सर्ग 50: प्रहस्त द्वारा हनुमान से पूछताछ

तमुद्वीक्ष्य महाबाहुः पिङ्गाक्षं पुरतः स्थितम् ।
रोषेण महताऽऽविष्टो रावणो लोकरावणः

tamudvīkṣya mahābāhuḥ piṅgākṣaṃ purataḥ sthitam |
roṣeṇa mahatā''viṣṭo rāvaṇo lokarāvaṇaḥ

शङ्काहतात्मा दध्यौ स कपीन्द्रं तेजसा वृतम् ।
किमेष भगवान् नन्दी भवेत् साक्षादिहागतः

śaṅkāhatātmā dadhyau sa kapīndraṃ tejasā vṛtam |
kimeṣa bhagavān nandī bhavet sākṣādihāgataḥ

येन शप्तोऽस्मि कैलासे मया प्रहसिते पुरा ।
सोऽयं वानरमूर्तिः स्यात्किंस्विद् बाणोऽपि वासुरः

yena śapto'smi kailāse mayā prahasite purā |
so'yaṃ vānaramūrtiḥ syātkiṃsvid bāṇo'pi vāsuraḥ

स राजा रोषताम्राक्षः प्रहस्तं मन्त्रिसत्तमम् ।
कालयुक्तमुवाचेदं वचो विपुलमर्थवत्

sa rājā roṣatāmrākṣaḥ prahastaṃ mantrisattamam |
kālayuktamuvācedaṃ vaco vipulamarthavat

दुरात्मा पृच्छ्यतामेष कुतः किं वास्य कारणम् ।
वनभङ्गे च कोऽस्यार्थो राक्षसानां च तर्जने

durātmā pṛcchyatāmeṣa kutaḥ kiṃ vāsya kāraṇam |
vanabhaṅge ca ko'syārtho rākṣasānāṃ ca tarjane

मत्पुरीमप्रधृष्यां वै गमने किं प्रयोजनम् ।
आयोधने वा कं कार्यं पृच्छ्यतामेष दुर्मतिः

matpurīmapradhṛṣyāṃ vai gamane kiṃ prayojanam |
āyodhane vā kaṃ kāryaṃ pṛcchyatāmeṣa durmatiḥ

रावणस्य वचः श्रुत्वा प्रहस्तो वाक्यमब्रवीत् ।
समाश्वसिहि भद्रं ते न भीः कार्या त्वया कपे

rāvaṇasya vacaḥ śrutvā prahasto vākyamabravīt |
samāśvasihi bhadraṃ te na bhīḥ kāryā tvayā kape

यदि तावत् त्वमिन्द्रेण प्रेषितो रावणालयम् ।
तत्त्वमाख्याहि मा ते भूद् भयं वानर मोक्ष्यसे

yadi tāvat tvamindreṇa preṣito rāvaṇālayam |
tattvamākhyāhi mā te bhūd bhayaṃ vānara mokṣyase

यदि वैश्रवणस्य त्वं यमस्य वरुणस्य च ।
चारुरूपमिदं कृत्वा प्रविष्टो नः पुरीमिमाम्

yadi vaiśravaṇasya tvaṃ yamasya varuṇasya ca |
cārurūpamidaṃ kṛtvā praviṣṭo naḥ purīmimām

विष्णुना प्रेषितो वापि दूतो विजयकाङ्क्षिणा ।
नहि ते वानरं तेजो रूपमात्रं तु वानरम्

viṣṇunā preṣito vāpi dūto vijayakāṅkṣiṇā |
nahi te vānaraṃ tejo rūpamātraṃ tu vānaram

तत्त्वतः कथयस्वाद्य ततो वानर मोक्ष्यसे ।
अनृतं वदतश्चापि दुर्लभं तव जीवितम्

tattvataḥ kathayasvādya tato vānara mokṣyase |
anṛtaṃ vadataścāpi durlabhaṃ tava jīvitam

अथवा यन्निमित्तस्ते प्रवेशो रावणालये ।
एवमुक्तो हरिवरस्तदा रक्षोगणेश्वरम्

athavā yannimittaste praveśo rāvaṇālaye |
evamukto harivarastadā rakṣogaṇeśvaram

अब्रवीन्नास्मि शक्रस्य यमस्य वरुणस्य च ।
धनदेन न मे सख्यं विष्णुना नास्मि चोदितः

abravīnnāsmi śakrasya yamasya varuṇasya ca |
dhanadena na me sakhyaṃ viṣṇunā nāsmi coditaḥ

जातिरेव मम त्वेषा वानरोऽहमिहागतः ।
दर्शने राक्षसेन्द्रस्य तदिदं दुर्लभं मया

jātireva mama tveṣā vānaro'hamihāgataḥ |
darśane rākṣasendrasya tadidaṃ durlabhaṃ mayā

वनं राक्षसराजस्य दर्शनार्थं विनाशितम् ।
ततस्ते राक्षसाः प्राप्ता बलिनो युद्धकाङ्क्षिणः

vanaṃ rākṣasarājasya darśanārthaṃ vināśitam |
tataste rākṣasāḥ prāptā balino yuddhakāṅkṣiṇaḥ

रक्षणार्थं च देहस्य प्रतियुद्धा मया रणे ।
अस्त्रपाशैर्न शक्योऽहं बद्धुं देवासुरैरपि

rakṣaṇārthaṃ ca dehasya pratiyuddhā mayā raṇe |
astrapāśairna śakyo'haṃ baddhuṃ devāsurairapi

पितामहादेष वरो ममापि हि समागतः ।
राजानं द्रष्टुकामेन मयास्त्रमनुवर्तितम्

pitāmahādeṣa varo mamāpi hi samāgataḥ |
rājānaṃ draṣṭukāmena mayāstramanuvartitam

विमुक्तोऽप्यहमस्त्रेण राक्षसैस्त्वभिवेदितः ।
केनचिद् रामकार्येण आगतोऽस्मि तवान्तिकम्

vimukto'pyahamastreṇa rākṣasaistvabhiveditaḥ |
kenacid rāmakāryeṇa āgato'smi tavāntikam

दूतोऽहमिति विज्ञाय राघवस्यामितौजसः ।
श्रूयतामेव वचनं मम पथ्यमिदं प्रभो

dūto'hamiti vijñāya rāghavasyāmitaujasaḥ |
śrūyatāmeva vacanaṃ mama pathyamidaṃ prabho