सर्ग 42: किंकरों का वध

ततः पक्षिनिनादेन वृक्षभङ्गस्वनेन च ।
बभूवुस्त्राससम्भ्रान्ताः सर्वे लङ्कानिवासिनः

tataḥ pakṣininādena vṛkṣabhaṅgasvanena ca |
babhūvustrāsasambhrāntāḥ sarve laṅkānivāsinaḥ

विद्रुताश्च भयत्रस्ता विनेदुर्मृगपक्षिणः ।
रक्षसां च निमित्तानि क्रूराणि प्रतिपेदिरे

vidrutāśca bhayatrastā vinedurmṛgapakṣiṇaḥ |
rakṣasāṃ ca nimittāni krūrāṇi pratipedire

ततो गतायां निद्रायां राक्षस्यो विकृताननाः ।
तद् वनं ददृशुर्भग्नं तं च वीरं महाकपिम्

tato gatāyāṃ nidrāyāṃ rākṣasyo vikṛtānanāḥ |
tad vanaṃ dadṛśurbhagnaṃ taṃ ca vīraṃ mahākapim

स ता दृष्ट्वा महाबाहुर्महासत्त्वो महाबलः ।
चकार सुमहद्रूपं राक्षसीनां भयावहम्

sa tā dṛṣṭvā mahābāhurmahāsattvo mahābalaḥ |
cakāra sumahadrūpaṃ rākṣasīnāṃ bhayāvaham

ततस्तु गिरिसंकाशमतिकायं महाबलम् ।
राक्षस्यो वानरं दृष्ट्वा पप्रच्छुर्जनकात्मजाम्

tatastu girisaṃkāśamatikāyaṃ mahābalam |
rākṣasyo vānaraṃ dṛṣṭvā papracchurjanakātmajām

कोऽयं कस्य कुतो वायं किंनिमित्तमिहागतः ।
कथं त्वया सहानेन संवादः कृत इत्युत

ko'yaṃ kasya kuto vāyaṃ kiṃnimittamihāgataḥ |
kathaṃ tvayā sahānena saṃvādaḥ kṛta ityuta

आचक्ष्व नो विशालाक्षि मा भूत्ते सुभगे भयम् ।
संवादमसितापाङ्गि त्वया किं कृतवानयम्

ācakṣva no viśālākṣi mā bhūtte subhage bhayam |
saṃvādamasitāpāṅgi tvayā kiṃ kṛtavānayam

अथाब्रवीत् तदा साध्वी सीता सर्वाङ्गशोभना ।
रक्षसां कामरूपाणां विज्ञाने का गतिर्मम

athābravīt tadā sādhvī sītā sarvāṅgaśobhanā |
rakṣasāṃ kāmarūpāṇāṃ vijñāne kā gatirmama

यूयमेवास्य जानीत योऽयं यद् वा करिष्यति ।
अहिरेव ह्यहेः पादान् विजानाति न संशयः

yūyamevāsya jānīta yo'yaṃ yad vā kariṣyati |
ahireva hyaheḥ pādān vijānāti na saṃśayaḥ

अहमप्यतिभीतास्मि नैव जानामि को ह्ययम् ।
वेद्मि राक्षसमेवैनं कामरूपिणमागतम्

ahamapyatibhītāsmi naiva jānāmi ko hyayam |
vedmi rākṣasamevainaṃ kāmarūpiṇamāgatam

वैदेह्या वचनं श्रुत्वा राक्षस्यो विद्रुता द्रुतम् ।
स्थिताः काश्चिद्गताः काश्चिद् रावणाय निवेदितुम्

vaidehyā vacanaṃ śrutvā rākṣasyo vidrutā drutam |
sthitāḥ kāścidgatāḥ kāścid rāvaṇāya niveditum

रावणस्य समीपे तु राक्षस्यो विकृताननाः ।
विरूपं वानरं भीमं रावणाय न्यवेदिषुः

rāvaṇasya samīpe tu rākṣasyo vikṛtānanāḥ |
virūpaṃ vānaraṃ bhīmaṃ rāvaṇāya nyavediṣuḥ

अशोकवनिकामध्ये राजन् भीमवपुः कपिः ।
सीतया कृतसंवादस्तिष्ठत्यमितविक्रमः

aśokavanikāmadhye rājan bhīmavapuḥ kapiḥ |
sītayā kṛtasaṃvādastiṣṭhatyamitavikramaḥ

न च तं जानकी सीता हरिं हरिणलोचना ।
अस्माभिर्बहुधा पृष्टा निवेदयितुमिच्छति

na ca taṃ jānakī sītā hariṃ hariṇalocanā |
asmābhirbahudhā pṛṣṭā nivedayitumicchati

वासवस्य भवेद् दूतो दूतो वैश्रवणस्य वा ।
प्रेषितो वापि रामेण सीतान्वेषणकाङ्क्षया

vāsavasya bhaved dūto dūto vaiśravaṇasya vā |
preṣito vāpi rāmeṇa sītānveṣaṇakāṅkṣayā

