सर्ग 107: कुश-लव का अभिषेक, प्रजा साथ चलने को उद्यत

विसृज्य लक्ष्मणं रामो दुःखशोकसमन्वितः ।
पुरोधसं मन्त्रिणश्च नैगमांश्चेदमब्रवीत्

visṛjya lakṣmaṇaṃ rāmo duḥkhaśokasamanvitaḥ |
purodhasaṃ mantriṇaśca naigamāṃścedamabravīt

अद्य राज्ये ऽभिषेक्ष्यामि भरतं धर्मवत्सलम् ।
अयोध्यायाः पतिं वीरं ततो यास्याम्यहं वनम्

adya rājye 'bhiṣekṣyāmi bharataṃ dharmavatsalam |
ayodhyāyāḥ patiṃ vīraṃ tato yāsyāmyahaṃ vanam

प्रवेशयत सम्भारान्माभूत्कालस्य पर्ययः ।
अद्यैवाहं गमिष्यामि लक्ष्मणेन गतां गतिम्

praveśayata sambhārānmābhūtkālasya paryayaḥ |
adyaivāhaṃ gamiṣyāmi lakṣmaṇena gatāṃ gatim

तच्छ्रुत्वा राघवेणोक्तं सर्वाः प्रकृतयो भृशम् ।
मूर्धभिः प्रणता भूमौ गतसत्त्वा इवाभवन्

tacchrutvā rāghaveṇoktaṃ sarvāḥ prakṛtayo bhṛśam |
mūrdhabhiḥ praṇatā bhūmau gatasattvā ivābhavan

भरतश्च विसञ्ज्ञो ऽभूच्छ्रुत्वा रामस्य भाषितम् ।
राज्यं विगर्हयामास राघवं चेदमब्रवीत्

bharataśca visañjño 'bhūcchrutvā rāmasya bhāṣitam |
rājyaṃ vigarhayāmāsa rāghavaṃ cedamabravīt

सत्येनाहं शपे राजन्स्वर्गलोके न चैव हि ।
न कामये यथा राज्यं त्वां विना रघुनन्दन

satyenāhaṃ śape rājansvargaloke na caiva hi |
na kāmaye yathā rājyaṃ tvāṃ vinā raghunandana

इमौ कुशलवौ राजन्नभिषिञ्च नराधिप ।
कोसलेषु कुशं वीरमुत्तरेषु तथा लवम्

imau kuśalavau rājannabhiṣiñca narādhipa |
kosaleṣu kuśaṃ vīramuttareṣu tathā lavam

शत्रुघ्नस्य तु गच्छन्तु दूतास्त्वरितविक्रमाः ।
इदं गमनमस्माकं स्वर्गायाख्यातु मा चिरम्

śatrughnasya tu gacchantu dūtāstvaritavikramāḥ |
idaṃ gamanamasmākaṃ svargāyākhyātu mā ciram

तच्छ्रुत्वा भरतेनोक्तं दृष्ट्वा चापि ह्यधोमुखान् ।
पौरान्दुःखेन सन्तप्तान्वसिष्ठो वाक्यमब्रवीत्

tacchrutvā bharatenoktaṃ dṛṣṭvā cāpi hyadhomukhān |
paurānduḥkhena santaptānvasiṣṭho vākyamabravīt

वत्स राम इमाः पश्य धरणीं प्रकृतीर्गताः ।
ज्ञात्वैषामीप्सितं कार्यं मा चैषां विप्रियं कृथाः

vatsa rāma imāḥ paśya dharaṇīṃ prakṛtīrgatāḥ |
jñātvaiṣāmīpsitaṃ kāryaṃ mā caiṣāṃ vipriyaṃ kṛthāḥ

वसिष्ठस्य तु वाक्येन उत्थाप्य प्रकृतीजनम् ।
किं करोमीति काकुत्स्थः सर्वा वचनमब्रवीत्

vasiṣṭhasya tu vākyena utthāpya prakṛtījanam |
kiṃ karomīti kākutsthaḥ sarvā vacanamabravīt

ततः सर्वाः प्रकृतयो रामं वचनमब्रुवन् ।
गच्छन्तमनुगच्छामो यत्र राम गमिष्यसि

tataḥ sarvāḥ prakṛtayo rāmaṃ vacanamabruvan |
gacchantamanugacchāmo yatra rāma gamiṣyasi

पौरेषु यदि ते प्रीतिर्यदि स्नेहो ह्यनुत्तमः ।
सपुत्रदाराः काकुत्स्थ समागच्छाम सत्पथम्

paureṣu yadi te prītiryadi sneho hyanuttamaḥ |
saputradārāḥ kākutstha samāgacchāma satpatham

तपोवनं वा दुर्गं वा नदीमम्भोनिधिं तथा ।
वयं ते यदि न त्याज्याः सर्वान्नो नय ईश्वर

tapovanaṃ vā durgaṃ vā nadīmambhonidhiṃ tathā |
vayaṃ te yadi na tyājyāḥ sarvānno naya īśvara

एषा नः परमा प्रीतिरेष नः परमो वरः ।
हृद्गता नः सदा प्रीतिस्तवानुगमने नृप

eṣā naḥ paramā prītireṣa naḥ paramo varaḥ |
hṛdgatā naḥ sadā prītistavānugamane nṛpa

पौराणां दृढभक्तिं च बाढमित्येव सो ऽब्रवीत् ।
स्वकृतान्तं चान्ववेक्ष्य तस्मिन्नहनि राघवः

paurāṇāṃ dṛḍhabhaktiṃ ca bāḍhamityeva so 'bravīt |
svakṛtāntaṃ cānvavekṣya tasminnahani rāghavaḥ

कोसलेषु कुशं वीरमुत्तरेषु तथा लवम् ।
अभिषिच्य महात्मानावुभौ रामः कुशीलवौ

kosaleṣu kuśaṃ vīramuttareṣu tathā lavam |
abhiṣicya mahātmānāvubhau rāmaḥ kuśīlavau

अभिषिक्तौ सुतावङ्के प्रतिष्ठाप्य पुरे ततः ।
परिष्वज्य महाबाहुर्मूर्ध्न्युपाघ्राय चासकृत्

abhiṣiktau sutāvaṅke pratiṣṭhāpya pure tataḥ |
pariṣvajya mahābāhurmūrdhnyupāghrāya cāsakṛt

रथानां तु सहस्राणि नागानामयुतानि च ।
दशायुतानि चाश्वानामेकैकस्य धनं ददौ

rathānāṃ tu sahasrāṇi nāgānāmayutāni ca |
daśāyutāni cāśvānāmekaikasya dhanaṃ dadau

बहुरत्नौ बहुधनौ हृष्टपुष्टजनावृतौ ।
स्वे पुरे प्रेषयामास भ्रातरौ तु कुशीलवौ

bahuratnau bahudhanau hṛṣṭapuṣṭajanāvṛtau |
sve pure preṣayāmāsa bhrātarau tu kuśīlavau

अभिषिच्य सुतौ वीरौ प्रतिष्ठाप्य पुरे तदा ।
दूतान्सम्प्रेषयामास शत्रुघ्नाय महात्मने

abhiṣicya sutau vīrau pratiṣṭhāpya pure tadā |
dūtānsampreṣayāmāsa śatrughnāya mahātmane