सर्ग 39: सीता की शंका और हनुमान का आश्वासन

मणिं दत्त्वा ततः सीता हनूमन्तमथाब्रवीत् ।
अभिज्ञानमभिज्ञातमेतद् रामस्य तत्त्वतः

maṇiṃ dattvā tataḥ sītā hanūmantamathābravīt |
abhijñānamabhijñātametad rāmasya tattvataḥ

मणिं दृष्ट्वा तु रामो वै त्रयाणां संस्मरिष्यति ।
वीरो जनन्या मम च राज्ञो दशरथस्य च

maṇiṃ dṛṣṭvā tu rāmo vai trayāṇāṃ saṃsmariṣyati |
vīro jananyā mama ca rājño daśarathasya ca

स भूयस्त्वं समुत्साहचोदितो हरिसत्तम ।
अस्मिन् कार्यसमुत्साहे प्रचिन्तय यदुत्तरम्

sa bhūyastvaṃ samutsāhacodito harisattama |
asmin kāryasamutsāhe pracintaya yaduttaram

त्वमस्मिन् कार्यनिर्योगे प्रमाणं हरिसत्तम ।
तस्य चिन्तय यो यत्नो दुःखक्षयकरो भवेत्

tvamasmin kāryaniryoge pramāṇaṃ harisattama |
tasya cintaya yo yatno duḥkhakṣayakaro bhavet

हनूमन् यत्नमास्थाय दुःखक्षयकरो भव ।
स तथेति प्रतिज्ञाय मारुतिर्भीमविक्रमः

hanūman yatnamāsthāya duḥkhakṣayakaro bhava |
sa tatheti pratijñāya mārutirbhīmavikramaḥ

शिरसाऽऽवन्द्य वैदेहीं गमनायोपचक्रमे ।
ज्ञात्वा सम्प्रस्थितं देवी वानरं पवनात्मजम्

śirasā''vandya vaidehīṃ gamanāyopacakrame |
jñātvā samprasthitaṃ devī vānaraṃ pavanātmajam

बाष्पगद्गदया वाचा मैथिली वाक्यमब्रवीत् ।
हनूमन् कुशलं ब्रूयाः सहितौ रामलक्ष्मणौ

bāṣpagadgadayā vācā maithilī vākyamabravīt |
hanūman kuśalaṃ brūyāḥ sahitau rāmalakṣmaṇau

सुग्रीवं च सहामात्यं सर्वान् वृद्धांश्च वानरान् ।
ब्रूयास्त्वं वानरश्रेष्ठ कुशलं धर्मसंहितम्

sugrīvaṃ ca sahāmātyaṃ sarvān vṛddhāṃśca vānarān |
brūyāstvaṃ vānaraśreṣṭha kuśalaṃ dharmasaṃhitam

यथा च स महाबाहुर्मां तारयति राघवः ।
अस्माद् दुःखाम्बुसंरोधात् त्वं समाधातुमर्हसि

yathā ca sa mahābāhurmāṃ tārayati rāghavaḥ |
asmād duḥkhāmbusaṃrodhāt tvaṃ samādhātumarhasi

जीवन्तीं मां यथा रामः सम्भावयति कीर्तिमान् ।
तत् त्वया हनुमन् वाच्यं वाचा धर्ममवाप्नुहि

jīvantīṃ māṃ yathā rāmaḥ sambhāvayati kīrtimān |
tat tvayā hanuman vācyaṃ vācā dharmamavāpnuhi

नित्यमुत्साहयुक्तस्य वाचः श्रुत्वा मयेरिताः ।
वर्धिष्यते दाशरथेः पौरुषं मदवाप्तये

nityamutsāhayuktasya vācaḥ śrutvā mayeritāḥ |
vardhiṣyate dāśaratheḥ pauruṣaṃ madavāptaye

मत्संदेशयुता वाचस्त्वत्तः श्रुत्वैव राघवः ।
पराक्रमे मतिं वीरो विधिवत् संविधास्यति

matsaṃdeśayutā vācastvattaḥ śrutvaiva rāghavaḥ |
parākrame matiṃ vīro vidhivat saṃvidhāsyati

सीतायास्तद् वचः श्रुत्वा हनूमान् मारुतात्मजः ।
शिरस्यञ्जलिमाधाय वाक्यमुत्तरमब्रवीत्

sītāyāstad vacaḥ śrutvā hanūmān mārutātmajaḥ |
śirasyañjalimādhāya vākyamuttaramabravīt