तेनैवाद्भुतरूपेण यत्तत्तव मनोहरम् ।
नानामृगगणाकीर्णं प्रमृष्टं प्रमदावनम्

tenaivādbhutarūpeṇa yattattava manoharam |
nānāmṛgagaṇākīrṇaṃ pramṛṣṭaṃ pramadāvanam

न तत्र कश्चिदुद्देशो यस्तेन न विनाशितः ।
यत्र सा जानकी देवी स तेन न विनाशितः

na tatra kaściduddeśo yastena na vināśitaḥ |
yatra sā jānakī devī sa tena na vināśitaḥ

जानकीरक्षणार्थं वा श्रमाद् वा नोपलक्ष्यते ।
अथवा कः श्रमस्तस्य सैव तेनाभिरक्षिता

jānakīrakṣaṇārthaṃ vā śramād vā nopalakṣyate |
athavā kaḥ śramastasya saiva tenābhirakṣitā

चारुपल्लवपत्राढ्यं यं सीता स्वयमास्थिता ।
प्रवृद्धः शिंशपावृक्षः स च तेनाभिरक्षितः

cārupallavapatrāḍhyaṃ yaṃ sītā svayamāsthitā |
pravṛddhaḥ śiṃśapāvṛkṣaḥ sa ca tenābhirakṣitaḥ

तस्योग्ररूपस्योग्रं त्वं दण्डमाज्ञातुमर्हसि ।
सीता सम्भाषिता येन वनं तेन विनाशितम्

tasyograrūpasyograṃ tvaṃ daṇḍamājñātumarhasi |
sītā sambhāṣitā yena vanaṃ tena vināśitam

मनःपरिगृहीतां तां तव रक्षोगणेश्वर ।
कः सीतामभिभाषेत यो न स्यात् त्यक्तजीवितः

manaḥparigṛhītāṃ tāṃ tava rakṣogaṇeśvara |
kaḥ sītāmabhibhāṣeta yo na syāt tyaktajīvitaḥ

राक्षसीनां वचः श्रुत्वा रावणो राक्षसेश्वरः ।
चिताग्निरिव जज्वाल कोपसंवर्तितेक्षणः

rākṣasīnāṃ vacaḥ śrutvā rāvaṇo rākṣaseśvaraḥ |
citāgniriva jajvāla kopasaṃvartitekṣaṇaḥ

तस्य क्रुद्धस्य नेत्राभ्यां प्रापतन्नश्रुबिन्दवः ।
दीप्ताभ्यामिव दीपाभ्यां सार्चिषः स्नेहबिन्दवः

tasya kruddhasya netrābhyāṃ prāpatannaśrubindavaḥ |
dīptābhyāmiva dīpābhyāṃ sārciṣaḥ snehabindavaḥ

आत्मनः सदृशान् वीरान् किंकरान्नाम राक्षसान् ।
व्यादिदेश महातेजा निग्रहार्थं हनूमतः

ātmanaḥ sadṛśān vīrān kiṃkarānnāma rākṣasān |
vyādideśa mahātejā nigrahārthaṃ hanūmataḥ

तेषामशीतिसाहस्रं किंकराणां तरस्विनाम् ।
निर्ययुर्भवनात् तस्मात् कूटमुद्गरपाणयः

teṣāmaśītisāhasraṃ kiṃkarāṇāṃ tarasvinām |
niryayurbhavanāt tasmāt kūṭamudgarapāṇayaḥ

महोदरा महादंष्ट्रा घोररूपा महाबलाः ।
युद्धाभिमनसः सर्वे हनूमद्ग्रहणोन्मुखाः

mahodarā mahādaṃṣṭrā ghorarūpā mahābalāḥ |
yuddhābhimanasaḥ sarve hanūmadgrahaṇonmukhāḥ

ते कपिं तं समासाद्य तोरणस्थमवस्थितम् ।
अभिपेतुर्महावेगाः पतंगा इव पावकम्

te kapiṃ taṃ samāsādya toraṇasthamavasthitam |
abhipeturmahāvegāḥ pataṃgā iva pāvakam

ते गदाभिर्विचित्राभिः परिघैः काञ्चनाङ्गदैः ।
आजग्मुर्वानरश्रेष्ठं शरैरादित्यसंनिभैः

te gadābhirvicitrābhiḥ parighaiḥ kāñcanāṅgadaiḥ |
ājagmurvānaraśreṣṭhaṃ śarairādityasaṃnibhaiḥ

मुद्गरैः पट्टिशैः शूलैः प्रासतोमरपाणयः ।
परिवार्य हनूमन्तं सहसा तस्थुरग्रतः

mudgaraiḥ paṭṭiśaiḥ śūlaiḥ prāsatomarapāṇayaḥ |
parivārya hanūmantaṃ sahasā tasthuragrataḥ

