सर्ग 103: काल तपस्वी रूप में आते हैं

कस्यचित्त्वथ कालस्य रामे धर्मपरे स्थिते ।
कालस्तापसरूपेण राजद्वारमुपागमत्

kasyacittvatha kālasya rāme dharmapare sthite |
kālastāpasarūpeṇa rājadvāramupāgamat

सो ऽब्रवील्लक्ष्मणं वाक्यं धृतिमन्तं यशश्विनम् ।
मां निवेदय रामाय सम्प्राप्तं कार्यगौरवात्

so 'bravīllakṣmaṇaṃ vākyaṃ dhṛtimantaṃ yaśaśvinam |
māṃ nivedaya rāmāya samprāptaṃ kāryagauravāt

दूतो ऽस्म्यतिबलस्याहं महर्षेरमितौजसः ।
रामं दिदृक्षुरायातः कार्येण हि महाबल

dūto 'smyatibalasyāhaṃ maharṣeramitaujasaḥ |
rāmaṃ didṛkṣurāyātaḥ kāryeṇa hi mahābala

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा सौमित्रिस्त्वरया ऽन्वितः ।
न्यवेदयत रामाय तापसं तं समागतम्

tasya tadvacanaṃ śrutvā saumitristvarayā 'nvitaḥ |
nyavedayata rāmāya tāpasaṃ taṃ samāgatam

जयस्व राम धर्मेण उभौ लोकौ महाद्युते ।
दूतस्त्वां द्रष्टुमायातस्तपसा भास्करप्रभः

jayasva rāma dharmeṇa ubhau lokau mahādyute |
dūtastvāṃ draṣṭumāyātastapasā bhāskaraprabhaḥ

तद्वाक्यं लक्ष्मणेनोक्तं श्रुत्वा राम उवाच ह ।
प्रवेश्यतां मुनिस्तात महौजास्तस्य वाक्यधृत्

tadvākyaṃ lakṣmaṇenoktaṃ śrutvā rāma uvāca ha |
praveśyatāṃ munistāta mahaujāstasya vākyadhṛt

सौमित्रिस्तु तथेत्युक्त्वा प्रावेशयत तं मुनिम् ।
ज्वलन्तमेव तेजोभिः प्रदहन्तमिवांशुभिः

saumitristu tathetyuktvā prāveśayata taṃ munim |
jvalantameva tejobhiḥ pradahantamivāṃśubhiḥ

सो ऽभिगम्य रघुश्रेष्ठं दीप्यपानं स्वतेजसा ।
ऋषिर्मधुरया वाचा वर्धस्वेत्याह राघवम्

so 'bhigamya raghuśreṣṭhaṃ dīpyapānaṃ svatejasā |
ṛṣirmadhurayā vācā vardhasvetyāha rāghavam

तस्मै रामो महातेजाः पूजामर्घ्यपुरोगमाम् ।
ददौ कुशलमव्यग्रं प्रष्टुमेवोपचक्रमे

tasmai rāmo mahātejāḥ pūjāmarghyapurogamām |
dadau kuśalamavyagraṃ praṣṭumevopacakrame

पृष्टश्च कुशलं तेन रामेण वदतां वरः ।
आसने काञ्चने दिव्ये निषसाद महायशाः

pṛṣṭaśca kuśalaṃ tena rāmeṇa vadatāṃ varaḥ |
āsane kāñcane divye niṣasāda mahāyaśāḥ

तमुवाच ततो रामः स्वागतं ते महामुने ।
प्रापयास्य च वाक्यानि यतो दूतस्त्वमागतः

tamuvāca tato rāmaḥ svāgataṃ te mahāmune |
prāpayāsya ca vākyāni yato dūtastvamāgataḥ

चोदितो राजसिंहेन मुनिर्वाक्यमभाषत ।
द्वन्द्वमेतत्प्रवक्तव्यं हितं वै यद्यपेक्षसे

codito rājasiṃhena munirvākyamabhāṣata |
dvandvametatpravaktavyaṃ hitaṃ vai yadyapekṣase

यः शृणोति निरीक्षेद्वा स वध्यो भविता तव ।
भवेद्वै मुनिमुख्यस्य वचनं यद्यपेक्षसे

yaḥ śṛṇoti nirīkṣedvā sa vadhyo bhavitā tava |
bhavedvai munimukhyasya vacanaṃ yadyapekṣase

स तथेति प्रतिज्ञाय रामो लक्ष्मणमब्रवीत् ।
द्वारि तिष्ठ महाबाहो प्रतिहारं विसर्जय

sa tatheti pratijñāya rāmo lakṣmaṇamabravīt |
dvāri tiṣṭha mahābāho pratihāraṃ visarjaya

स मे वध्यः खलु भवेत् कथाद्वन्द्वं समीरितम् ।
ऋषेर्मम च सौमित्रे पश्येद्वा शृणुयाच्च यः

sa me vadhyaḥ khalu bhavet kathādvandvaṃ samīritam |
ṛṣermama ca saumitre paśyedvā śṛṇuyācca yaḥ

ततो निक्षिप्य काकुत्स्थो लक्ष्मणं द्वारि सङ्ग्रहम् ।
तमुवाच मुने वाक्यं कथयस्वेति राघवः

tato nikṣipya kākutstho lakṣmaṇaṃ dvāri saṅgraham |
tamuvāca mune vākyaṃ kathayasveti rāghavaḥ

यत्ते मनीषितं वाक्यं येन वा ऽसि समाहितः ।
कथयस्वाविशङ्कस्त्वं ममापि हृदि वर्तते

yatte manīṣitaṃ vākyaṃ yena vā 'si samāhitaḥ |
kathayasvāviśaṅkastvaṃ mamāpi hṛdi vartate