क्षिप्रमेष्यति काकुत्स्थो हर्यृक्षप्रवरैर्वृतः ।
यस्ते युधि विजित्यारीन् शोकं व्यपनयिष्यति

kṣiprameṣyati kākutstho haryṛkṣapravarairvṛtaḥ |
yaste yudhi vijityārīn śokaṃ vyapanayiṣyati

नहि पश्यामि मर्त्येषु नासुरेषु सुरेषु वा ।
यस्तस्य वमतो बाणान् स्थातुमुत्सहतेऽग्रतः

nahi paśyāmi martyeṣu nāsureṣu sureṣu vā |
yastasya vamato bāṇān sthātumutsahate'grataḥ

अप्यर्कमपि पर्जन्यमपि वैवस्वतं यमम् ।
स हि सोढुं रणे शक्तस्तव हेतोर्विशेषतः

apyarkamapi parjanyamapi vaivasvataṃ yamam |
sa hi soḍhuṃ raṇe śaktastava hetorviśeṣataḥ

स हि सागरपर्यन्तां महीं साधितुमर्हति ।
त्वन्निमित्तो हि रामस्य जयो जनकनन्दिनि

sa hi sāgaraparyantāṃ mahīṃ sādhitumarhati |
tvannimitto hi rāmasya jayo janakanandini

तस्य तद् वचनं श्रुत्वा सम्यक् सत्यं सुभाषितम् ।
जानकी बहु मेने तं वचनं चेदमब्रवीत्

tasya tad vacanaṃ śrutvā samyak satyaṃ subhāṣitam |
jānakī bahu mene taṃ vacanaṃ cedamabravīt

ततस्तं प्रस्थितं सीता वीक्षमाणा पुनः पुनः ।
भर्तृस्नेहान्वितं वाक्यं सौहार्दादनुमानयत्

tatastaṃ prasthitaṃ sītā vīkṣamāṇā punaḥ punaḥ |
bhartṛsnehānvitaṃ vākyaṃ sauhārdādanumānayat

यदि वा मन्यसे वीर वसैकाहमरिंदम ।
कस्मिंश्चित् संवृते देशे विश्रान्तः श्वो गमिष्यसि

yadi vā manyase vīra vasaikāhamariṃdama |
kasmiṃścit saṃvṛte deśe viśrāntaḥ śvo gamiṣyasi

मम चैवाल्पभाग्यायाः सांनिध्यात् तव वानर ।
अस्य शोकस्य महतो मुहूर्तं मोक्षणं भवेत्

mama caivālpabhāgyāyāḥ sāṃnidhyāt tava vānara |
asya śokasya mahato muhūrtaṃ mokṣaṇaṃ bhavet

ततो हि हरिशार्दूल पुनरागमनाय तु ।
प्राणानामपि संदेहो मम स्यान्नात्र संशयः

tato hi hariśārdūla punarāgamanāya tu |
prāṇānāmapi saṃdeho mama syānnātra saṃśayaḥ

तवादर्शनजः शोको भूयो मां परितापयेत् ।
दुःखादुःखपरामृष्टां दीपयन्निव वानर

tavādarśanajaḥ śoko bhūyo māṃ paritāpayet |
duḥkhāduḥkhaparāmṛṣṭāṃ dīpayanniva vānara

अयं च वीर संदेहस्तिष्ठतीव ममाग्रतः ।
सुमहांस्त्वत्सहायेषु हर्यृक्षेषु हरीश्वर

ayaṃ ca vīra saṃdehastiṣṭhatīva mamāgrataḥ |
sumahāṃstvatsahāyeṣu haryṛkṣeṣu harīśvara

कथं नु खलु दुष्पारं तरिष्यन्ति महोदधिम् ।
तानि हर्यृक्षसैन्यानि तौ वा नरवरात्मजौ

kathaṃ nu khalu duṣpāraṃ tariṣyanti mahodadhim |
tāni haryṛkṣasainyāni tau vā naravarātmajau

त्रयाणामेव भूतानां सागरस्येह लङ्घने ।
शक्तिः स्याद् वैनतेयस्य तव वा मारुतस्य वा

trayāṇāmeva bhūtānāṃ sāgarasyeha laṅghane |
śaktiḥ syād vainateyasya tava vā mārutasya vā

तदस्मिन् कार्यनिर्योगे वीरैवं दुरतिक्रमे ।
किं पश्यसे समाधानं त्वं हि कार्यविदां वरः

tadasmin kāryaniryoge vīraivaṃ duratikrame |
kiṃ paśyase samādhānaṃ tvaṃ hi kāryavidāṃ varaḥ