हनूमानपि तेजस्वी श्रीमान् पर्वतसंनिभः ।
क्षितावाविद्ध्य लाङ्गूलं ननाद च महाध्वनिम्

hanūmānapi tejasvī śrīmān parvatasaṃnibhaḥ |
kṣitāvāviddhya lāṅgūlaṃ nanāda ca mahādhvanim

स भूत्वा तु महाकायो हनूमान् मारुतात्मजः ।
पुच्छमास्फोटयामास लङ्कां शब्देन पूरयन्

sa bhūtvā tu mahākāyo hanūmān mārutātmajaḥ |
pucchamāsphoṭayāmāsa laṅkāṃ śabdena pūrayan

तस्यास्फोटितशब्देन महता चानुनादिना ।
पेतुर्विहङ्गा गगनादुच्चैश्चेदमघोषयत्

tasyāsphoṭitaśabdena mahatā cānunādinā |
peturvihaṅgā gaganāduccaiścedamaghoṣayat

जयत्यतिबलो रामो लक्ष्मणश्च महाबलः ।
राजा जयति सुग्रीवो राघवेणाभिपालितः

jayatyatibalo rāmo lakṣmaṇaśca mahābalaḥ |
rājā jayati sugrīvo rāghaveṇābhipālitaḥ

दासोऽहं कोसलेन्द्रस्य रामस्याक्लिष्टकर्मणः ।
हनूमान् शत्रुसैन्यानां निहन्ता मारुतात्मजः

dāso'haṃ kosalendrasya rāmasyākliṣṭakarmaṇaḥ |
hanūmān śatrusainyānāṃ nihantā mārutātmajaḥ

न रावणसहस्रं मे युद्धे प्रतिबलं भवेत् ।
शिलाभिश्च प्रहरतः पादपैश्च सहस्रशः

na rāvaṇasahasraṃ me yuddhe pratibalaṃ bhavet |
śilābhiśca praharataḥ pādapaiśca sahasraśaḥ

अर्दयित्वा पुरीं लङ्कामभिवाद्य च मैथिलीम् ।
समृद्धार्थो गमिष्यामि मिषतां सर्वरक्षसाम्

ardayitvā purīṃ laṅkāmabhivādya ca maithilīm |
samṛddhārtho gamiṣyāmi miṣatāṃ sarvarakṣasām

तस्य संनादशब्देन तेऽभवन् भयशङ्किताः ।
ददृशुश्च हनूमन्तं संध्यामेघमिवोन्नतम्

tasya saṃnādaśabdena te'bhavan bhayaśaṅkitāḥ |
dadṛśuśca hanūmantaṃ saṃdhyāmeghamivonnatam

स्वामिसंदेशनिःशङ्कास्ततस्ते राक्षसाः कपिम् ।
चित्रैः प्रहरणैर्भीमैरभिपेतुस्ततस्ततः

svāmisaṃdeśaniḥśaṅkāstataste rākṣasāḥ kapim |
citraiḥ praharaṇairbhīmairabhipetustatastataḥ

स तैः परिवृतः शूरैः सर्वतः स महाबलः ।
आससादायसं भीमं परिघं तोरणाश्रितम्

sa taiḥ parivṛtaḥ śūraiḥ sarvataḥ sa mahābalaḥ |
āsasādāyasaṃ bhīmaṃ parighaṃ toraṇāśritam

स तं परिघमादाय जघान रजनीचरान् ।
सपन्नगमिवादाय स्फुरन्तं विनतासुतः

sa taṃ parighamādāya jaghāna rajanīcarān |
sapannagamivādāya sphurantaṃ vinatāsutaḥ

विचचाराम्बरे वीरः परिगृह्य च मारुतिः ।
सूदयामास वज्रेण दैत्यानिव सहस्रदृक्

vicacārāmbare vīraḥ parigṛhya ca mārutiḥ |
sūdayāmāsa vajreṇa daityāniva sahasradṛk

स हत्वा राक्षसान् वीरः किंकरान् मारुतात्मजः ।
युद्धाकाङ्क्षी महावीरस्तोरणं समवस्थितः

sa hatvā rākṣasān vīraḥ kiṃkarān mārutātmajaḥ |
yuddhākāṅkṣī mahāvīrastoraṇaṃ samavasthitaḥ

ततस्तस्माद् भयान्मुक्ताः कतिचित्तत्र राक्षसाः ।
निहतान् किंकरान् सर्वान् रावणाय न्यवेदयन्

tatastasmād bhayānmuktāḥ katicittatra rākṣasāḥ |
nihatān kiṃkarān sarvān rāvaṇāya nyavedayan

स राक्षसानां निहतं महाबलं
निशम्य राजा परिवृत्तलोचनः ।
समादिदेशाप्रतिमं पराक्रमे
प्रहस्तपुत्रं समरे सुदुर्जयम्

sa rākṣasānāṃ nihataṃ mahābalaṃ
niśamya rājā parivṛttalocanaḥ |
samādideśāpratimaṃ parākrame
prahastaputraṃ samare sudurjayam