśī

जहि मां सौम्य विस्रब्धं प्रतिज्ञां परिपालय ।
हीनप्रतिज्ञाः काकुत्स्थ प्रयान्ति नरकं नराः

jahi māṃ saumya visrabdhaṃ pratijñāṃ paripālaya |
hīnapratijñāḥ kākutstha prayānti narakaṃ narāḥ

यदि प्रीतिर्महाराज यद्यनुग्राह्यता मयि ।
जहि मां निर्विशङ्कस्त्वं धर्मं वर्धय राघव

yadi prītirmahārāja yadyanugrāhyatā mayi |
jahi māṃ nirviśaṅkastvaṃ dharmaṃ vardhaya rāghava

लक्ष्मणेन तथोक्तस्तु रामः प्रचलितेन्द्रियः ।
मन्त्रिणः समुपानीय तथैव च पुरोधसम्

lakṣmaṇena tathoktastu rāmaḥ pracalitendriyaḥ |
mantriṇaḥ samupānīya tathaiva ca purodhasam

अब्रवीच्च तदा वृत्तं तेषां मध्ये स राघवः ।
दुर्वासोभिगमं चैव प्रतिज्ञां तापसस्य च

abravīcca tadā vṛttaṃ teṣāṃ madhye sa rāghavaḥ |
durvāsobhigamaṃ caiva pratijñāṃ tāpasasya ca

तच्छ्रुत्वा मन्त्रिणः सर्वे सोपाध्यायाः समासत ।
वसिष्ठस्तु महातेजा वाक्यमेतदुवाच ह

tacchrutvā mantriṇaḥ sarve sopādhyāyāḥ samāsata |
vasiṣṭhastu mahātejā vākyametaduvāca ha

दृष्टमेतन्महाबाहो क्षयं ते रोमहर्षणम् ।
लक्ष्मणेन वियोगश्च तव राम महायशः

dṛṣṭametanmahābāho kṣayaṃ te romaharṣaṇam |
lakṣmaṇena viyogaśca tava rāma mahāyaśaḥ

त्यजैनं बलवान्कालो मा प्रतिज्ञां वृथा कृताः ।
विनष्टायां प्रतिज्ञायां धर्मो ऽपि च लयं व्रजेत्

tyajainaṃ balavānkālo mā pratijñāṃ vṛthā kṛtāḥ |
vinaṣṭāyāṃ pratijñāyāṃ dharmo 'pi ca layaṃ vrajet

ततो धर्मे विनष्टे तु त्रैलोक्यं सचराचरम् ।
सदेवर्षिगणं सर्वं विनश्येत्तु न संशयः

tato dharme vinaṣṭe tu trailokyaṃ sacarācaram |
sadevarṣigaṇaṃ sarvaṃ vinaśyettu na saṃśayaḥ

स त्वं पुरुषशार्दूल त्रैलोक्यस्याभिपालनात् ।
लक्ष्मणेन विना चाद्य जगत्स्वस्थं कुरुष्व ह

sa tvaṃ puruṣaśārdūla trailokyasyābhipālanāt |
lakṣmaṇena vinā cādya jagatsvasthaṃ kuruṣva ha

तेषां तत्समवेतानां वाक्यं धर्मार्थसंहितम् ।
श्रुत्वा परिषदो मध्ये रामो लक्ष्मणमब्रवीत्

teṣāṃ tatsamavetānāṃ vākyaṃ dharmārthasaṃhitam |
śrutvā pariṣado madhye rāmo lakṣmaṇamabravīt

विसर्जये त्वां सौमित्रे मा भूद्धर्मविपर्ययः ।
त्यागो वधो वा विहितः साधूनां तूभयं समम्

visarjaye tvāṃ saumitre mā bhūddharmaviparyayaḥ |
tyāgo vadho vā vihitaḥ sādhūnāṃ tūbhayaṃ samam

रामेण भाषिते वाक्ये बाष्पव्याकुलितेन्द्रियः ।
लक्ष्मणस्त्वरितं प्रायात्स्वगृहं न विवेश ह

rāmeṇa bhāṣite vākye bāṣpavyākulitendriyaḥ |
lakṣmaṇastvaritaṃ prāyātsvagṛhaṃ na viveśa ha

स गत्वा सरयूतीरमुपस्पृश्य कृताञ्जलिः ।
निगृह्य सर्वस्रोतांसि निःश्वासं न मुमोच ह

sa gatvā sarayūtīramupaspṛśya kṛtāñjaliḥ |
nigṛhya sarvasrotāṃsi niḥśvāsaṃ na mumoca ha

अनिःश्वसन्तं युक्तं तं सशक्राः साप्सरोगणाः ।
देवाः सर्षिगणाः सर्वे पुष्पैरभ्यकिरंस्तदा

aniḥśvasantaṃ yuktaṃ taṃ saśakrāḥ sāpsarogaṇāḥ |
devāḥ sarṣigaṇāḥ sarve puṣpairabhyakiraṃstadā

अदृश्यं सर्वमनुजैः सशरीरं महाबलम् ।
प्रगृह्य लक्ष्मणं शक्रस्त्रिदिवं संविवेश ह

adṛśyaṃ sarvamanujaiḥ saśarīraṃ mahābalam |
pragṛhya lakṣmaṇaṃ śakrastridivaṃ saṃviveśa ha

ततो विष्णोश्चतुर्भागमागतं सुरसत्तमाः ।
दृष्ट्वा प्रमुदिताः सर्वे ऽपूजयन् समहर्षयः

tato viṣṇoścaturbhāgamāgataṃ surasattamāḥ |
dṛṣṭvā pramuditāḥ sarve 'pūjayan samaharṣayaḥ