काममस्य त्वमेवैकः कार्यस्य परिसाधने ।
पर्याप्तः परवीरघ्न यशस्यस्ते फलोदयः

kāmamasya tvamevaikaḥ kāryasya parisādhane |
paryāptaḥ paravīraghna yaśasyaste phalodayaḥ

बलैः समग्रैर्युधि मां रावणं जित्य संयुगे ।
विजयी स्वपुरं यायात् तत्तस्य सदृशं भवेत्

balaiḥ samagrairyudhi māṃ rāvaṇaṃ jitya saṃyuge |
vijayī svapuraṃ yāyāt tattasya sadṛśaṃ bhavet

बलैस्तु संकुलां कृत्वा लङ्कां परबलार्दनः ।
मां नयेद् यदि काकुत्स्थस्तत् तस्य सदृशं भवेत्

balaistu saṃkulāṃ kṛtvā laṅkāṃ parabalārdanaḥ |
māṃ nayed yadi kākutsthastat tasya sadṛśaṃ bhavet

तद्यथा तस्य विक्रान्तमनुरूपं महात्मनः ।
भवेदाहवशूरस्य तथा त्वमुपपादय

tadyathā tasya vikrāntamanurūpaṃ mahātmanaḥ |
bhavedāhavaśūrasya tathā tvamupapādaya

तदर्थोपहितं वाक्यं प्रश्रितं हेतुसंहितम् ।
निशम्य हनुमान् शेषं वाक्यमुत्तरमब्रवीत्

tadarthopahitaṃ vākyaṃ praśritaṃ hetusaṃhitam |
niśamya hanumān śeṣaṃ vākyamuttaramabravīt

देवि हर्यृक्षसैन्यानामीश्वरः प्लवतां वरः ।
सुग्रीवः सत्यसम्पन्नस्तवार्थे कृतनिश्चयः

devi haryṛkṣasainyānāmīśvaraḥ plavatāṃ varaḥ |
sugrīvaḥ satyasampannastavārthe kṛtaniścayaḥ

स वानरसहस्राणां कोटीभिरभिसंवृतः ।
क्षिप्रमेष्यति वैदेहि राक्षसानां निबर्हणः

sa vānarasahasrāṇāṃ koṭībhirabhisaṃvṛtaḥ |
kṣiprameṣyati vaidehi rākṣasānāṃ nibarhaṇaḥ

तस्य विक्रमसम्पन्नाः सत्त्ववन्तो महाबलाः ।
मनःसंकल्पसम्पाता निदेशे हरयः स्थिताः

tasya vikramasampannāḥ sattvavanto mahābalāḥ |
manaḥsaṃkalpasampātā nideśe harayaḥ sthitāḥ

येषां नोपरि नाधस्तान्न तिर्यक् सज्जते गतिः ।
न च कर्मसु सीदन्ति महत्स्वमिततेजसः

yeṣāṃ nopari nādhastānna tiryak sajjate gatiḥ |
na ca karmasu sīdanti mahatsvamitatejasaḥ

असकृत् तैर्महोत्साहैः ससागरधराधरा ।
प्रदक्षिणीकृता भूमिर्वायुमार्गानुसारिभिः

asakṛt tairmahotsāhaiḥ sasāgaradharādharā |
pradakṣiṇīkṛtā bhūmirvāyumārgānusāribhiḥ

मद्विशिष्टाश्च तुल्याश्च सन्ति तत्र वनौकसः ।
मत्तः प्रत्यवरः कश्चिन्नास्ति सुग्रीवसंनिधौ

madviśiṣṭāśca tulyāśca santi tatra vanaukasaḥ |
mattaḥ pratyavaraḥ kaścinnāsti sugrīvasaṃnidhau

अहं तावदिह प्राप्तः किं पुनस्ते महाबलाः ।
नहि प्रकृष्टाः प्रेष्यन्ते प्रेष्यन्ते हीतरे जनाः

ahaṃ tāvadiha prāptaḥ kiṃ punaste mahābalāḥ |
nahi prakṛṣṭāḥ preṣyante preṣyante hītare janāḥ

तदलं परितापेन देवि शोको व्यपैतु ते ।
एकोत्पातेन ते लङ्कामेष्यन्ति हरियूथपाः

tadalaṃ paritāpena devi śoko vyapaitu te |
ekotpātena te laṅkāmeṣyanti hariyūthapāḥ

मम पृष्ठगतौ तौ च चन्द्रसूर्याविवोदितौ ।
त्वत्सकाशं महासङ्घौ नृसिंहावागमिष्यतः

mama pṛṣṭhagatau tau ca candrasūryāvivoditau |
tvatsakāśaṃ mahāsaṅghau nṛsiṃhāvāgamiṣyataḥ

तौ हि वीरौ नरवरौ सहितौ रामलक्ष्मणौ ।
आगम्य नगरीं लङ्कां सायकैर्विधमिष्यतः

tau hi vīrau naravarau sahitau rāmalakṣmaṇau |
āgamya nagarīṃ laṅkāṃ sāyakairvidhamiṣyataḥ

सगणं रावणं हत्वा राघवो रघुनन्दनः ।
त्वामादाय वरारोहे स्वपुरीं प्रति यास्यति

sagaṇaṃ rāvaṇaṃ hatvā rāghavo raghunandanaḥ |
tvāmādāya varārohe svapurīṃ prati yāsyati

तदाश्वसिहि भद्रं ते भव त्वं कालकाङ्क्षिणी ।
नचिराद् द्रक्ष्यसे रामं प्रज्वलन्तमिवानलम्

tadāśvasihi bhadraṃ te bhava tvaṃ kālakāṅkṣiṇī |
nacirād drakṣyase rāmaṃ prajvalantamivānalam

निहते राक्षसेन्द्रे च सपुत्रामात्यबान्धवे ।
त्वं समेष्यसि रामेण शशाङ्केनेव रोहिणी

nihate rākṣasendre ca saputrāmātyabāndhave |
tvaṃ sameṣyasi rāmeṇa śaśāṅkeneva rohiṇī

क्षिप्रं त्वं देवि शोकस्य पारं द्रक्ष्यसि मैथिलि ।
रावणं चैव रामेण द्रक्ष्यसे निहतं बलात्

kṣipraṃ tvaṃ devi śokasya pāraṃ drakṣyasi maithili |
rāvaṇaṃ caiva rāmeṇa drakṣyase nihataṃ balāt

एवमाश्वास्य वैदेहीं हनूमान् मारुतात्मजः ।
गमनाय मतिं कृत्वा वैदेहीं पुनरब्रवीत्

evamāśvāsya vaidehīṃ hanūmān mārutātmajaḥ |
gamanāya matiṃ kṛtvā vaidehīṃ punarabravīt

तमरिघ्नं कृतात्मानं क्षिप्रं द्रक्ष्यसि राघवम् ।
लक्ष्मणं च धनुष्पाणिं लङ्काद्वारमुपागतम्

tamarighnaṃ kṛtātmānaṃ kṣipraṃ drakṣyasi rāghavam |
lakṣmaṇaṃ ca dhanuṣpāṇiṃ laṅkādvāramupāgatam

नखदंष्ट्रायुधान् वीरान् सिंहशार्दूलविक्रमान् ।
वानरान् वारणेन्द्राभान् क्षिप्रं द्रक्ष्यसि संगतान्

nakhadaṃṣṭrāyudhān vīrān siṃhaśārdūlavikramān |
vānarān vāraṇendrābhān kṣipraṃ drakṣyasi saṃgatān

शैलाम्बुदनिकाशानां लङ्कामलयसानुषु ।
नर्दतां कपिमुख्यानामार्ये यूथान्यनेकशः

śailāmbudanikāśānāṃ laṅkāmalayasānuṣu |
nardatāṃ kapimukhyānāmārye yūthānyanekaśaḥ

स तु मर्मणि घोरेण ताडितो मन्मथेषुणा ।
न शर्म लभते रामः सिंहार्दित इव द्विपः

sa tu marmaṇi ghoreṇa tāḍito manmatheṣuṇā |
na śarma labhate rāmaḥ siṃhārdita iva dvipaḥ

रुद मा देवि शोकेन मा भूत् ते मनसो भयम् ।
शचीव भर्त्रा शक्रेण सङ्गमेष्यसि शोभने

ruda mā devi śokena mā bhūt te manaso bhayam |
śacīva bhartrā śakreṇa saṅgameṣyasi śobhane

रामाद् विशिष्टः कोऽन्योऽस्ति कश्चित् सौमित्रिणा समः ।
अग्निमारुतकल्पौ तौ भ्रातरौ तव संश्रयौ

rāmād viśiṣṭaḥ ko'nyo'sti kaścit saumitriṇā samaḥ |
agnimārutakalpau tau bhrātarau tava saṃśrayau

नास्मिंश्चिरं वत्स्यसि देवि देशे
रक्षोगणैरध्युषितेऽतिरौद्रे ।
न ते चिरादागमनं प्रियस्य
क्षमस्व मत्संगमकालमात्रम्

nāsmiṃściraṃ vatsyasi devi deśe
rakṣogaṇairadhyuṣite'tiraudre |
na te cirādāgamanaṃ priyasya
kṣamasva matsaṃgamakālamātram